Giáo án Bài 14. Thực hành: Tìm hiểu hoạt động kinh tế đối ngoại của khu vực Đông Nam Á

HS nhận diện được hai nhiệm vụ thực hành, đơn vị và mốc năm của bộ dữ liệu, từ đó xác định mục tiêu của tiết học.

GV nêu câu hỏi: Hai nhiệm vụ là gì? Vì sao khi so sánh xuất khẩu và nhập khẩu phải dùng cùng đơn vị tỉ USD? Vì sao số lượt khách và doanh thu du lịch không được gộp chung? HS đọc nhanh phần nhiệm vụ trong SGK và ghi ra giấy nháp.

Đáp án dự kiến: Nhiệm vụ 1 là vẽ biểu đồ xuất nhập khẩu và nhận xét; nhiệm vụ 2 là viết bài giới thiệu du lịch có số liệu. Cùng đơn vị tỉ USD mới so sánh trực tiếp được X và M về độ lớn. Lượt khách là số đếm (triệu lượt), doanh thu là tiền (tỉ USD), hai đại lượng khác bản chất nên không cộng. Dữ liệu là số lịch sử 2010, 2015, 2020 (du lịch dùng 2010 và 2019), không phải số hiện tại.

HS lập bảng số liệu và vẽ được biểu đồ cột ghép so sánh X và M của Đông Nam Á năm 2010, 2015, 2020 theo đúng quy tắc trình bày.

HS làm theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1: (1) Ghi lại X, M ba mốc năm từ bảng 12.3 SGK. (2) Chọn loại biểu đồ phù hợp để so hai đại lượng cùng đơn vị theo mốc năm. (3) Vẽ biểu đồ cột ghép: trục ngang là năm, trục đứng là tỉ USD, mỗi năm có cặp cột X và M, có chú giải, tên biểu đồ và nguồn. Câu hỏi GV: Vì sao không chọn biểu đồ tròn cho sáu giá trị? Vì sao phải có chú giải?

Bảng số liệu hoàn chỉnh: năm 2010: X = 1.244,9; M = 1.114,4 tỉ USD. Năm 2015: X = 1.506,0; M = 1.381,5 tỉ USD. Năm 2020: X = 1.676,3; M = 1.526,6 tỉ USD. Biểu đồ cột ghép đủ tên, trục, chú giải, đơn vị tỉ USD và nguồn World Bank 2022. Kết luận HS rút ra: cột ghép phù hợp để so hai đại lượng cùng đơn vị theo mốc; biểu đồ tròn gộp sáu số thành một cơ cấu là không có ý nghĩa.

HS đọc được số liệu khách quốc tế và doanh thu du lịch từ bảng 14, tính được mức tăng và giải thích được vì sao số lượt khách không phải số người duy nhất.

HS làm việc cá nhân rồi trao đổi cặp đôi với Phiếu học tập số 2: (1) Ghi khách quốc tế năm 2010 và 2019, doanh thu năm 2010 và 2019. (2) Tính mức tăng lượt khách và doanh thu. (3) Trả lời: Vì sao không cộng lượt khách với doanh thu? Vì sao không dùng số 2019 để nói về hiện tại?

Khách quốc tế: 70,4 triệu lượt (2010), 138,5 triệu lượt (2019), tăng 68,1 triệu lượt. Doanh thu du lịch: 68,5 tỉ USD (2010), 147,6 tỉ USD (2019), tăng 79,1 tỉ USD. Kết luận: một người có thể đi nhiều lần nên lượt khách không bằng số người; lượt khách là đơn vị đếm, doanh thu là đơn vị tiền; số liệu là lịch sử, không dùng để dự báo chắc số hiện tại.

HS tính được cán cân $X-M$ ba mốc và nhận xét đúng xu hướng, không khẳng định thặng dư tăng liên tục.

HS tính $X-M$ cho 2010, 2015, 2020 và so sánh với nhau; xác định năm nào cán cân giảm, năm nào tăng. GV đặt câu hỏi: Có thể nói cán cân tăng liên tục không? Tăng kim ngạch có chắc chắn do một nguyên nhân không? Vì sao nên nói mối quan hệ với đầu tư, sản xuất có thể có?

Cán cân: 2010: 1.244,9−1.114,4 = 130,5 tỉ USD; 2015: 1.506,0−1.381,5 = 124,5 tỉ USD; 2020: 1.676,3−1.526,6 = 149,7 tỉ USD. Nhận xét: xuất khẩu cao hơn nhập khẩu ở cả ba mốc; cán cân giảm nhẹ năm 2015 rồi tăng năm 2020 (tăng 25,2 tỉ USD so với 2015). Kết luận: không được nói thặng dư tăng liên tục; kim ngạch tăng có thể gắn với mạng lưới sản xuất, đầu tư, nhu cầu nhưng chưa xác định một nguyên nhân duy nhất.

HS vận dụng số liệu và cách đọc biểu đồ để trả lời các câu hỏi về cách biểu diễn, cán cân và đơn vị.

HS làm nhanh bốn bài tập: (1) Biểu đồ nào thuận lợi để so X và M tại ba năm? A. Cột ghép với hai cột mỗi năm; B. Một hình tròn gộp cả sáu giá trị; C. Biểu đồ không có trục đơn vị. (2) Cán cân $X-M$ năm 2020 là bao nhiêu tỉ USD? (3) Cán cân năm 2015 là bao nhiêu tỉ USD? (4) Nhận định: xuất khẩu tăng ở các mốc nên thặng dư thương mại cũng tăng liên tục. Đúng hay sai? Sau đó ghép đại lượng với đơn vị: số lượt khách quốc tế, doanh thu du lịch, tỉ trọng xuất khẩu trong tổng $X+M$.

Đáp án: (1) A – cột ghép so hai đại lượng cùng đơn vị theo mốc; gộp sáu số làm một cơ cấu không có ý nghĩa. (2) 149,7 tỉ USD (1.676,3−1.526,6). (3) 124,5 tỉ USD (1.506,0−1.381,5). (4) Sai – thặng dư 130,5 → 124,5 → 149,7, giảm ở mốc giữa. Ghép: số lượt khách quốc tế – triệu lượt; doanh thu du lịch – tỉ USD; tỉ trọng xuất khẩu trong tổng $X+M$ – %.

HS vận dụng số liệu lịch sử và hai yêu cầu phát triển bền vững để viết đoạn giới thiệu du lịch 5–7 câu có căn cứ.

HS viết đoạn giới thiệu du lịch Đông Nam Á 5–7 câu, gồm: tiềm năng biển đảo, cảnh quan, di sản; hai số lịch sử (70,4 triệu lượt năm 2010, 138,5 triệu lượt năm 2019; doanh thu 147,6 tỉ USD năm 2019); du lịch hỗ trợ dịch vụ và sinh kế; hai yêu cầu bền vững (quản lí nước, rác, sức tải; bảo tồn di sản và quyền cộng đồng); không gọi số liệu là hiện tại.

Đoạn văn mẫu đạt yêu cầu: Đông Nam Á có biển đảo, cảnh quan nhiệt đới và di sản đa dạng, thuận lợi phát triển du lịch. Theo SGK, khách quốc tế tăng từ 70,4 triệu lượt năm 2010 lên 138,5 triệu lượt năm 2019, doanh thu năm 2019 đạt 147,6 tỉ USD. Du lịch tạo dịch vụ và sinh kế cho người dân. Để phát triển lâu dài, cần quản lí tốt nguồn nước, rác thải và sức tải của điểm đến, đồng thời bảo tồn di sản và tôn trọng quyền cộng đồng. Đây là số liệu lịch sử, không phải lượng khách hiện nay. Thang đánh giá gợi ý: tiềm năng 0,2; số liệu đúng năm 0,3; hai yêu cầu bền vững 0,3; không hiện tại hóa 0,2.