Giáo án Bài 10. Thực hành: Viết báo cáo về sự phát triển công nghiệp của Cộng hòa Liên bang Đức

HS nhận biết mục đích, yêu cầu của một báo cáo về phát triển công nghiệp và thấy vì sao phải phân biệt chỉ tiêu trước khi viết.

GV đưa ra hai câu hỏi tình huống: (1) Nếu cộng doanh thu của tất cả các công đoạn trong một chuỗi sản xuất ô tô, kết quả có phản ánh đúng đóng góp của ngành không? (2) Nếu muốn so sánh vai trò công nghiệp của Đức với GDP, nên dùng chỉ tiêu nào? HS trả lời nhanh cá nhân, sau đó GV dẫn vào nhiệm vụ của bài thực hành: viết báo cáo về công nghiệp Đức.

• Câu trả lời dự kiến câu 1: Không đúng, vì doanh thu nhiều khâu có thể tính trùng.
• Câu trả lời dự kiến câu 2: Nên dùng giá trị gia tăng của ngành, vì GDP được tính theo giá trị gia tăng.
• Kết luận nhiệm vụ: HS nêu được báo cáo cần có chỉ tiêu rõ ràng, nguồn, năm và giới hạn.

HS phân biệt được giá trị sản xuất với giá trị gia tăng và nêu được thiết bị, quy trình cần thực hiện để viết báo cáo về công nghiệp.

Nhóm làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn. HS đọc bảng số liệu World Bank năm 2023 (GDP Đức 4.562,21 tỉ USD; giá trị gia tăng chế biến chế tạo 864,09 tỉ USD, theo USD hiện hành) và ghi phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (a) Hai chỉ tiêu này khác nhau ở phạm vi nào? (b) Vì sao chọn giá trị gia tăng để tính tỉ trọng trong GDP? (c) Quy trình báo cáo gồm những bước nào và cần những thiết bị gì?

• Phân biệt: giá trị sản xuất có thể cộng doanh thu nhiều khâu nên tính trùng; giá trị gia tăng là phần giá trị mới tạo ra, cùng hệ thống với GDP.
• Thiết bị: bảng tính, bản đồ kinh tế có chú giải, nguồn thống kê (World Bank, SGK tr.44).
• Quy trình gồm bốn bước: ghi đúng chỉ tiêu và năm nguồn; xác định ngành và vùng phân bố trên bản đồ; tính chỉ tiêu phù hợp và giải thích điều kiện; đánh giá hướng phát triển và giới hạn.
• Lưu ý: không gọi chỉ tiêu chế biến chế tạo là toàn công nghiệp gồm xây dựng.

HS phân tích được vai trò, điều kiện, ngành nổi bật, phân bố và tính được tỉ trọng chế biến chế tạo trong GDP Đức năm 2023 từ báo cáo mẫu.

Mảnh ghép theo 3 chuyên đề: Chuyên đề A – Điều kiện phát triển (lao động kĩ năng, nghiên cứu, mạng lưới doanh nghiệp, vận tải, thị trường EU). Chuyên đề B – Ngành và phân bố (ô tô, máy móc, hóa chất, thiết bị điện; vùng Ranh–Ruhr, miền nam quanh Stuttgart và München). Chuyên đề C – Tính toán (tỉ trọng $\dfrac{864{,}09}{4\,562{,}21}\times 100$). HS ghi kết quả vào phiếu học tập số 2. Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao phân bố công nghiệp không chỉ gắn với mỏ? Tỉ trọng này làm tròn bao nhiêu?

• Điều kiện: lao động kĩ năng, năng lực nghiên cứu, mạng lưới doanh nghiệp, vận tải và thị trường EU hỗ trợ công nghiệp.
• Ngành nổi bật: ô tô, máy móc, hóa chất, thiết bị điện.
• Phân bố: gắn với trung tâm dân cư–công nghiệp và mạng lưới giao thông (Ranh–Ruhr, Stuttgart, München), không chỉ gần mỏ vì nhiều khâu dựa vào nghiên cứu, dịch vụ và nhà cung ứng.
• Tính toán: $\dfrac{864{,}09}{4\,562{,}21}\times 100\approx 18{,}94\%$, làm tròn một chữ số thập phân là 18,9%.
• Ghi chú: tỉ trọng này là chế biến chế tạo trong GDP, không phải toàn bộ công nghiệp.

HS nêu được hướng chuyển đổi của công nghiệp Đức và giải thích được giới hạn của số liệu hiện hành, không kết luận vượt quá dữ liệu.

HS làm việc cặp đôi, đọc bảng SGK tr.44 (giá trị sản xuất công nghiệp EU 2000/2005/2010/2015/2021: 539,8/750,2/912,8/910,2/1.123,8 tỉ USD; tỉ lệ 29,3/26,0/27,3/29,5/28,6%) và ghi phiếu học tập số 3. Câu hỏi GV đặt ra: (a) Hướng chuyển đổi gồm những nội dung nào? (b) Vì sao không thể dùng số liệu 2023 để kết luận về tốc độ tăng sản lượng thực? (c) Vì sao không ghép chuỗi SGK với giá trị gia tăng chế biến chế tạo 2023?

• Hướng chuyển đổi: nâng hàm lượng tri thức, tự động hóa, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, nâng kĩ năng lao động.
• Giới hạn: giá trị 2023 là hiện hành, không cho tốc độ tăng sản lượng thực hay tỉ lệ đóng góp toàn EU.
• Chuỗi SGK: giá trị 2021 cao hơn 2000 là 584,0 tỉ USD nhưng không tăng đều; tỉ lệ cuối kỳ thấp hơn 0,7 điểm phần trăm (29,3% – 28,6%).
• Không ghép chuỗi vì khác phạm vi chỉ tiêu.

HS vận dụng đúng chỉ tiêu, phép tính tỉ trọng và cách nhận diện thông tin sai trong báo cáo.

HS làm bài tập 1 đến 7 (đề và đáp án ghi trong phần sản phẩm) theo nhóm đôi, sau đó đối chiếu với đáp án GV trình chiếu. GV yêu cầu HS giải thích ngắn gọn lý do lựa chọn đáp án.

• Bài 1: Số liệu World Bank 2023 (GDP 4.562,21 tỉ USD; giá trị gia tăng chế biến chế tạo 864,09 tỉ USD) đều theo USD hiện hành; không đồng nhất với riêng chế biến chế tạo 2023 khi đọc bảng SGK tr.44.
• Bài 2: Tử số phù hợp là C. Giá trị gia tăng chế biến chế tạo (tránh tính trùng, cùng hệ thống với GDP).
• Bài 3: $\dfrac{864{,}09}{4\,562{,}21}\times 100\approx 18{,}94\%$; làm tròn một chữ số: 18,9%.
• Bài 4: $\dfrac{50-40}{50}\times 100=20\%$; đây là số liệu hư cấu, không phải của nhà máy Đức.
• Bài 5: Sai. Số 864,09 tỉ USD đo giá trị gia tăng chế biến chế tạo, không phải toàn bộ doanh thu công nghiệp.
• Bài 6: Lao động kĩ năng – Vận hành và cải tiến quy trình; Nghiên cứu và phát triển – Tạo sản phẩm/quy trình mới; Giao thông và nhà cung ứng – Kết nối chuỗi sản xuất.
• Bài 7: Trình tự đúng: Ghi đúng chỉ tiêu và năm nguồn → Xác định ngành và vùng phân bố trên bản đồ → Tính chỉ tiêu phù hợp rồi giải thích điều kiện → Đánh giá hướng phát triển và giới hạn.

HS viết được đoạn báo cáo ngắn về vai trò, điều kiện và giới hạn của công nghiệp Đức, đối chiếu với thang điểm.

HS viết đoạn báo cáo khoảng 120–150 chữ theo bài tập 8 (vai trò và điều kiện công nghiệp Đức, có số liệu và giới hạn). Sau đó HS đổi bài cho bạn, chấm theo bảng kiểm trong phiếu học tập số 3. Bài tập 9 (đề xuất hai tiêu chí đánh giá chuyển đổi công nghiệp) được HS ghi nhanh thành một ý trong phiếu.

• Đoạn báo cáo mẫu (bài 8): Chế biến chế tạo Đức năm 2023 có giá trị gia tăng khoảng 864,09 tỉ USD, gần 18,9% GDP theo nguồn đã dẫn. Lao động kĩ năng, nghiên cứu và mạng lưới vận tải–nhà cung ứng hỗ trợ các ngành ô tô, máy móc, hóa chất. Phân bố gắn các trung tâm lớn chứ không chỉ mỏ. Số liệu hiện hành một năm chưa cho tăng trưởng lượng hay tỉ trọng trong EU.
• Thang chấm 1 điểm: vai trò công nghiệp và một số đúng 0,3; điều kiện phát triển giải thích phù hợp 0,4; giới hạn số liệu 0,3.
• Bài 9 (gợi ý): So điện hoặc phát thải trên đơn vị sản phẩm; tỉ lệ lao động được đào tạo làm việc mới (mỗi tiêu chí 0,5).

HS vận dụng toàn bộ quy trình để hoàn thiện một báo cáo ngắn hoàn chỉnh, có chỉ tiêu, nguồn, phân bố và hướng phát triển.

Giao về nhà: HS viết báo cáo ngắn (khoảng 300 chữ) gồm bốn phần: (1) Vai trò và số liệu công nghiệp Đức 2023; (2) Điều kiện phát triển; (3) Ngành nổi bật và phân bố (trên bản đồ có chú giải); (4) Hướng chuyển đổi và giới hạn kết luận. Trên lớp, HS nêu ý tưởng hai tiêu chí đánh giá chuyển đổi công nghiệp ngoài số robot.

• Sản phẩm: một báo cáo ngắn có đủ bốn phần, số liệu đúng năm và nguồn, có ghi chú giới hạn.
• Ý tưởng trên lớp: hai tiêu chí như hiệu quả năng lượng (điện hoặc phát thải trên sản phẩm) và tỉ lệ lao động được đào tạo làm việc mới.
• Kiến thức HS rút ra: tự động hóa cần đào tạo lại kĩ năng cho lao động, không giả định việc làm biến mất hoàn toàn.