Giáo án Bài 26. Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường trong trồng trọt

Huy động kiến thức nền của HS về các nguồn gây ô nhiễm và xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV chiếu hình ảnh một vườn rau sau vụ: bao bì thuốc vứt rải rác, rơm và cành lá bị đốt, nước ao có màu lạ. GV đặt câu hỏi: 1) Những việc nào trong hình có thể gây hại cho môi trường? 2) Điều gì xảy ra với nguồn nước và sức khỏe người dân nếu tình trạng này kéo dài? 3) Phần rơm và cành lá có thể bỏ đi hoàn toàn không?

Danh sách ba đến bốn nguồn gây ô nhiễm nhìn thấy trong hình (đốt phụ phẩm, bao bì thuốc vứt bừa, xả dư ra ao, dùng phân thuốc không đúng cách). HS nêu được ảnh hưởng đến nguồn nước và sức khỏe. Nhận định ban đầu: không phải mọi phụ phẩm đều là rác. Từ đó HS nêu được nhiệm vụ của bài: tìm hiểu cách bảo vệ môi trường trong trồng trọt bằng phân loại và xử lí đúng.

Nêu được khái niệm Ô nhiễm trồng trọt và Phụ phẩm; nhận biết nguồn gây ô nhiễm và nêu được ý nghĩa của việc sử dụng phụ phẩm đúng cách.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm đọc phần nội dung bài giảng về nguồn ô nhiễm và khái niệm, sau đó trả lời câu hỏi trên khăn trải bàn: 1) Kể tên các nguồn có thể gây ô nhiễm trong trồng trọt. 2) Ô nhiễm trồng trọt là gì? 3) Phụ phẩm là gì? Cho ví dụ rơm, cành lá, bao bì. 4) Vì sao bảo vệ môi trường gắn với sức khỏe, nguồn nước và khả năng sản xuất lâu dài?

• Ô nhiễm trồng trọt: tác động có hại lên môi trường từ nguồn sản xuất theo điều kiện.
• Phụ phẩm: vật liệu còn lại ngoài sản phẩm chính có thể có hướng sử dụng phù hợp.
• Nguồn ô nhiễm: phân hoặc thuốc dùng sai, bao bì, chất thải trồng trọt, đốt phụ phẩm, suy thoái đất và nước.
• Bảo vệ môi trường gắn với sức khỏe, đa dạng sinh học, nguồn nước và khả năng sản xuất lâu dài.
  Không đánh đồng mọi phụ phẩm là rác.

Nêu được khái niệm Phân loại tại nguồn; phân biệt được phần phụ phẩm sạch, phần nghi bệnh và bao bì thuốc để chọn đường xử lí phù hợp.

HS làm việc theo nhóm cặp đôi. Phát Phiếu học tập số 1. Trên bảng chiếu sơ đồ mẫu giả 100 kg phụ phẩm: rơm sạch $60\ \mathrm{kg}$, rau và cành từ cây đã kiểm $30\ \mathrm{kg}$, phần nghi bệnh $10\ \mathrm{kg}$. HS thực hiện: 1) Nêu khái niệm Phân loại tại nguồn. 2) Hoàn thành bảng phân loại. 3) Vì sao không được trộn $10\ \mathrm{kg}$ nghi bệnh vào phần để gọi là đã tái chế toàn bộ? 4) Bao bì thuốc có được tính chung với phụ phẩm sạch không?

• Phân loại tại nguồn: tách vật liệu theo đặc tính và đường xử lí ngay từ nơi phát sinh.
• Bảng phân loại mẫu:
  • Rơm sạch: $60\ \mathrm{kg}$, xét ủ hoặc tái dùng theo quy trình phù hợp.
  • Rau và cành từ cây đã kiểm: $30\ \mathrm{kg}$, xử lí theo quy trình đã được duyệt.
  • Phần nghi bệnh: $10\ \mathrm{kg}$, tách riêng và xử lí theo người phụ trách.
• Chỉ $90\ \mathrm{kg}$ được xét vận dụng theo quy trình; không trộn $10\ \mathrm{kg}$ nghi bệnh để gọi là đã tái chế toàn bộ.
• Bao bì thuốc không tính chung với phụ phẩm sạch; không ủ chung với rơm.

Củng cố khái niệm Ô nhiễm trồng trọt, Phụ phẩm, Phân loại tại nguồn; nhận biết đúng sai và sắp xếp quy trình xử lí.

HS làm bài tập 1 đến 5 trên Phiếu học tập số 2 hoặc trên bài tập tương tác NeoEdu. Hình thức: cá nhân làm 3 phút, sau đó đổi chéo kiểm tra theo cặp.

Đề và đáp án:

1. Mô tả đúng về Ô nhiễm trồng trọt: B. Tác động có hại lên môi trường từ nguồn sản xuất theo điều kiện.
2. Ghép đúng: Ô nhiễm trồng trọt – tác động có hại lên môi trường từ nguồn sản xuất theo điều kiện; Phụ phẩm – vật liệu còn lại ngoài sản phẩm chính có thể có hướng sử dụng phù hợp; Phân loại tại nguồn – tách vật liệu theo đặc tính và đường xử lí ngay từ nơi phát sinh.
3. Phát biểu "Bao bì thuốc vật tư có thể trộn ủ cùng rơm sạch để giảm rác": Sai. Bao bì cần thu gom và xử lí riêng theo quy định.
4. Vật liệu còn lại ngoài sản phẩm chính có thể có hướng sử dụng phù hợp được gọi là phụ phẩm.
5. Thứ tự đúng: Nhận nguồn và tính chất chất thải → Tách phụ phẩm sạch với nguy cơ → Chọn đường xử lí được duyệt → Ghi khối lượng và kiểm tác động môi trường.

Vận dụng số liệu 100 kg để tính khối lượng phần sạch; đề xuất cách giảm tác động và nhận biết ghi hồ sơ sai.

HS làm bài tập 6 đến 8 theo nhóm 4 (chia việc: một người tính, một người viết đề xuất, một người kiểm tra lại, một người trình bày). Đề bài: 6) 100 kg phụ phẩm có 10 kg nghi bệnh phải tách. Phần sạch có thể xét quy trình tái dùng là bao nhiêu kg? 7) Đề xuất ba cách giảm tác động, không phải đốt phụ phẩm bừa bãi. 8) Nhóm ghi 100% tái chế nhưng chỉ cân bàn giao 90 kg trên 100 kg. Hãy sửa lại.

6. Đáp án: $90\ \mathrm{kg}$ (100 − 10 = 90 kg theo mẫu giả, không tự khẳng định đã xử lí).
7. Gợi ý đáp án: Dùng phân và thuốc theo đúng kế hoạch; thu gom đúng bao bì; vật liệu sạch ủ hoặc tái sử dụng theo quy trình. Cần quản lí nguồn bệnh và người phụ trách. (Thang chấm: 0,75 điểm cho cách; 0,25 điểm cho điều kiện.)
8. Sửa: Chỉ có bằng chứng $90\ \mathrm{kg}$ được chuyển theo phạm vi, không phải đã tái chế $100\%$. Ghi riêng $10\ \mathrm{kg}$ nghi bệnh và đường xử lí; nếu chưa đo bàn giao hoặc chế biến thì không ghi hoàn thành. (Thang chấm: 0,5 điểm cho số và phạm vi; 0,5 điểm cho minh chứng.)

Vận dụng khái niệm và nguyên tắc phân loại tại nguồn để lập hồ sơ phụ phẩm của một khu vườn thực tế, qua đó thể hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường.

GV giao nhiệm vụ về nhà hoặc thực hiện trong ngày: HS chọn một khu vườn gia đình hoặc vườn trường, quan sát và lập bảng hồ sơ phụ phẩm gồm: loại phụ phẩm, khối lượng ước tính, nguồn gốc (đã kiểm hay nghi bệnh), đường xử lí dự kiến, người phụ trách. HS đề xuất hai việc cần làm để không đốt phụ phẩm bừa bãi.

Bảng hồ sơ phụ phẩm gồm ít nhất ba dòng (rơm sạch, cành lá, bao bì hoặc phần nghi bệnh), mỗi dòng ghi đủ khối lượng, nguồn, đường xử lí, người phụ trách; không ghi tỷ lệ tái chế nếu chưa có số liệu. Kèm hai đề xuất giảm tác động: ví dụ thu gom bao bì thuốc riêng và ủ rơm sạch theo quy trình hướng dẫn. Nếu thiếu số liệu, HS ghi "chưa đo" thay vì ước đoán.