Giáo án Bài 19. Quy trình trồng trọt và cơ giới hoá trong trồng trọt

Huy động kiến thức nền của HS về các khâu trồng trọt và nhận ra vai trò của máy móc; xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV trình chiếu ảnh một luống rau nhỏ ở vườn trường và một cánh đồng lớn đang được cày, gieo bằng máy. HS trả lời nhanh: (1) Kể tên các việc phải làm để có một vụ rau từ khi chuẩn bị đất đến khi thu hoạch. (2) Theo em, việc gì có thể làm bằng tay, việc gì cần máy? Vì sao?

Danh sách các khâu HS nêu được, gồm chuẩn bị đất, chuẩn bị giống, gieo trồng, chăm sóc, phòng trừ, thu hoạch. Dự kiến HS nêu: luống nhỏ làm bằng tay được, cánh đồng lớn cần máy để giảm công. Nhiệm vụ bài học được ghi trên bảng: Phân biệt cơ giới hóa, năng suất máy, quy trình trồng trọt và giải bài toán tính thời gian có giới hạn an toàn.

Nêu được khái niệm quy trình trồng trọt và cơ giới hóa; sắp xếp được các bước của quy trình theo quan hệ trước–sau.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (gồm các bước quy trình bị xáo trộn và câu hỏi về khái niệm cơ giới hóa). Thời gian thảo luận 6 phút. Nhóm đọc mục Khái niệm và Bản chất trong sách, rồi sắp xếp các khâu theo đúng thứ tự. Câu hỏi GV đặt ra: (a) Quy trình trồng trọt là gì? (b) Vì sao bước sau phải dựa vào kết quả bước trước? (c) Cơ giới hóa là gì, máy được dùng ở những khâu nào?

Khái niệm HS rút ra: Quy trình trồng trọt là chuỗi công việc tạo và chăm cây tới thu hoạch theo điều kiện; cơ giới hóa là sử dụng máy để thực hiện khâu lao động theo yêu cầu. Thứ tự đúng của quy trình: Chọn cây và lịch theo điều kiện → Chuẩn bị đất, giống và phương tiện → Gieo, chăm sóc, theo dõi đúng kế hoạch → Thu hoạch, đánh giá và xử lí phụ phẩm. Mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước. Máy được dùng ở các khâu làm đất, gieo, chăm sóc, thu hoạch, vận chuyển.

Nêu được khái niệm năng suất máy; giải thích được vì sao chọn máy phải phù hợp điều kiện và an toàn.

Cả lớp làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2. GV nêu tình huống mô hình: một máy có năng suất $200\,\mathrm{m^2/giờ}$ cần làm $600\,\mathrm{m^2}$, bỏ qua thời gian phụ. Câu hỏi: (a) Năng suất máy là gì? (b) Tính thời gian máy làm việc theo mô hình. (c) Kết quả này đã là thời gian thực tế chưa? Kể ba dữ kiện cần biết thêm trước khi tính chi phí cơ giới. (d) Với chậu hoa trong lớp và cánh đồng lớn, nên chọn phương tiện nào? Vì sao?

Khái niệm HS rút ra: Năng suất máy là khối lượng công việc thực hiện trên đơn vị thời gian xác định. Tính toán: $t = \dfrac{600}{200} = 3$ giờ theo mô hình (không nghỉ, bỏ qua thời gian phụ). Kết quả này không phải cam kết thời gian thật, vì thực tế còn cần chuẩn bị, đi quay và bảo trì. Ba dữ kiện cần thêm: thời gian phụ/diện tích thực tế, chi phí nhiên liệu và công, chi phí bảo trì hoặc thuê máy (kèm điều kiện đất). Chậu hoa dùng dụng cụ tay phù hợp do GV chuẩn bị; cánh đồng lớn có thể dùng máy đúng quy mô, địa hình, do người được đào tạo vận hành.

Vận dụng đúng các khái niệm và công thức đã học để làm bài tập trắc nghiệm, ghép đôi và tính toán.

HS làm nhanh các câu hỏi trên học liệu số NeoEdu hoặc bảng phụ: (1) Mô tả nào đúng về cơ giới hóa? A. Khối lượng công việc thực hiện trên đơn vị thời gian xác định; B. Chuỗi công việc tạo và chăm cây tới thu hoạch theo điều kiện; C. Máy càng lớn luôn càng hợp mọi vườn bất kể địa hình và quy mô; D. Sử dụng máy để thực hiện khâu lao động theo yêu cầu. (2) Đúng hay sai: Máy càng lớn luôn càng hợp mọi vườn bất kể địa hình và quy mô. (3) Khối lượng công việc thực hiện trên đơn vị thời gian xác định được gọi là ___. (4) Máy làm 200 m²/giờ, cần 600 m², bỏ qua thời gian phụ. Cần bao nhiêu giờ?

Đáp án: (1) D. (2) Sai; cần phù hợp diện tích, đất, tuyến đi, chi phí và an toàn. (3) Năng suất máy. (4) 3 giờ theo mô hình, không phải cam kết thời gian thật. HS tự chấm và sửa lỗi nếu có.

Vận dụng kiến thức để đánh giá một phương án cơ giới hóa theo dữ kiện và giới hạn an toàn; có thể hoàn thành ở nhà.

Tình huống: Lớp có một lô rau học tập khoảng $600\,\mathrm{m^2}$ và một mảnh vườn nhỏ dùng để trồng hoa trong chậu. HS trả lời: (1) Nêu ba dữ kiện bổ sung cần có trước khi tính chi phí cơ giới cho lô rau. (2) Nêu hai phương án phù hợp cho mảnh vườn nhỏ và cho lô rau. (3) Nêu hai nhiệm vụ an toàn của HS khi quan sát máy hoạt động.

Đáp án mong đợi: (1) Thời gian phụ hoặc diện tích thực tế; chi phí nhiên liệu và công; bảo trì hoặc thuê máy, điều kiện đất. Tốc độ danh định không đủ để biết chi phí hay sản phẩm đạt. (2) Mảnh vườn nhỏ: dụng cụ tay phù hợp do GV chuẩn bị; lô rau: máy đúng quy mô, do người được đào tạo vận hành. (3) Không đứng gần vùng máy quay; chỉ quan sát từ khoảng cách an toàn, không tự ý vận hành máy kéo hoặc máy cắt.