Giáo án Bài 14. Thực hành: Nhân giống cây ăn quả bằng phương pháp ghép

Học sinh nhận diện được mục đích nhân giống cây ăn quả bằng ghép và nêu được vì sao cần chọn gốc, giống tương thích, khỏe, rõ nguồn.

Giáo viên chiếu ảnh một cây ăn quả đã ghép và một cây gieo từ hạt trên trang bài học NeoEdu. Học sinh trả lời câu hỏi: 1) Hai cây này khác nhau ở điểm nào về cách hình thành? 2) Vì sao người làm vườn cần chọn gốc và giống tương thích, khỏe, rõ nguồn trước khi ghép? 3) Theo em, trong tiết thực hành này, nhiệm vụ của mỗi nhóm là gì và giới hạn an toàn nằm ở đâu?

• Học sinh nêu được: cây ghép gồm phần gốc và phần giống được gắn với nhau; cây gieo từ hạt không có liên kết ghép.
• Học sinh nêu được: gốc và giống tương thích, khỏe giúp mối ghép dễ liền và cây phát triển ổn định; nguồn rõ giúp truy xuất khi cần.
• Nhiệm vụ: nhận biết khái niệm Ghép đoạn cành, Ghép chữ T, Tiếp hợp, đọc quy trình, lập hồ sơ theo dõi; giới hạn: học sinh không dùng dao, kéo.

Học sinh phân biệt được ghép đoạn cành, nêu được điều kiện chọn cành, vị trí ghép và giải thích được khái niệm tiếp hợp.

Nhóm làm việc với sơ đồ ghép đoạn cành và Phiếu học tập số 1, phần A. Nhiệm vụ: 1) Nêu tiêu chí chọn cành (bánh tẻ, gần bằng đường kính gốc, có 2–3 chồi ngủ, không sâu bệnh, bỏ lá). 2) Nêu kích thước vạt mặt ghép (dài 1,5–2 cm) và vị trí trên gốc (cách đất 10–15 cm). 3) Trình bày các bước: áp sát hai mặt, giữ mô tiếp hợp trùng, buộc cố định, trùm túi trong bảo vệ mối ghép và đầu cành. 4) Giải thích tiếp hợp là gì và vì sao phải giữ mô tiếp hợp trùng. 5) Nêu mốc kiểm D30–35 và dấu hiệu mặt liền, cành còn xanh tại thời điểm kiểm.

• Tiêu chí chọn cành: cành bánh tẻ, đường kính gần bằng gốc, có 2–3 chồi ngủ, không sâu bệnh, đã bỏ lá.
• Kích thước: vạt mặt ghép dài 1,5–2 cm; vị trí trên gốc cách đất 10–15 cm; bỏ cành phụ, gai tại chỗ.
• Các bước: áp sát hai mặt vạt, giữ mô tiếp hợp trùng, buộc cố định, trùm túi trong bảo vệ mối ghép và đầu cành.
• Tiếp hợp: vùng mô của gốc và phần ghép tiếp xúc để hình thành liên kết.
• Mốc kiểm: khoảng D30–35; mặt liền và cành còn xanh chỉ là dấu hiệu tại thời điểm kiểm, chưa bảo đảm cây cho quả.

Học sinh phân biệt được ghép chữ T với ghép đoạn cành, nêu được các thông số của mắt ghép, cách đưa mắt vào miệng T và mốc kiểm sống.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần B và C. Nhiệm vụ: 1) Mô tả mảnh mắt hình thoi (dài 1,5–2 cm, mang một mắt ngủ, có lớp gỗ mỏng). 2) Nêu vị trí gốc (cách đất 15–20 cm, đoạn thẳng nhẵn), kích thước rạch ngang khoảng 1 cm và rạch dọc khoảng 2 cm. 3) Giải thích vì sao đưa mắt đúng chiều vào miệng T, để hở mắt và cuống lá, không quấn bịt mắt. 4) Điền bảng so sánh hai phương pháp (phần C). 5) Nêu mốc kiểm: sau khoảng 15–20 ngày kiểm mắt xanh; khoảng 7–10 ngày sau tháo dây thì giáo viên mới cắt ngọn cách mắt 1,5–2 cm và bỏ chồi gốc.

• Mảnh mắt: hình thoi dài 1,5–2 cm, mang một mắt ngủ, có lớp gỗ mỏng.
• Gốc: đoạn thẳng nhẵn cách đất 15–20 cm; rạch ngang khoảng 1 cm, rạch dọc khoảng 2 cm ở giữa thành chữ T.
• Đưa mắt đúng chiều vào miệng T, giữ mặt tiếp xúc, buộc để hở mắt và cuống lá.
• Mốc kiểm: D15–20 mắt còn xanh là dấu hiệu sống tại thời điểm kiểm; cắt ngọn gốc cách mắt 1,5–2 cm do giáo viên thực hiện sau 7–10 ngày tháo dây.
• So sánh: ghép đoạn cành dùng đoạn cành có chồi và mốc kiểm D30–35; ghép chữ T dùng mắt ngủ trên mảnh hình thoi và mốc kiểm D15–20.

Học sinh vận dụng khái niệm, phân biệt đúng sai các phát biểu về ghép và sắp xếp đúng thứ tự quy trình.

Các nhóm thực hiện bốn bài tập trên trang bài học NeoEdu (phần bài tập tương tác) hoặc trên phiếu:

• Bài 1: Chọn mô tả đúng về ghép đoạn cành trong bốn phương án A, B, C, D.
• Bài 2: Ghép đúng thuật ngữ với ý nghĩa (Ghép đoạn cành, Ghép chữ T, Tiếp hợp).
• Bài 3: Nhận định "Buộc càng siết mạnh càng bảo đảm mọi mối ghép sống" đúng hay sai và giải thích.
• Bài 4: Điền thuật ngữ phù hợp vào chỗ trống: Gắn mắt giống vào miệng ghép dạng T trên gốc theo quy trình được gọi là ...
• Bài 5: Sắp xếp bốn bước sau theo đúng thứ tự: Ghi nhãn chăm sóc và kiểm sống theo thời điểm; Chọn vật liệu khỏe và tương thích; Đặt tiếp hợp đúng chiều rồi buộc bảo vệ; Giáo viên chuẩn bị cành hoặc mắt cùng vết ghép.

Đáp án:

• Bài 1: C. Gắn đoạn cành giống vào gốc tương thích qua vết ghép phù hợp.
• Bài 2: Ghép đoạn cành – gắn đoạn cành giống vào gốc tương thích qua vết ghép phù hợp; Ghép chữ T – gắn mắt giống vào miệng ghép dạng T trên gốc theo quy trình; Tiếp hợp – vùng mô của gốc và phần ghép tiếp xúc để hình thành liên kết.
• Bài 3: Sai. Cần giữ tiếp xúc nhưng không gây nghẹt hoặc tổn thương; phải kiểm đúng quy trình.
• Bài 4: Ghép chữ T.
• Bài 5: Chọn vật liệu khỏe và tương thích → Giáo viên chuẩn bị cành hoặc mắt cùng vết ghép → Đặt tiếp hợp đúng chiều rồi buộc bảo vệ → Ghi nhãn chăm sóc và kiểm sống theo thời điểm. Mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước.

Học sinh lập được hồ sơ G-C01 và G-T01 đúng quy trình, tính được tỉ lệ sống từ dữ liệu giả và nêu được giới hạn của kết luận.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2: lập hai dòng hồ sơ G-C01 (ghép cành) và G-T01 (ghép mắt chữ T), ghi vật liệu, vị trí/mặt ghép, buộc bảo vệ, mốc kiểm và phân công an toàn. Sau đó tính tỉ lệ sống từ dữ liệu GIẢ: 12 mắt ghép, 9 mắt còn xanh tại mốc kiểm; nêu vì sao không được kết luận 9 cây sẽ cho quả và liệt kê các mục phiếu theo dõi cần có.

• G-C01: cành bánh tẻ khỏe, tương thích gốc, 2–3 chồi ngủ; giáo viên chuẩn bị mặt vạt 1,5–2 cm và mặt gốc tương ứng ở 10–15 cm trên đất; áp sát mô tiếp hợp, buộc, trùm túi trong; kiểm liền, còn xanh ở D30–35; học sinh chỉ lắp vật liệu đã chuẩn bị và ghi.
• G-T01: mắt ngủ trên mảnh hình thoi 1,5–2 cm có lớp gỗ mỏng; giáo viên chuẩn bị rạch ngang khoảng 1 cm, dọc khoảng 2 cm; đưa mắt đúng chiều, để hở mắt và cuống lá; kiểm xanh ở D15–20; cắt ngọn và bỏ chồi gốc do giáo viên thực hiện.
• Tỉ lệ sống (dữ liệu GIẢ): $\dfrac{9}{12}\times 100=75\%$; đây không là số thực hiện của người học.
• Giới hạn: 75% chỉ có tại mốc đánh giá, chưa có dữ liệu dài hạn; không suy ra 9 cây sẽ cho quả.
• Phiếu theo dõi gồm: mã gốc/nguồn, phương pháp và ngày, tình trạng vết/mắt, chồi và ngày kiểm, số sống theo tiêu chí.