Giáo án Bài 1. Giới thiệu về trồng trọt

HS huy động hiểu biết về vai trò của trồng trọt và nêu được vấn đề cần giải quyết: làm sao biết một phương án trồng trọt là hiệu quả và bền vững.

GV mô tả bằng lời (không chiếu ảnh) ba cảnh: cánh đồng lúa, vườn rau xanh, cây bông và cây cảnh trong sân nhà. GV đặt câu hỏi:

• Câu 1: Kể tên các sản phẩm từ trồng trọt mà gia đình em dùng hằng ngày.
• Câu 2: Hai thửa ruộng cùng diện tích, một thửa thu được nhiều thóc hơn. Đã đủ để kết luận thửa nào tốt hơn chưa? Vì sao?

Dự kiến HS nêu: gạo, rau, bông, hoa cây cảnh; vai trò lương thực, thực phẩm, nguyên liệu, cảnh quan. Với câu 2, HS nhận ra cần xét thêm nước, chi phí, chất lượng, an toàn. GV ghi lên bảng nhiệm vụ của bài: phân biệt năng suất, hiệu quả tài nguyên và bền vững.

HS nêu được khái niệm năng suất và hiệu quả tài nguyên; tính được hai chỉ tiêu từ số liệu lô A và lô B và so sánh kết quả.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Số liệu giả định: hai lô cùng 100 m², lô A thu 200 kg dùng 10 m³ nước; lô B thu 220 kg dùng 8 m³ nước.
Nhiệm vụ: (1) Tính năng suất mỗi lô theo kg/m². (2) Tính hiệu quả nước mỗi lô theo kg/m³. (3) Lô nào có hiệu quả nước cao hơn? (4) Nêu khái niệm năng suất và hiệu quả tài nguyên bằng lời của mình.

Năng suất: lô A là $2\,\mathrm{kg/m^2}$; lô B là $2{,}2\,\mathrm{kg/m^2}$.
Hiệu quả nước: lô A là $20\,\mathrm{kg/m^3}$; lô B là $27{,}5\,\mathrm{kg/m^3}$ (theo dữ liệu giả định).
Lô B có hiệu quả nước cao hơn.
Kiến thức HS rút ra: Năng suất là lượng sản phẩm trên một đơn vị diện tích hoặc đối tượng trong kì xác định. Hiệu quả tài nguyên là kết quả thu được so với nguồn lực sử dụng trong phạm vi tính. Hai chỉ tiêu này tính khác nhau, mẫu số khác nhau.

HS giải thích được khái niệm bền vững theo bốn khía cạnh và nhận ra vì sao chỉ tiêu hiệu quả nước chưa đủ để chọn lô B.

Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 HS. Ở giữa tờ giấy A3 ghi câu hỏi trung tâm: 'Năng suất cao có đủ để sản xuất bền vững không?'. Mỗi HS ghi ý kiến của mình vào một ô quanh tâm theo bốn khía cạnh: kinh tế, môi trường, người lao động, chất lượng sản phẩm. Sau đó, nhóm thảo luận và thống nhất ý chung.
Câu hỏi phụ (Phiếu học tập số 2): Vì sao chưa chọn lô B chỉ từ việc hiệu quả nước 27,5 lớn hơn 20?

Bền vững: đáp ứng mục tiêu sản xuất cùng yêu cầu môi trường và xã hội lâu dài.
Năng suất cao không đủ nếu dùng tài nguyên lãng phí hoặc không an toàn; cần xét nước, đất, chi phí, an toàn và tác động xã hội.
Vì sao chưa chọn lô B: cần biết chi phí, chất lượng và các đầu vào khác; điều kiện đo của hai lô phải giống nhau; mẫu chưa cho đủ dữ liệu. Kết luận chỉ đúng với chỉ tiêu nước đã tính.

HS củng cố khái niệm, phân biệt ba thuật ngữ và thực hiện tính toán từ số liệu trong bài.

HS làm nhanh các bài tập sau (có thể làm trên trang bài tập tương tác NeoEdu):

• Bài 1: Trong bài, mô tả nào đúng về Năng suất? A. Lượng sản phẩm trên một đơn vị diện tích hoặc đối tượng trong kì xác định; B. Kết quả thu được so với nguồn lực sử dụng trong phạm vi tính; C. Đáp ứng mục tiêu sản xuất cùng yêu cầu môi trường và xã hội lâu dài; D. Năng suất cao tự chứng minh mọi mặt của sản xuất đều bền vững.
• Bài 2: Đúng hay sai? 'Năng suất cao tự chứng minh mọi mặt của sản xuất đều bền vững.'
• Bài 3: Kết quả thu được so với nguồn lực sử dụng trong phạm vi tính được gọi là ...
• Bài 4: Lô B thu 220 kg dùng 8 m³ nước. Hiệu quả nước là bao nhiêu kg/m³?
• Bài 5: Vì sao chưa chọn lô B chỉ từ hiệu quả nước 27,5 lớn hơn 20?

Bài 1: Đáp án A.
Bài 2: Sai. Còn phải xét nước, đất, chi phí, an toàn và tác động xã hội.
Bài 3: Hiệu quả tài nguyên.
Bài 4: $27{,}5\,\mathrm{kg/m^3}$ (vì $220/8 = 27{,}5$).
Bài 5: Cần xét chi phí, chất lượng và đầu vào khác; điều kiện đo phải giống nhau; mẫu chưa có đủ dữ liệu, nên kết luận chỉ về chỉ tiêu nước đã tính.

HS vận dụng ba khái niệm để đánh giá một cây trồng quen thuộc ở địa phương theo số liệu thực tế có ghi năm.

Mỗi HS chọn một cây trồng quen thuộc ở gia đình hoặc địa phương (rau, lúa, ngô, cây cảnh). Thu thập số liệu: diện tích, sản lượng, lượng nước đã dùng (ghi rõ năm thu thập). Tính năng suất và hiệu quả nước. Nêu hai yếu tố cần xét thêm để đánh giá bền vững và một giới hạn của dữ liệu thu thập được.
Trên lớp, HS lập dàn ý bảng 3 dòng: chỉ tiêu, công thức, kết quả. Hoàn thiện ở nhà và nộp vào buổi học sau.

Bảng kết quả gồm: năng suất (kg/m²), hiệu quả nước (kg/m³), nhận xét bền vững (hai yếu tố: chi phí, môi trường hoặc an toàn; một giới hạn dữ liệu). Sản phẩm đúng khi có đơn vị, có phạm vi tính và có nêu rõ năm số liệu.