Giáo án Bài 8. Bản vẽ kĩ thuật và tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kĩ thuật

Tạo tình huống để HS nhận ra vai trò của tỉ lệ và kích thước ghi, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu hình tấm 80 ×40 mm, lỗ Ø10 vẽ tỉ lệ 1:2 (hình có kích thước đo được 40 ×20 mm, lỗ đo được 5 mm) và hỏi: Nếu chỉ nhìn vào hình đo được, bạn có thể biết kích thước thật của tấm không? Vì sao?

HS nhận ra: không thể suy ra kích thước thật từ số đo trên hình nếu không biết tỉ lệ và số ghi; nhiệm vụ của bài là học cách đọc và ghi kích thước đúng trên bản vẽ kĩ thuật.

HS nêu được khái niệm tỉ lệ và kích thước ghi, phân biệt hình vẽ với trị số ghi và vận dụng được vào ví dụ mẫu tấm 80 ×40 mm.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Đọc khái niệm tỉ lệ và kích thước ghi trong sách, tự diễn đạt bằng lời của mình. (2) Giải ví dụ 1: tấm thật dài 120 mm vẽ tỉ lệ 2:1, độ dài hình là bao nhiêu mm và số ghi là bao nhiêu? (3) Giải ví dụ 2: tấm thật 80 ×40 mm, lỗ Ø10 ở tâm, vẽ 1:2; nêu kích thước hình, số ghi và đường kính lỗ trên hình.

Kiến thức HS rút ra: Tỉ lệ là tỉ số độ dài biểu diễn với độ dài thật. Kích thước ghi là trị số thật của đặc trưng cần chế tạo hoặc kiểm. Ví dụ 1: độ dài hình $120 \times 2 = 240$ mm; số ghi vẫn là 120. Ví dụ 2: hình 40 ×20 mm, lỗ đường kính 5 mm trên hình; số ghi 80, 40, Ø10; tâm lỗ cách mép thật 40 mm và 20 mm, không ghi thêm kích thước lặp không cần thiết.

HS phân biệt được nét liền đậm, nét đứt, nét gạch dài–chấm–mảnh và nêu được thứ tự các bước lập bản vẽ kĩ thuật.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật mảnh ghép với Phiếu học tập số 2. Nhóm chia thành 3 nhóm chuyên gia tìm hiểu 3 nội dung: (A) Nét liền đậm: đường bao và cạnh thấy; (B) Nét đứt: cạnh khuất; nét gạch dài–chấm–mảnh: đường tâm; (C) Quy trình lập bản vẽ: chọn khổ và tỉ lệ theo vật, vẽ hình với nét thích hợp, ghi kích thước thật và kí hiệu, đối chiếu khung tên. Sau đó các HS quay về nhóm ban đầu để chia sẻ.

Kiến thức HS rút ra: Nét liền đậm biểu diễn cạnh thấy và đường bao. Nét đứt biểu diễn cạnh khuất. Nét gạch dài–chấm–mảnh biểu diễn đường tâm. Khổ giấy A4 có kích thước 297 ×210 mm. Quy trình: chọn khổ và tỉ lệ → vẽ hình với nét thích hợp → ghi kích thước thật và kí hiệu → đối chiếu khung tên và đủ thông tin; mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước.

HS vận dụng đúng khái niệm tỉ lệ, nét vẽ, kích thước ghi và quy trình để trả lời các câu hỏi và ghép thuật ngữ.

HS làm bài tập 1 đến 6 của bài (trắc nghiệm, ghép thuật ngữ, đúng sai, sắp xếp quy trình, điền thuật ngữ, tính độ dài hình). Hoàn thành trên phiếu hoặc vở, sau đó đổi bài cho bạn cùng bàn kiểm tra.

Đề và đáp án: (1) Mô tả đúng về Tỉ lệ: C. Tỉ số độ dài biểu diễn với độ dài thật. (2) Ghép đúng: Tỉ lệ – Tỉ số độ dài biểu diễn với độ dài thật; Nét liền đậm – Nét thường biểu diễn đường bao và cạnh thấy; Kích thước ghi – Trị số thật của đặc trưng cần chế tạo hoặc kiểm. (3) 'Vẽ 1:2 thì mọi số kích thước ghi đều phải chia đôi': Sai, vì chỉ hình thu nhỏ, trị số ghi vẫn là thật. (4) Nét thường biểu diễn đường bao và cạnh thấy được gọi là nét liền đậm. (5) Thứ tự: Chọn khổ và tỉ lệ theo vật → Vẽ hình với nét thích hợp → Ghi kích thước thật và kí hiệu → Đối chiếu khung tên và đủ thông tin. (6) Tấm thật dài 120 mm vẽ tỉ lệ 2:1: độ dài hình là 240 mm.

HS vận dụng kiến thức về tỉ lệ và kích thước ghi để đánh giá một bản sao bản vẽ, nêu được điều kiện cần thiết để kết luận đúng.

GV đưa tình huống: Một bản photocopy bản vẽ tấm 80 ×40 mm có cạnh đo được 35 mm nhưng ghi số 70. Nhóm đọc đề, trả lời câu hỏi: (a) Có kết luận bản vẽ sai không? (b) Cần biết những thông tin gì trước khi kết luận? (c) Nên kiểm tra bằng cách nào? Đồng thời, HS làm bài tập 7 (tấm 80 ×40, lỗ Ø10 vẽ 1:2, nêu kích thước hình và số ghi) như câu hỏi nhanh để củng cố.

Đáp án câu 7: Hình 40 ×20 mm, lỗ đường kính 5 mm; số ghi 80, 40, Ø10. Tâm cách mép thật 40 mm và 20 mm, không tự thêm kích thước lặp không cần. Đáp án tình huống: Chưa kết luận bản vẽ sai, vì bản có thể vẽ tỉ lệ 1:2 hoặc bị co giãn khi photocopy. Phải đọc tỉ lệ ghi trên bản vẽ gốc và trị số thật, mục đích kiểm là chất lượng bản sao; không dùng thước đo trên bản sao thay cho số ghi. Thang điểm bài 8: 0,5 điểm cho ý thiếu điều kiện (tỉ lệ, bản gốc); 0,5 điểm cho cách đọc (đọc số ghi, không đo hình).