Giáo án Bảng giải thích một số thuật ngữ

HS xác định được nhiệm vụ của tiết học: tra thuật ngữ, đọc định nghĩa trong quan hệ với ví dụ và phân biệt nghĩa khái quát với chức năng của thuật ngữ trong câu.

GV nêu câu hỏi: “Bản tin” và “bản nội quy” đều là văn bản thông tin, vậy chúng khác nhau ở điểm nào? HS tra bảng thuật ngữ, đọc nghĩa diễn giải của hai mục rồi trả lời. GV dẫn vào bài: tiết học luyện tập cách tra cứu và đánh giá có căn cứ.

HS nêu được: bản tin cung cấp thông tin cập nhật về sự việc đáng quan tâm; bản nội quy nêu yêu cầu trong phạm vi của đơn vị có trách nhiệm. Hai văn bản khác nhau về mục đích (thông tin cập nhật so với yêu cầu thực hiện) và về phạm vi áp dụng (sự việc chung so với đơn vị cụ thể). Từ đó HS hiểu cần tra đúng mục và đọc đúng nghĩa trong ngữ cảnh.

HS hệ thống hoá ba trục khái niệm của bản tóm giải và quy trình tra cứu, nêu được mục đích của từng bước.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: đọc phần “Phân tích và đánh giá” và phần “Khái niệm”, “Phân biệt”, “Vận dụng” trong bài; hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Ghi nghĩa của ba trục khái niệm. (2) Sắp xếp bốn bước tra cứu. (3) Nêu việc cần làm khi kết quả tra cứu mâu thuẫn.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành gồm: Khái niệm – đọc định nghĩa trong quan hệ với ví dụ; Phân biệt – không đồng nhất các từ gần nghĩa; Vận dụng – kiểm chức năng trong văn bản cụ thể. Quy trình: xác định câu hỏi cần giải quyết → tìm đúng mục rồi đọc phần định hướng và ví dụ → quay lại câu đang đọc để thử nghĩa → ghi chép có mục, cách hiểu, ví dụ mới và nguồn. Khi kết quả mâu thuẫn: kiểm ngữ cảnh, bản in và nguồn chuyên môn, không sửa văn bản cho hợp phỏng đoán.

HS giải thích được vì sao cốt truyện và điểm nhìn là hai chức năng khác nhau và vì sao không thể đổi tên chúng cho nhau.

GV chiếu ví dụ: “Lan thấy Nam đặt sách xuống rồi ra cửa; Lan đoán bạn giận.” Cặp đôi trả lời ba câu hỏi: (1) Chuỗi đặt sách – ra cửa thuộc yếu tố nào? (2) Việc chọn Lan làm người quan sát thuộc yếu tố nào? (3) Vì sao chữ “đoán” quan trọng?

Chuỗi đặt sách – ra cửa là cốt truyện, tức chuỗi sự việc. Việc chọn Lan làm người quan sát là điểm nhìn; điểm nhìn giới hạn thông tin ở điều Lan thấy. Chữ “đoán” cho biết giận chưa phải sự thật được xác nhận. Nếu chỉ đổi tên cốt truyện thành điểm nhìn thì mất hai chức năng khác nhau. Chiếc sách chỉ là căn cứ cho nhận xét khi được đặt vào quan hệ của câu chuyện.

HS vận dụng ba trục khái niệm để trả lời bài tập tra cứu, ghép cặp và đánh giá nhận định có căn cứ.

Bài 2: Chọn cách thực hiện phù hợp mục đích hoạt động (4 phương án A–D). Bài 3: Ghép yếu tố với vai trò được trình bày trong bản tóm giải. Bài 4: Đọc bốn nhận định về văn bản và cách sử dụng nguồn, đánh Đ hoặc S, sửa ý sai. Nhóm làm trên Phiếu học tập số 2, sau đó đối chiếu trên trang bài học NeoEdu.

Bài 2: đáp án A (đọc định nghĩa trong quan hệ với ví dụ); B, C, D sai vì liệt kê không căn cứ, dùng số liệu tự tạo và lấy lời bài mẫu làm trải nghiệm thật. Bài 3: Khái niệm – đọc định nghĩa trong quan hệ với ví dụ; Phân biệt – không đồng nhất các từ gần nghĩa; Vận dụng – kiểm chức năng trong văn bản cụ thể. Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành “Phân biệt được gắn với không đồng nhất các từ gần nghĩa”; c) S, vì đây là lời tóm giải mới, không phải nguyên văn tác phẩm hay bản dịch; d) Đ. Cách cho điểm: theo số ý đúng, thang 0/0,1/0,25/0,5/1 của đáp án.

HS sắp xếp đúng quan hệ điều kiện – kết quả của quy trình thực hiện và sửa được một nhận xét tuyệt đối thành nhận xét đúng phạm vi.

Bài 5: Sắp xếp quy trình thực hiện theo quan hệ điều kiện trước – sau. Bài 8: Sửa nhận xét “Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy”; thay bằng nhận xét đúng phạm vi, giữ hai điều riêng của hoạt động: Lan thấy Nam ra cửa; Lan đoán Nam giận.

Bài 5: (1) Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu → (2) kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng → (3) tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích → (4) đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa. Lưu ý: không lấy trật tự này làm khuôn cứng cho mọi vòng viết lại. Bài 8: câu sửa đúng phạm vi, ví dụ: “Mô hình này cho thấy, trong bài phân tích cụ thể, việc phân biệt cốt truyện và điểm nhìn có thể kiểm bằng chi tiết như Lan thấy Nam ra cửa và Lan đoán Nam giận; nó không buộc mọi người phải làm đúng như vậy.”

HS vận dụng tiêu chí đánh giá có căn cứ để viết phản hồi cho một bài phân tích ngắn, đúng giới hạn của bản tóm giải.

Cá nhân viết phản hồi cho mô hình phân biệt cốt truyện và điểm nhìn (ví dụ “Lan thấy Nam đặt sách xuống rồi ra cửa; Lan đoán bạn giận”), gồm ba phần: (1) một điểm đạt có chi tiết chỉ được trong mô hình; (2) một điều cần kiểm tra, gắn yêu cầu, không bịa lỗi; (3) một cách chỉnh hoặc thử lại cụ thể, giữ phạm vi nguồn. Phần chưa xong được hoàn thiện ở nhà.

Phản hồi gồm ba nhãn đầy đủ và có chi tiết: ví dụ điểm đạt: “Chữ ‘đoán’ cho thấy giận chưa được xác nhận, giữ giới hạn thông tin của điểm nhìn Lan”; điều cần kiểm tra: “đã nêu rõ chuỗi đặt sách – ra cửa là cốt truyện chưa?”; cách chỉnh: “Thử thay Lan bằng người kể toàn tri và so sánh điều được biết”. Tiêu chí chấm: điểm đạt có chi tiết (3), điều cần kiểm gắn yêu cầu (3), đề xuất khả thi giữ phạm vi nguồn (3), giọng phản hồi rõ và tôn trọng (1).