Giáo án Nói và nghe – Thảo luận về một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau

Huy động kinh nghiệm đọc truyện của HS; tạo tình huống có ý kiến trái chiều để dẫn vào bài thảo luận có lí lẽ và căn cứ.

GV nêu câu đề: “Truyện ít biến cố thì ít điều để phân tích.” HS giơ thẻ Đồng ý, Không đồng ý hoặc Còn phân vân, sau đó viết nhanh một lí do vào vở. GV hỏi thêm: Căn cứ nào cho thấy một truyện đáng bàn, dù ít sự kiện?

Mỗi HS ghi được ít nhất một lí do đồng ý hoặc phản đối, kèm một căn cứ (chi tiết, cảm giác, quan hệ nhân vật). Từ đó HS nhận ra ít biến cố chưa tự động nghĩa là ít điều để bàn; bài học sẽ làm rõ cách thảo luận có căn cứ về vấn đề này.

Hình thành kiến thức về mục đích, cách trao đổi và cách kết thúc một cuộc thảo luận; phân biệt các hình thức nói dễ nhầm.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần Khái niệm và phần ghi nhớ trong tài liệu; trả lời 3 câu hỏi: (1) Mục đích thảo luận khác gì với tranh thắng? (2) Khi phản hồi, vì sao phải nhắc đúng ý người trước? (3) Kết thúc một cuộc thảo luận cần có những gì? Sau đó cặp đôi phân biệt các cặp: giới thiệu đánh giá với kể hết; trình bày báo cáo với liệt kê tư liệu; thảo luận với tranh thắng.

HS rút ra ba kiến thức: Mục đích: thảo luận về một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau có lí lẽ và căn cứ. Trao đổi: nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể. Kết thúc: chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp. HS ghi được 3 cặp phân biệt đúng, ví dụ: giới thiệu đánh giá nêu nhận định và căn cứ, còn kể hết chỉ thuật lại nội dung.

Nhận biết cách một nhóm thảo luận vận dụng luận điểm, căn cứ, phản hồi và điều phối; hiểu cách phân biệt số lượng biến cố với độ sâu.

Nhóm 4 HS đọc kịch bản Mô hình hoàn chỉnh và lời giải mẫu về Dưới bóng hoàng lan. Mỗi người nhận một vai theo dõi: Người 1 ghi luận điểm của An; Người 2 ghi băn khoăn và câu hỏi của Bình; Người 3 ghi căn cứ được nêu và cách An trả lời; Người 4 (điều phối) ghi điểm chốt và điều còn mở. Nhóm trả lời: An có đồng ý hoàn toàn với ý kiến ban đầu không? Căn cứ An chọn là gì? Vì sao An nói chưa khẳng định số dòng hoặc câu chữ? Nhóm thống nhất điều gì khi kết thúc?

Nhóm hoàn thành bốn ghi chép: (1) Luận điểm của An: không đồng ý hoàn toàn; sự kiện không dồn dập nhưng cảm giác, kí ức và quan hệ đổi sắc, điểm nhìn gần Thanh khiến không gian có ý nghĩa nương tựa. (2) Băn khoăn của Bình: nếu chỉ nói cảm giác thì có làm mờ đời sống cụ thể không; yêu cầu chỉ căn cứ thay vì khen chung chung. (3) Căn cứ của An: quan hệ giữa những chi tiết nhà quen, chăm sóc của bà và sự ngập ngừng với Nga trong tóm giải; chưa khẳng định số dòng vì nguồn là tóm giải. (4) Điểm chốt: phân biệt số lượng biến cố với độ sâu; chưa thể kết luận mọi truyện chậm đều thành công.

Củng cố kiến thức về mục đích, trao đổi, kết thúc và quy trình chuẩn bị thảo luận; kiểm tra khả năng phân biệt nhận định đúng sai về cách sử dụng nguồn.

HS làm Phiếu học tập số 1 gồm bốn bài: (1) Trắc nghiệm chọn cách thực hiện đúng với mục đích thảo luận. (2) Ghép ba yếu tố với đặc điểm tương ứng. (3) Đúng/Sai bốn nhận định về văn bản và cách dùng nguồn. (4) Sắp xếp bốn bước chuẩn bị theo quan hệ trước – sau. Sau đó HS vào trang bài tập tương tác NeoEdu để tự kiểm tra lại các phần 1–3.

Đáp án: (1) C: thảo luận về một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau có lí lẽ và căn cứ. (2) Mục đích – thảo luận có lí lẽ và căn cứ; Trao đổi – nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể; Kết thúc – chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp. (3) a Đúng; b Sai (trao đổi không phải là chốt điều thống nhất); c Sai (đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch); d Đúng. (4) Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu → kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ → tổ chức và thực hiện bản đầu → đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa.

Vận dụng cách trình bày có căn cứ, phản hồi nhắc đúng ý người trước, điều phối chia lượt và chốt điều còn mở; tự đánh giá và góp ý cho bạn.

Nhóm 4 HS đóng vai Điều phối, An, Bình và người quan sát, thể hiện lại đoạn thảo luận về Dưới bóng hoàng lan. Được phép đổi cách nói cho tự nhiên nhưng giữ đúng nội dung. Sau khi thể hiện, người quan sát dùng Phiếu học tập số 2 để đánh giá theo thang 10 điểm: nêu đúng vấn đề 2 điểm; trình bày có căn cứ 3 điểm; có lượt nghe, hỏi hoặc phản hồi gắn yêu cầu căn cứ 2 điểm; trả lời và chốt có giới hạn 2 điểm; tổ chức lượt, diễn đạt tôn trọng 1 điểm. Sau đó viết phản hồi ba phần: một điểm đạt gắn chi tiết, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh hoặc thử lại.

Mỗi nhóm có một phiếu đánh giá theo thang 10 và một phản hồi ba phần. Ví dụ phản hồi: Điểm đạt: Bình nhắc lại ý của An trước khi hỏi về cảm giác và đời sống cụ thể. Cần kiểm tra: lời nói về ít biến cố có đang được gắn với căn cứ nào trong tóm giải không. Thử lại: nêu một chi tiết cụ thể và hỏi An xem chi tiết đó tổ chức trải nghiệm trở về ra sao. Đồng thời, nhóm sửa câu nhận xét không phù hợp “Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy” thành “Mô hình này minh họa cách thảo luận có căn cứ, không quy định mọi nhóm phải làm đúng như vậy”, giữ hai điều riêng: An xem chuyển động nội tâm là trung tâm; Bình yêu cầu căn cứ và không xếp hạng truyện theo số biến cố.

Vận dụng quy trình chuẩn bị để lập kế hoạch một cuộc thảo luận có ý kiến khác nhau; xác định mục đích, hai trọng tâm, nguồn căn cứ và cách kiểm tra.

Nhóm chọn một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau trong các văn bản đã học ở lớp 10, nêu rõ tên văn bản và vấn đề. Nhóm lập kế hoạch thảo luận gồm: mục đích; hai trọng tâm có tên cụ thể (ví dụ: một luận điểm đồng ý và một luận điểm phản biện); nguồn hoặc căn cứ sẽ dùng; cách kiểm tra hoặc sửa sau thảo luận. Nhóm trình bày kế hoạch trong 2 phút. Về nhà, mỗi HS viết phản hồi ba phần cho kế hoạch của một nhóm khác.

Kế hoạch thảo luận gồm bốn mục: Mục đích: thảo luận về [vấn đề] có lí lẽ và căn cứ. Hai trọng tâm: [trọng tâm 1 có tên và căn cứ], [trọng tâm 2 có tên và căn cứ]. Nguồn: [văn bản và chi tiết sẽ dùng]. Kiểm tra: [cách đối chiếu lại căn cứ sau thảo luận và điều còn mở]. Kế hoạch không ghi chung chung kiểu mở – thân – kết.