Giáo án Đọc bài viết tham khảo: Sống đơn giản – xu thế của thế kỉ XXI

Huy động trải nghiệm sẵn có của HS về lối sống đơn giản; xác định vấn đề nghị luận của bài học.

GV nêu câu hỏi: “Theo em, sống đơn giản là gì? Sống đơn giản có đồng nghĩa với nghèo khó không?” HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn trong khoảng 2 phút.

Ít nhất hai cách hiểu ban đầu về sống đơn giản, ví dụ: “sống gọn nhẹ, giữ điều cần thiết”, “ít mua sắm, không lãng phí”. Nhận định ban đầu: sống đơn giản không đồng nghĩa với nghèo khó; đây là vấn đề cần làm rõ khi đọc bản tóm giải.

Nhận biết luận đề của bản tóm giải và nêu được ý nghĩa của sống đơn giản theo văn bản.

HS đọc mục Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập. Nhóm 4 HS thực hiện Phiếu học tập số 1, câu 1 và 2: tìm câu nêu bối cảnh xã hội được đề cập và câu nêu điều cần đọc (cách phân biệt sự gọn nhẹ với đánh đồng giá trị sống và số lượng vật sở hữu).

Luận đề: sống đơn giản là lối sống được đề cao trong xã hội nhiều nhu cầu và lựa chọn; ý nghĩa là chú trọng điều cốt yếu, phân biệt sự gọn nhẹ với việc đánh đồng giá trị sống và số lượng vật sở hữu.
Kiến thức HS rút ra: Luận đề – Ý nghĩa của sống đơn giản.

Phân biệt được sống đơn giản với thiếu thốn và bỏ trách nhiệm, từ đó hiểu đúng khái niệm trung tâm của bài.

Kỹ thuật mảnh ghép: nhóm chuyên gia mỗi nhóm nhận một câu hỏi trong Phiếu học tập số 1 (câu 3): (1) sống đơn giản có phải là nghèo khó không? (2) sống đơn giản có phải là lạc hậu không? (3) sống đơn giản có phải là bỏ trách nhiệm hoặc từ chối mọi tiện ích không? HS tìm câu trong bản tóm giải làm căn cứ.

Sống đơn giản không mặc nhiên là nghèo khó, lạc hậu, bỏ trách nhiệm hay từ chối mọi tiện ích.
Kiến thức HS rút ra: Phân biệt – Đơn giản khác thiếu thốn và bỏ trách nhiệm. Đơn giản là chủ động chọn điều cốt yếu; thiếu thốn là thiếu điều kiện sống; bỏ trách nhiệm là né tránh nghĩa vụ.

Hiểu cách phản biện hợp lí: xét điều kiện thực hiện của lời khuyên, giữ giọng không áp đặt và không đổ lỗi cá nhân cho mọi khó khăn xã hội.

HS đọc đoạn Phân tích và đánh giá và đoạn Cách đọc, kết nối và giới hạn. Nhóm làm Phiếu học tập số 1, câu 4 và 5: nêu một ý đồng tình và một ý lưu ý khi phản biện; nêu điều làm tăng sức thuyết phục của bài viết.

Phản biện hợp lí không nhất thiết bác bỏ toàn bộ: có thể đồng tình giảm tiêu dùng thiếu suy nghĩ nhưng lưu ý người thiếu thốn cần thêm phương tiện thiết yếu. Không đổ lỗi cá nhân cho mọi khó khăn xã hội.
Sự thuyết phục tăng khi khái niệm rõ, giọng không áp đặt, bước thực hành vừa sức và không tự gán thống kê chưa kiểm.
Kiến thức HS rút ra: Phản biện – Xét điều kiện của lời khuyên.

Củng cố ba khái niệm Luận đề, Phân biệt, Phản biện; rèn kĩ năng nhận định đúng sai có căn cứ.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm ba bài tập (đề và đáp án ghi trong phần sản phẩm). HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đối chiếu theo cặp 2 phút, rồi GV chữa chung. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để HS tự kiểm tra.

Bài 1 (chọn một đáp án): Cặp yếu tố – nội dung nào khớp đúng? A. Luận đề gắn ý nghĩa của sống đơn giản; B. Luận đề gắn xét điều kiện của lời khuyên; C. Lời tóm giải là toàn bộ nguyên văn bài mẫu; D. Một trường hợp đủ chứng minh quy luật cho mọi người. Đáp án: A.
Bài 2 (đúng/sai): a) Luận đề được gắn với ý nghĩa của sống đơn giản: Đúng. b) Phân biệt được gắn với xét điều kiện của lời khuyên: Sai (Phân biệt gắn với đơn giản khác thiếu thốn và bỏ trách nhiệm). c) Các lời tóm giải là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách: Sai. d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ: Đúng. Thang điểm: đúng 4 ý 1 điểm; đúng 3 ý 0,5 điểm; đúng 2 ý 0,25 điểm; đúng 1 ý hoặc không đúng ý nào 0 điểm.
Bài 3 (chọn hai cặp đúng): Đáp án B và D: B. Luận đề – Ý nghĩa của sống đơn giản; D. Phản biện – Xét điều kiện của lời khuyên.

Vận dụng cách phản biện hợp lí và cách đọc có trách nhiệm vào một tình huống gần gũi với đời sống HS.

HS chọn một lời khuyên về lối sống đơn giản thường gặp (ví dụ: “Hãy mua ít đồ hơn”, “Hãy bỏ hết thói quen tiêu dùng”) và viết đoạn văn 5–7 câu: đồng tình một phần, nêu một điều kiện cần xét, đề xuất một bước thực hành vừa sức. Có thể hoàn thiện ở nhà để nộp vào tiết sau.

Đoạn văn 5–7 câu có đủ ba ý: (1) đồng tình có căn cứ với một phần của lời khuyên; (2) nêu điều kiện thực hiện mà người thiếu thốn hoặc hoàn cảnh cụ thể cần có; (3) đề xuất một bước thực hành vừa sức, không nêu số liệu thống kê khi chưa có nguồn kiểm chứng.
Kiến thức HS vận dụng: Phản biện – Xét điều kiện của lời khuyên; Phân biệt – Đơn giản khác thiếu thốn và bỏ trách nhiệm.