NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 10 – Hai tập
Ngữ vănLớp 10Phần 4. Bài 4. Sức sống của sử thi

Giáo án Nói và nghe – Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được mục đích, nội dung và cấu trúc của hoạt động trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề: nêu luận điểm, căn cứ, kết quả và giới hạn.
  • Phân biệt được giới thiệu đánh giá với kể hết, trình bày báo cáo với liệt kê tư liệu, thảo luận với tranh thắng.
  • Giải thích được vì sao phải giữ mức khẳng định tương ứng với nguồn và vì sao phản hồi cần nhắc lại đúng ý người trước trước khi nêu băn khoăn.
  • Vận dụng được cách trình bày, trao đổi và chốt điều thống nhất, điều còn mở trong một tình huống cụ thể về hai trích đoạn sử thi “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác” và “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời”.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: chủ động đọc kịch bản mẫu, ghi lại ý chính, lí lẽ và điều chưa rõ; tự đánh giá phần trình bày của bản thân theo tiêu chí.
  • Giao tiếp và hợp tác: phân vai, chia lượt nói hợp lí, lắng nghe, nhắc lại ý người trước, nêu băn khoăn gắn với chi tiết cụ thể, không công kích cá nhân.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xác định phạm vi kết luận phù hợp với nguồn đọc, đề xuất cách kiểm tra tiếp và cách sửa lập luận khi bị hỏi.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu kịch bản đối thoại, ghi chú ý chính khi nghe; trình bày báo cáo ngắn có luận điểm và căn cứ; trao đổi, phản hồi đúng trọng tâm bằng lời nói tự nhiên, lịch sự.
  • Năng lực văn học: nhận biết quan hệ giữa anh hùng, cộng đồng và giới hạn qua hai trích đoạn sử thi; lí giải được điểm chung và khác biệt trong cách biểu hiện người anh hùng dựa trên tình huống và hành trình của nhân vật.

3. Phẩm chất

  • Trung thực: chỉ nêu điều có căn cứ từ tài liệu đã đọc, nhận giới hạn của nguồn, không tự điền số liệu hay nguồn chưa kiểm.
  • Trách nhiệm: hoàn thành phần chuẩn bị và phản hồi cho bạn, sửa phạm vi kết luận khi được góp ý.
  • Chăm chỉ: tích cực luyện tập trình bày và trao đổi, ghi chép đầy đủ các nhận xét để chỉnh sửa bản thân.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách Ngữ văn 10, tập một (Kết nối tri thức với cuộc sống) và đoạn trích “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác”, “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” để đối chiếu.
  • Bản kịch bản đối thoại mẫu (phần Mô hình hoàn chỉnh và lời giải mẫu) chép sẵn trên bảng hoặc trình chiếu.
  • Máy chiếu, bảng phụ ghi tiêu chí tự đánh giá, đồng hồ bấm giờ.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in sẵn cho mỗi nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/10/literature/bai-4-noi-va-nghe-trinh-bay-bao-cao-ket-qua-nghien-cuu-ve-mot-van-de (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án trắc nghiệm, ghép đôi và đúng/sai).

2. Học sinh

  • Sách Ngữ văn 10, tập một; vở ghi, bút, bút dạ.
  • Giấy A4 hoặc tờ ghi chú để viết dàn ý báo cáo 2 phút và ghi phản hồi cho bạn.
  • Điện thoại hoặc máy tính bảng (nếu được phép) để truy cập học liệu NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Ai nói, nói để làm gì?

a) Mục tiêu

Xác định được nhiệm vụ nói và nghe trong một buổi trình bày báo cáo: chủ đề, người tham gia, mục đích và thời lượng; tạo tâm thế học tập.

b) Nội dung

HS nhìn bảng phụ có 4 yếu tố (chủ đề, người tham gia, mục đích, thời lượng) và trả lời nhanh câu hỏi của GV: “Một buổi trình bày báo cáo nghiên cứu cần biết trước những gì để chuẩn bị?” Sau đó HS đọc nhanh đoạn mở đầu của bản tóm giải trong SGK để tìm bốn yếu tố đó.

c) Sản phẩm

Bốn yếu tố cần xác định trước khi nói và nghe: (1) chủ đề: vấn đề nghiên cứu cụ thể; (2) người tham gia: người trình bày, người trao đổi, người điều phối; (3) mục đích: trình bày kết quả có lí lẽ và căn cứ, trao đổi để làm rõ, chốt điều thống nhất; (4) thời lượng: phân chia cho phần trình bày và phần trao đổi.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu bảng phụ và nêu câu hỏi: “Nếu được mời báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề văn học, em cần chuẩn bị những gì trước khi nói?” GV yêu cầu HS ghi nhanh vào vở trong 1 phút.

    Học sinh

    HS ghi ý kiến cá nhân. Dự kiến HS trả lời: “Cần biết chủ đề, ai nghe, nói để làm gì, nói trong bao lâu.”

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn HS đọc nhanh đoạn đầu phần Nội dung bài giảng trong SGK, tìm câu có bốn yếu tố trên và gạch dưới. GV đi quan sát, hỗ trợ HS chưa tìm được.

    Học sinh

    HS đọc, gạch chân và trả lời: “Hoạt động nói và nghe cần xác định chủ đề, người tham gia, mục đích và thời lượng.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS trình bày kết quả và hỏi thêm: “Vì sao phải xác định mục đích trước khi chọn nguồn?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Vì mục đích quyết định nên dùng nguồn nào và trình bày ở mức độ nào; có mục đích rõ thì mới biết cần trả lời băn khoăn nào.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Trước khi trình bày, phải xác định rõ chủ đề, người tham gia, mục đích và thời lượng; đây là nền cho cả bài thực hành hôm nay. GV nêu nhiệm vụ của tiết học.

    Học sinh

    HS ghi tiêu đề bài học và nhiệm vụ của tiết vào vở.

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Hệ thống hoá: trình bày, trao đổi và kết thúc

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá các khái niệm cốt lõi: mục đích trình bày báo cáo, cách trao đổi và cách kết thúc; phân biệt các cặp dễ nhầm lẫn.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật mảnh ghép (mỗi nhóm nhận một phần kiến thức trong Phiếu học tập số 1). Nhóm đọc phần Khái niệm và Phân tích và đánh giá trong SGK, hoàn thành phiếu, sau đó mỗi thành viên về nhóm mới chia sẻ phần mình đã tìm hiểu.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) “Mục đích của trình bày báo cáo là gì và căn cứ phải đi kèm điều gì?” (2) “Khi phản hồi, bước đầu tiên là làm gì trước khi nêu băn khoăn?” (3) “Kết thúc một buổi trao đổi cần làm những việc nào?”

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm:

  • Mục đích: trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề có lí lẽ và căn cứ; nêu rõ luận điểm, chỉ căn cứ và giữ mức khẳng định tương ứng với nguồn.
  • Trao đổi: nhắc đúng ý người trước để xác nhận, rồi nêu đồng tình hoặc băn khoăn gắn một chi tiết, đặt câu hỏi hoặc đề xuất sửa.
  • Kết thúc: chốt điều thống nhất, nêu giới hạn và cách kiểm tra tiếp.
  • Phân biệt: giới thiệu đánh giá khác kể hết; trình bày báo cáo khác liệt kê tư liệu; thảo luận khác tranh thắng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 (4 phần: Mục đích, Trao đổi, Kết thúc, Phân biệt) cho từng thành viên trong nhóm. Nêu luật: mỗi người tìm hiểu một phần, sau đó quay về nhóm chia sẻ trong 2 phút.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, nhận phần việc của mình và đọc hướng dẫn trong phiếu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn HS đọc phần Khái niệm, Phân tích và đánh giá trong SGK; nhắc HS dùng lời của mình để viết, không chép nguyên văn. GV đi quan sát các nhóm.

    Học sinh

    HS đọc tài liệu, ghi ý chính bằng lời của mình. Dự kiến HS viết: “Trao đổi là nhắc lại ý người trước rồi mới hỏi hoặc phản biện, không tranh thắng.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày kết quả trước lớp và hỏi: “Vì sao không nên dùng từ ‘chứng minh mọi người đều phải làm như vậy’ khi trình bày một mô hình?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Vì mô hình chỉ minh hoạ cho một tình huống cụ thể, không có tính bắt buộc; cần nói đúng phạm vi.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Mục đích trình bày là có lí lẽ và căn cứ; khi trao đổi phải nhắc đúng ý người trước; kết thúc phải chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp. GV nhấn mạnh: giới thiệu đánh giá khác kể hết, trình bày báo cáo khác liệt kê tư liệu.

    Học sinh

    HS ghi phần chốt của GV vào Phiếu học tập số 1 và vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 18 phút

Thực hành theo vai: trình bày, trao đổi và chốt

a) Mục tiêu

Vận dụng cách trình bày báo cáo có căn cứ, cách trao đổi bằng việc nhắc ý người trước và cách chốt điều còn mở; kiểm tra hiểu biết qua bài tập ghép đôi và đúng/sai.

b) Nội dung

Phần A (5 phút): HS làm bài tập ghép đôi và đúng/sai trên học liệu NeoEdu hoặc trên bảng phụ.
Phần B (13 phút): Nhóm 3 người (1 người trình bày, 1 người trao đổi, 1 người điều phối) đóng vai theo kịch bản mẫu. Người trình bày đọc báo cáo về hai trích đoạn “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác” và “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời”; người trao đổi nhắc lại ý người trước rồi hỏi về căn cứ (ví dụ: “Bạn có chứng cứ về giọng diễn xướng không?”); người điều phối nhắc chia lượt và chốt. Sau đó đổi vai.
Câu hỏi GV đặt ra: “Người trình bày nên trả lời băn khoăn về căn cứ thế nào để không vượt phạm vi nguồn?”

c) Sản phẩm

Phần A – đáp án:

  • Ghép đôi: Mục đích – trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề có lí lẽ và căn cứ; Trao đổi – nhắc đúng ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện một điểm cụ thể; Kết thúc – chốt điều thống nhất, giới hạn và cách kiểm tra tiếp.
  • Đúng/sai: a) Đúng; b) Sai (Trao đổi không gắn với chốt kết luận, mà gắn với nhắc ý người trước rồi hỏi hoặc phản biện); c) Sai (đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đúng (mọi diễn giải cần có căn cứ, không suy diễn ngoài nguồn).
    Phần B – sản phẩm: một lượt trình bày ngắn và một lượt trao đổi đúng vấn đề kịch bản; người trình bày nhận giới hạn: “Nguồn đang dùng là bản đọc, nên tôi chỉ rút nhận xét về tình huống và quan hệ, không khẳng định âm điệu của một buổi diễn.”

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu bài ghép đôi và đúng/sai, hướng dẫn HS làm trong 3 phút. Sau đó GV phát vai và yêu cầu nhóm 3 người đọc kịch bản mẫu trong SGK, phân vai, chuẩn bị trong 2 phút.

    Học sinh

    HS làm bài ghép đôi và đúng/sai cá nhân; nhóm nhận vai (trình bày, trao đổi, điều phối).

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quan sát, nhắc nhóm chia lượt nói hợp lí và không đọc thuộc lòng. Nếu nhóm lúng túng khi trả lời băn khoăn, GV gợi ý: “Hãy nói rõ nguồn đang dùng là gì rồi mới nói đến kết luận.”

    Học sinh

    HS thực hành đóng vai. Dự kiến người trình bày nói: “Tôi dùng đọc đối chiếu qua SGK, không phỏng vấn nghệ nhân, không coi hai đoạn đại diện toàn bộ hai nền văn hoá.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm lên trình bày một lượt trước lớp; các nhóm còn lại nghe và ghi lại một điểm đạt, một điểm cần kiểm tra. GV hỏi: “Người trao đổi đã nhắc ý người trước như thế nào?”

    Học sinh

    HS trình bày, người nghe nêu nhận xét. Dự kiến: “Bạn đã nhắc lại ý ‘kết luận nên giữ chữ qua hai trích đoạn’ rồi mới hỏi.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: người trình bày phải nói đúng phạm vi và nhận giới hạn nguồn; người trao đổi nhắc đúng ý trước rồi hỏi; người điều phối chia lượt và chốt điều còn mở. GV nhấn mạnh: bài thực hành chỉ minh hoạ nội dung, không thay thế việc đánh giá trực tiếp kĩ năng trình diễn.

    Học sinh

    HS ghi nhận xét của GV và sửa bản nháp kịch bản của nhóm nếu cần.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Phản hồi và tự đánh giá phần trình bày

a) Mục tiêu

Vận dụng cách phản hồi có ba phần (điểm đạt có chi tiết, điều cần kiểm tra, cách chỉnh) và tự đánh giá bài nói của bản thân theo năm tiêu chí.

b) Nội dung

Mỗi HS viết một bản phản hồi ba phần cho bài trình bày của bạn trong nhóm (dựa trên Phiếu học tập số 2): điểm đạt có chi tiết, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh hoặc thử lại. Sau đó HS tự đánh giá phần trình bày của mình theo năm tiêu chí: nội dung, tổ chức, cách diễn đạt, phương tiện hỗ trợ, thái độ hợp tác. Với nhiệm vụ về nhà, HS chuẩn bị một báo cáo 2 phút về một vấn đề trong hai trích đoạn, ghi rõ căn cứ và giới hạn.

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 2 hoàn thành có đủ ba nhãn: “Điểm đạt”, “Điều cần kiểm tra”, “Cách chỉnh hoặc thử lại”, mỗi nhãn có ít nhất một chi tiết cụ thể từ bài nói của bạn. Bảng tự đánh giá năm tiêu chí với nhận xét ngắn cho từng tiêu chí; phần đề xuất một điểm cần cải thiện trước khi về nhà.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, nhắc HS viết phản hồi đủ ba phần và không bịa lỗi. GV nêu năm tiêu chí tự đánh giá lên bảng phụ.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc hướng dẫn và các tiêu chí tự đánh giá.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV cho HS viết phản hồi cho bạn trong 4 phút, sau đó tự đánh giá trong 3 phút. GV nhắc: phản hồi phải nói đúng chi tiết đã nghe, không chê cá nhân hay giọng địa phương.

    Học sinh

    HS viết phản hồi. Dự kiến: “Điểm đạt: bạn nêu rõ nguồn là bản đọc qua SGK tập một. Cần kiểm tra: kết luận có vượt phạm vi hai trích đoạn không. Thử lại: thay ‘mọi người’ bằng ‘trong hai trích đoạn này’.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc phản hồi mình viết cho bạn và 1 HS nêu kết quả tự đánh giá; GV hỏi: “Tiêu chí nào em thấy khó nhất khi tự đánh giá?”

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Em thấy khó nhất là tổ chức lượt nói, vì chưa chia thời gian đều cho người trao đổi.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung: phản hồi tốt là nhắc đúng ý, nêu chi tiết và đề xuất khả thi; tự đánh giá là cơ sở để chỉnh sửa. GV giao nhiệm vụ về nhà và nhắc HS ghi rõ nguồn, giới hạn kết luận.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở và hoàn thiện phần tự đánh giá.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: …… Thành viên phụ trách: ……
Nhiệm vụ: Đọc phần Khái niệm và Phân tích và đánh giá trong SGK, điền vào các mục dưới đây bằng lời của em.

  • Mục đích của trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề: ……
  • Trao đổi (nhắc ý người trước rồi làm gì?): ……
  • Kết thúc (chốt những gì?): ……
    Phân biệt:
  • Giới thiệu đánh giá khác kể hết ở chỗ: ……
  • Trình bày báo cáo khác liệt kê tư liệu ở chỗ: ……
  • Thảo luận khác tranh thắng ở chỗ: ……
    Câu hỏi thảo luận: Vì sao phải nói rõ giới hạn của nguồn trước khi kết luận?

Phiếu học tập số 2

Người được nhận phản hồi: …… Người phản hồi: ……
Hãy viết đủ ba phần:

  • Điểm đạt (nêu một chi tiết cụ thể đã nghe trong bài nói): ……
  • Điều cần kiểm tra (gắn với yêu cầu về căn cứ hoặc phạm vi kết luận; không bịa lỗi): ……
  • Cách chỉnh hoặc thử lại (đề xuất cụ thể, giữ phạm vi nguồn): ……
    Tự đánh giá theo năm tiêu chí (nhận xét ngắn cho mỗi tiêu chí):
  • Nội dung: ……
  • Tổ chức: ……
  • Cách diễn đạt: ……
  • Phương tiện hỗ trợ: ……
  • Thái độ hợp tác: ……
    Điều em sẽ sửa trước khi về nhà: ……

Hướng dẫn về nhà

  • Chuẩn bị một báo cáo nói khoảng 2 phút về một vấn đề em quan tâm trong hai trích đoạn “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác” và “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời”. Dàn ý gồm: vấn đề, nguồn đã đọc, một hoặc hai kết quả, giới hạn của nguồn.
  • Viết ra giấy hoặc vở một câu kết luận có chữ “qua hai trích đoạn” hoặc tương đương để thể hiện đúng phạm vi; ghi rõ điều còn mở cần kiểm tra thêm (ví dụ: tìm bản diễn có thông tin nguồn).
  • Tự kiểm tra lại bài viết theo năm tiêu chí trong Phiếu học tập số 2; chỉ ghi số trang hoặc mục tài liệu khi đã kiểm tra thật, không tự điền.
  • Tìm đọc lại phần Phân tích và đánh giá trong SGK để chuẩn bị cho buổi trình bày tiếp theo; có thể tham khảo thêm học liệu NeoEdu tại neoedu.vn/learn/10/literature/bai-4-noi-va-nghe-trinh-bay-bao-cao-ket-qua-nghien-cuu-ve-mot-van-de.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.