Giáo án Đọc báo cáo tham khảo: Một số dấu ấn của sử thi Ấn Độ Ra-ma-ya-na trong văn hoá Việt Nam

Huy động hiểu biết nền về sử thi Ra-ma-ya-na và tạo tâm thế tìm hiểu cách một báo cáo nghiên cứu tiếp nhận tác phẩm.

GV nêu câu hỏi: “Khi một tác phẩm nước ngoài đi vào đời sống Việt Nam, ta nhận ra dấu vết của nó qua những đâu?” HS trả lời nhanh bằng kinh nghiệm cá nhân (truyện kể, tranh tượng, lễ hội, sân khấu, bản dịch). GV dẫn vào bài: hôm nay đọc một báo cáo tham khảo về dấu ấn sử thi Ra-ma-ya-na trong văn hoá Việt Nam và học cách đọc một báo cáo có trách nhiệm.

Danh sách 3 đến 5 hình thức tiếp nhận mà HS nêu được, ví dụ: kể chuyện dân gian, tượng chạm khắc, bản dịch, vở diễn sân khấu. Câu dẫn của GV: “Muốn biết một dấu ấn có thật không, ta cần căn cứ vào đâu?”

HS nhận biết các thành phần của báo cáo tham khảo và phân biệt câu hỏi, luận điểm, chứng cứ.

HS đọc phần Văn bản, xuất xứ và Khái niệm trong bài. Hoạt động nhóm 4 HS theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS điền một ý vào ô cá nhân, sau đó thống nhất ô trung tâm. Nhiệm vụ: Báo cáo tìm dấu ấn sử thi Ra-ma-ya-na qua những hướng tư liệu nào? Câu hỏi nghiên cứu của báo cáo là gì? Chứng cứ được lấy từ đâu? Giới hạn mà báo cáo nhắc đến là gì? HS điền kết quả vào Phiếu học tập số 1.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm: Câu hỏi nghiên cứu: Dấu ấn tiếp nhận Ra-ma-ya-na trong văn hoá Việt Nam. Chứng cứ: tư liệu ở nhiều loại hình (kể chuyện và nghệ thuật Chăm, điêu khắc, dịch thuật, sân khấu như Nàng Xi-ta) và nhiều thời đoạn. Giới hạn: không suy mọi tương đồng là ảnh hưởng trực tiếp. Kết luận nhóm: tiếp nhận có chọn lọc, biến đổi theo cộng đồng và hình thức, không chỉ sao nguyên mẫu.

HS hiểu cách sử dụng nguồn có trách nhiệm: dẫn ý kiến có tác giả, kiểm niên đại theo tài liệu, không nhận khảo sát hiện vật khi chưa thực hiện.

HS đọc mục Phân tích và đánh giá và Cách đọc, kết nối và giới hạn. Hoạt động cặp đôi kết hợp đóng vai: một HS đóng vai người đọc cẩn trọng, một HS đóng vai người hay suy diễn, đối thoại về ba tình huống: (1) Thấy tượng trong ảnh sách giống nhân vật sử thi nên khẳng định đã khảo sát hiện vật bảo tàng; (2) Ý kiến đánh giá của người khác và niên đại trong bài; (3) Chuyển thể sân khấu có thể khảo sát điều gì. Sau đó HS điền bảng nghiên cứu mini gồm: dấu ấn được nêu; tư liệu để kiểm; loại quan hệ giả định; giới hạn.

Bảng nghiên cứu mini (điền trên Phiếu học tập số 1, mục 2): dấu ấn được nêu: một hình thức tiếp nhận trong bài, ví dụ vở diễn Nàng Xi-ta; tư liệu để kiểm: bản diễn, tài liệu về nhân vật và đạo đức trong bản diễn có nguồn; loại quan hệ giả định: chuyển thể sân khấu, giữ hay đổi nhân vật; giới hạn: chỉ khảo sát trong phạm vi nguồn có thật, không suy toàn bộ văn hoá. Kết luận: không nhận đã khảo sát hiện vật khi chỉ thấy ảnh trên sách; niên đại phải kiểm theo tài liệu.

Củng cố cách phân biệt các thành phần của báo cáo và nhận diện nhận định đúng, sai dựa trên bài đọc.

HS làm bài tập 2, 4 và 5 trong bài (có thể chiếu bài tập tương tác trên NeoEdu). Đề bài tập 2: Cặp yếu tố – nội dung nào khớp đúng vai trò đã phân biệt trong hồ sơ? A. Lời tóm giải ở đây là toàn bộ nguyên văn bài mẫu; B. Một trường hợp đủ chứng minh quy luật cho mọi người; C. Câu hỏi gắn dấu ấn tiếp nhận Ra-ma-ya-na; D. Câu hỏi gắn không suy mọi tương đồng là ảnh hưởng trực tiếp. Đề bài tập 4: Đọc các nhận định về văn bản và cách sử dụng nguồn: a) Trong hồ sơ này, Câu hỏi được gắn với dấu ấn tiếp nhận ra-ma-ya-na; b) Trong hồ sơ này, Chứng cứ được gắn với không suy mọi tương đồng là ảnh hưởng trực tiếp; c) Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách; d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ. Đề bài tập 5: Chọn hai cặp đúng: A. Chứng cứ – Không suy mọi tương đồng là ảnh hưởng trực tiếp; B. Giới hạn – Không suy mọi tương đồng là ảnh hưởng trực tiếp; C. Câu hỏi – Tư liệu ở nhiều loại hình và thời đoạn; D. Câu hỏi – Dấu ấn tiếp nhận Ra-ma-ya-na.

Đáp án bài tập 2: C (Câu hỏi gắn dấu ấn tiếp nhận Ra-ma-ya-na). Đáp án bài tập 4: a) Đ; b) S (Chứng cứ phải gắn với Tư liệu ở nhiều loại hình và thời đoạn); c) S (đây là bản tóm giải, không phải nguyên văn); d) Đ. Đáp án bài tập 5: B và D (Giới hạn – Không suy mọi tương đồng là ảnh hưởng trực tiếp; Câu hỏi – Dấu ấn tiếp nhận Ra-ma-ya-na). HS tự chấm và ghi lại lỗi sai nếu có.

HS vận dụng kiểu viết và nguyên tắc đọc của bài học để thiết kế một bảng nghiên cứu ngắn cho một dấu ấn tiếp nhận được nêu trong bài.

Nhiệm vụ: Chọn một trong hai dấu ấn trong bài (kể chuyện và nghệ thuật Chăm, hoặc vở diễn Nàng Xi-ta) và điền bảng nghiên cứu gồm: dấu ấn được nêu; tư liệu để kiểm; loại quan hệ giả định; giới hạn. Viết 5 đến 7 câu, nêu rõ đây là bản tóm giải bằng lời của mình và không chép nguyên văn. Có thể hoàn thiện ở nhà nếu chưa kịp.

Một đoạn ngắn 5 đến 7 câu gồm bốn phần: dấu ấn được nêu (ví dụ: vở diễn Nàng Xi-ta); tư liệu để kiểm (bản diễn và tài liệu có nguồn về nhân vật, đạo đức trong bản diễn); loại quan hệ giả định (chuyển thể sân khấu, giữ hay đổi nhân vật); giới hạn (chỉ kết luận trong phạm vi nguồn đã kiểm, không suy toàn bộ văn hoá). Đoạn văn có câu nêu rõ đây là tóm giải, không phải nguyên văn.