Giáo án Đọc bài viết tham khảo: Giá trị hay là sự vô giá của quà tặng trong truyện ngắn Quà Giáng sinh của O. Hen-ry

Huy động trải nghiệm của HS về quà tặng, tạo tâm thế đọc và xác định nhiệm vụ tìm ba tầng phân tích trong bài viết tham khảo.

HS trả lời nhanh câu hỏi của GV: Nếu một món quà không còn dùng được theo công năng ngay lúc trao, nó còn giá trị không? Vì sao? HS nêu một trải nghiệm ngắn (nếu có). Sau đó HS nhận nhiệm vụ đọc mục Phân tích và đánh giá để tìm ba tầng phân tích.

Mỗi HS nêu được một ý kiến kèm lí do ngắn. Cả lớp xác định được nhiệm vụ: tìm ba tầng phân tích (sự kiện, kết cấu, nhận định) trong bài viết tham khảo.

Nêu được và phân biệt ba tầng phân tích của bài viết tham khảo; hiểu vai trò của kết cấu hai lựa chọn đối xứng trong việc làm nổi bật giá trị tinh thần.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Phiếu gồm ba dòng: Tầng; Nội dung cần ghi; Căn cứ trong tóm giải. Câu hỏi thảo luận: (1) Sự kiện trong tóm giải là gì? (2) Vì sao kết cấu được gọi là 'hai lựa chọn đối xứng'? (3) Nhận định nào được rút ra từ hai lựa chọn đó? (4) Vì sao không thể chỉ kể lại cốt truyện mà vẫn gọi là phân tích nghệ thuật?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Dự kiến nội dung đúng: Sự kiện: Hai người đổi vật quý để mua quà cho nhau. Kết cấu: Hai lựa chọn đối xứng tạo kết thúc bất ngờ, khiến hai lựa chọn soi nhau. Nhận định: Giá trị tinh thần không đồng nhất công dụng tức thời. Kết luận: nếu chỉ kể cốt truyện thì chưa phân tích được nghệ thuật, vì chưa nói đến cách kết cấu tạo ý nghĩa.

Lập được một luận điểm riêng có bằng chứng và lí giải từ ngữ liệu; nhận biết được kiểu suy diễn vượt quá phạm vi bài viết.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục Cách đọc, kết nối và giới hạn. Nhiệm vụ 1: viết một luận điểm riêng theo mẫu 'kết cấu đảo nghịch làm giá trị tinh thần hiện lên qua sự bất tiện vật chất', rồi chỉ ra bằng chứng và lí giải. Nhiệm vụ 2: xét hai nhận định sau và cho biết có nên rút ra từ truyện hay không: (a) Mọi món quà đắt đều sai. (b) Mọi hi sinh vật chất đều có lợi.

Luận điểm riêng mẫu: 'Kết cấu đảo nghịch làm giá trị tinh thần hiện lên qua sự bất tiện vật chất. Bằng chứng là hai lựa chọn đối xứng của hai nhân vật; lí giải là mỗi người ưu tiên niềm vui của người kia hơn vật mình quý.' Kết luận về giới hạn: cả hai nhận định (a) và (b) đều là mở rộng quá phạm vi, không có căn cứ trong truyện; cần ghi rõ đây là cách đọc của bài viết tham khảo, không phải lời tác giả.

Củng cố phân biệt sự kiện, kết cấu, luận điểm và cách đọc có trách nhiệm; kiểm tra lại hiểu biết qua các bài tập đã cho.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm ba câu: (1) Ghép yếu tố với vai trò: Sự kiện; Kết cấu; Luận điểm với các nội dung tương ứng. (2) Đọc bốn ý a), b), c), d) và đánh dấu Đ hoặc S. (3) Chọn hai cặp đúng trong bốn phương án A, B, C, D.

Đáp án Phiếu học tập số 2. Câu 1: Sự kiện – Hai người đổi vật quý để mua quà cho nhau; Kết cấu – Hai lựa chọn đối xứng tạo kết thúc bất ngờ; Luận điểm – Giá trị tinh thần không đồng nhất công dụng tức thời. Câu 2: a) Đ; b) S (sửa thành: Kết cấu được gắn với Hai lựa chọn đối xứng tạo kết thúc bất ngờ); c) S (đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đ. Câu 3: đáp án B và D (Sự kiện – Hai người đổi vật quý để mua quà cho nhau; Luận điểm – Giá trị tinh thần không đồng nhất công dụng tức thời). Đối chiếu nhanh trên trang bài học NeoEdu để kiểm tra.

Vận dụng cách đọc có trách nhiệm để viết đoạn văn ngắn nhận định về một tác phẩm đã học, có bằng chứng, lí giải và giới hạn rõ ràng.

HS viết một đoạn văn khoảng 8 đến 10 câu, chọn một trong hai đề: (1) Một món quà không dùng được theo công năng nhưng có ý nghĩa với người nhận; nêu một bằng chứng cụ thể và lí giải. (2) Viết luận điểm riêng về một truyện ngắn đã học trong sách, theo mẫu: kết cấu ... làm giá trị ... hiện lên qua ... Đoạn văn phải có ít nhất một câu nêu giới hạn của nhận định.

Đoạn văn ngắn có ba phần: câu luận điểm rõ ràng; ít nhất một bằng chứng cụ thể và câu lí giải; một câu nêu giới hạn (ví dụ: 'Nhận định này chỉ đúng trong trường hợp của nhân vật, không khái quát cho mọi món quà'). Tiêu chí: có căn cứ, không chép nguyên văn tác phẩm, không gán lời mới cho tác giả.