Giáo án Bài 34. Nghề phát triển phần mềm

Xác định vấn đề học tập: phần mềm không chỉ là viết mã, mà cần nhiều công việc trước và sau khi lập trình.

GV chiếu tình huống: “Ứng dụng đếm sách mẫu của lớp báo tổng sai khi nhập 0 nhóm. Ngoài viết mã, cần làm gì để ứng dụng đáng tin?”. HS suy nghĩ 1 phút, trả lời miệng theo lượt.

HS nêu được ít nhất 3 việc ngoài viết mã, ví dụ: hỏi rõ yêu cầu, thiết kế cách nhập, thử với nhiều dữ liệu (kể cả trường hợp 0 nhóm), sửa lỗi sau khi bàn giao, viết hướng dẫn cho người dùng. Từ đó HS nhận ra cần học vòng đời phát triển phần mềm.

Nêu được và mô tả được sáu giai đoạn của vòng đời phát triển phần mềm trong một ví dụ cụ thể, không dùng dữ liệu cá nhân thật.

Nhóm 3–4 HS đọc phần Hiểu cách hoạt động trên trang bài học NeoEdu, sau đó điền Phiếu học tập số 1 để mô tả vòng đời ứng dụng đếm sách mẫu của lớp theo quy trình: hỏi yêu cầu và miền dữ liệu → thiết kế cách nhập/tính tổng → viết mã và bộ kiểm thử → bàn giao rồi nhận lỗi để bảo trì. Nhiệm vụ: ghi rõ việc làm và sản phẩm của từng giai đoạn.

Kết quả điền Phiếu học tập số 1 đúng như sau:

• Phân tích yêu cầu: Nhập số sách nguyên không âm của mỗi nhóm và trả về tổng; miền dữ liệu là các số nguyên không âm.
• Thiết kế: Danh sách lưu số sách từng nhóm và vòng lặp cộng dồn để tính tổng.
• Lập trình: Viết mã thực hiện đúng thiết kế, ví dụ hàm tính tổng danh sách.
• Kiểm thử: Bộ ca gồm [] cho kết quả 0; [12,8,10] cho kết quả 30; [-1,5] bị từ chối vì số lượng âm; ["a",5] bị từ chối vì không phải số.
• Triển khai/bàn giao: Giao bản chạy thử cho một bạn trong lớp dùng với dữ liệu mẫu, không đưa lên hệ thống thật.
• Bảo trì: Nhận phản hồi lỗi, sửa mã và cập nhật tài liệu ngắn cho người dùng.

Giải thích được vai trò của phân tích, lập trình, kiểm thử và nêu được các kỹ năng cần có của người làm nghề.

Kỹ thuật mảnh ghép: Vòng 1, HS chia thành 3 nhóm chuyên gia (Phân tích, Lập trình, Kiểm thử), mỗi nhóm đọc phần tương ứng và chuẩn bị 2 ý chính. Vòng 2, mỗi nhóm mới gồm đủ 3 chuyên gia, mỗi người trình bày vai trò của mình và đưa ví dụ từ ứng dụng đếm sách. Sau đó cả lớp hoàn thành bảng nối vai trò với nhiệm vụ.

Kết quả ghép vai trò:

• Phân tích – Hiểu yêu cầu của người dùng và miền dữ liệu.
• Lập trình – Diễn đạt thiết kế bằng mã.
• Kiểm thử – Đối chiếu kết quả thực tế với kết quả mong đợi.
  Kỹ năng cần có: tư duy giải quyết vấn đề, giao tiếp, làm việc nhóm và học liên tục. Các vai trò hỗ trợ nhau: phân tích sai thì mã đúng cũng không giải đúng vấn đề.

Giải thích được vì sao cần kiểm tra ca biên, dữ liệu không hợp lệ, an toàn dữ liệu và tài liệu cho người dùng.

Nhóm thảo luận câu hỏi: “Nếu ứng dụng chạy đúng với [12,8,10] thì đã đủ chưa?”. Nhóm điền Phiếu học tập số 2: liệt kê ca biên, ca dữ liệu không hợp lệ, nguyên tắc an toàn dữ liệu và nội dung tài liệu ngắn cho người dùng.

Kết quả Phiếu học tập số 2:

• Chạy đúng một ca chưa đồng nghĩa phần mềm hoàn tất mọi yêu cầu.
• Ca biên: 0 nhóm cho kết quả 0; ba nhóm (ví dụ [12,8,10]) cho kết quả 30.
• Dữ liệu không hợp lệ: [-1,5] từ chối vì số lượng âm; ["a",5] từ chối vì không phải số.
• An toàn dữ liệu: Chỉ dùng dữ liệu mẫu, không dùng dữ liệu cá nhân thật.
• Tài liệu ngắn: Hướng dẫn nhập số nguyên không âm, giải thích thông báo lỗi và cách đọc kết quả.

Vận dụng được kiến thức về vòng đời, vai trò và chất lượng phần mềm để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và đúng/sai.

HS làm bài tập 1 đến 6 trên bài tập tương tác NeoEdu hoặc trên phiếu in. Bài 1 và 4 là trắc nghiệm A/B/C/D; bài 3 và 5 là đúng/sai; bài 2 là điền số; bài 6 là ghép vai trò với nhiệm vụ.

Đáp án:

1. A – Yêu cầu và điều kiện đầu vào (mã phải giải đúng vấn đề).
2. 30 (12 + 8 + 10 = 30).
3. Sai – Còn ca biên, tính năng và trách nhiệm khác.
4. A – Sửa lỗi và điều chỉnh sau sử dụng.
5. Đúng – Yêu cầu và phối hợp không chỉ là cú pháp.
6. Phân tích – Hiểu yêu cầu; Lập trình – Diễn đạt bằng mã; Kiểm thử – Đối chiếu kết quả mong đợi.

Vận dụng quy trình phát triển phần mềm để lập kế hoạch thử nghề lập trình bằng bài toán đếm sách, có hoạt động cụ thể và an toàn.

HS hoàn thành kế hoạch 5 ngày thử nghề lập trình bằng bài đếm sách: ngày 1 mô tả yêu cầu; ngày 2 thiết kế; ngày 3 viết mã; ngày 4 thử và ghi lỗi; ngày 5 nhờ phản hồi và cải tiến. Trong lớp, mỗi cặp đọc nhanh một ngày và góp ý; phần còn lại làm ở nhà.

Kế hoạch 5 ngày gồm đủ 5 ngày, mỗi ngày có hoạt động cụ thể và sản phẩm. Ví dụ: Ngày 1: viết yêu cầu nhập số sách nguyên không âm mỗi nhóm và trả tổng. Ngày 4: ghi bảng các ca đã thử và lỗi gặp phải. Ngày 5: nhờ một bạn hoặc thầy cô cho phản hồi, ghi cách cải tiến. Thang đánh giá: hoạt động cụ thể 0,7 điểm; phản hồi và an toàn 0,3 điểm. Kế hoạch không dùng tài khoản hay dữ liệu vượt quyền.