Giáo án Bài 23. Một số lệnh làm việc với dữ liệu danh sách

Huy động kiến thức nền về danh sách và xác định nhiệm vụ học tập: làm thế nào để thêm, xóa phần tử trong danh sách bằng lệnh Python.

GV đưa ra danh sách a=[4,7,2] và hỏi HS: Nếu thêm số 5 vào cuối rồi xóa số 7 thì danh sách còn lại những số nào? Tổng các số là bao nhiêu? HS dự đoán trên giấy nháp, sau đó GV nêu nhiệm vụ của bài: tìm hiểu các lệnh thêm, chèn, xóa phần tử trong danh sách.

Dự đoán ban đầu của HS: danh sách sau thao tác là 4, 2, 5 và tổng là 11. HS nêu được mục tiêu bài học: nắm các lệnh append, insert, remove, pop và cách kiểm tra phần tử có trong danh sách.

Giải thích được tác dụng của append và insert; dự đoán được vị trí phần tử mới và độ dài danh sách sau khi thêm.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1 (phần A) và thực hành trên máy tính: lệnh a.append(x) thêm x vào cuối; lệnh a.insert(i, x) chèn x vào vị trí i (chỉ số bắt đầu từ 0). Mỗi cặp dự đoán kết quả của đoạn lệnh a=[2,5], a.append(8), print(len(a)) và của đoạn a=[2,5], a.insert(1,9), print(a), sau đó chạy kiểm tra.

Kết quả đúng: sau a.append(8), danh sách là [2, 5, 8], len(a) cho 3. Sau a.insert(1, 9), danh sách là [2, 9, 5]. HS rút ra: append luôn thêm vào cuối; insert đẩy các phần tử từ vị trí i trở đi sang phải và làm tăng độ dài danh sách thêm 1.

Phân biệt được remove(x) (xóa lần xuất hiện đầu của giá trị x), pop(i) (xóa và trả phần tử ở vị trí i), và dùng in để kiểm tra sự có mặt của giá trị.

HS làm Phiếu học tập số 1 (phần B) và chạy thử đoạn lệnh: a=[3,7,3], a.remove(3), print(a[0]); a=[4,9,2], x=a.pop(), print(x); a=[4,7,2], print(5 in a). Sau đó HS so sánh: a.remove(7) khác a.pop(1) ở điểm nào?

Kết quả: với [3,7,3], sau remove(3) danh sách còn [7,3] và a[0] là 7. Với [4,9,2], pop() trả về 2 và xóa phần tử cuối. Với 5 in [4,7,2] kết quả là False. HS rút ra: remove(x) xóa theo giá trị, chỉ xóa lần xuất hiện đầu và không trả về giá trị; pop(i) xóa theo vị trí và trả về phần tử bị xóa; x in a chỉ kiểm tra có hay không, không cho biết vị trí.

Vận dụng các lệnh đã học để dự đoán đúng kết quả đoạn lệnh; nhận biết lỗi khi xóa giá trị không có trong danh sách và cách phòng tránh.

HS làm bài tập trên NeoEdu (bài tập tương tác) hoặc trên phiếu, gồm: (1) Đoạn a=[2,5], a.append(8), print(len(a)) in ra số nào? (2) Đoạn a=[3,7,3], a.remove(3), print(a[0]) in ra số nào? (3) Đoạn a=[4,9,2], x=a.pop(), print(x) in ra số nào? (4) Để kiểm tra 5 có trong a không, dùng cách nào: A. 5 in a; B. a=5; C. a+5; D. 5 is a? (5) Lệnh remove xóa tất cả các lần lặp của một giá trị đúng hay sai? (6) Thêm 5 vào [4,7,2] rồi xóa 7, in tổng. Viết chương trình hoàn chỉnh và kiểm tra. (7) Nếu remove(9) mà danh sách không có 9 thì cần phòng tránh thế nào?

Đáp án: (1) 3; (2) 7; (3) 2; (4) A. 5 in a; (5) Sai, remove chỉ xóa lần xuất hiện đầu; (6) Chương trình: a=[4,7,2], a.append(5), a.remove(7), print(sum(a)); kết quả in 11, danh sách còn 4, 2, 5; (7) Kiểm tra if 9 in a: trước khi gọi a.remove(9), hoặc xử lí thông báo khi không có 9; không được giả định 9 đã bị xóa. Danh sách vẫn là 4, 2, 5 và tổng là 11.

Vận dụng các lệnh thêm, xóa và kiểm tra có mặt để giải quyết tình huống thực tế: cập nhật danh sách điểm kiểm tra của lớp.

Tình huống: Lớp có danh sách điểm kiểm tra diem=[8,6,9,7]. Cô giáo cần (a) thêm điểm 10 của bạn mới chuyển đến vào cuối danh sách; (b) xóa điểm 6 do bạn đó đã nộp lại bài sai đề; (c) nếu điểm 4 không có trong danh sách thì in thông báo, không xóa; (d) in tổng điểm và số lượng điểm còn lại. HS viết chương trình và chạy thử, sau đó về nhà thử với một danh sách điểm khác.

Kết quả khi chạy: sau (a) và (b), danh sách là [8, 9, 7, 10]; tổng là 34; số lượng điểm là 4. Với điểm 4 không có trong danh sách, chương trình in thông báo "Không có điểm 4" và không gọi remove. HS hiểu cách áp dụng: kiểm tra có mặt bằng in trước khi xóa, và giải thích được vì sao độ dài danh sách thay đổi.