Giáo án Phát triển bền vững và tăng trưởng xanh

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về tăng trưởng kinh tế và bền vững; xác định vấn đề: tăng trưởng nhanh chưa chắc đã bền vững.

GV nêu tình huống: “Một địa phương có GDP tăng rất nhanh nhờ khai thác rừng và xả thải ra sông, dân cư nghèo đi vì ô nhiễm nguồn nước. Địa phương đó đã phát triển bền vững chưa?”. GV hỏi thêm: “GDP tăng có đủ để đánh giá sự bền vững không?”. HS trả lời nhanh bằng thẻ Đúng/Sai, sau đó nêu lí do ngắn gọn.

HS nêu được: chưa bền vững, vì tăng trưởng chỉ phản ánh một khía cạnh kinh tế, bỏ qua môi trường và công bằng xã hội; GDP tăng không đủ phản ánh mọi khía cạnh bền vững. Từ đó HS xác định nhiệm vụ bài học: tìm hiểu phát triển bền vững và tăng trưởng xanh.

Giải thích được nội dung cốt lõi của phát triển bền vững; nêu được vai trò của ba trụ cột và của 17 mục tiêu liên kết trong Chương trình nghị sự 2030.

HS làm việc cặp đôi theo Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Đọc khái niệm phát triển bền vững và ghi lại ý “đáp ứng nhu cầu hiện tại, không làm tổn hại thế hệ sau”; (2) Điền bảng ba trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường với một ví dụ mỗi trụ cột; (3) Trả lời: “Phát triển bền vững có phải là dừng mọi tăng trưởng không? Vì sao?”; (4) Nêu vì sao các mục tiêu của Chương trình nghị sự 2030 không nên xem là danh sách độc lập.

Kiến thức HS rút ra:

• Phát triển bền vững đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ sau, kết hợp kinh tế, xã hội, môi trường.
• Mục tiêu không phải dừng mọi tăng trưởng mà đổi cách tạo và phân phối lợi ích trong giới hạn sinh thái.
• Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc, thông qua năm 2015, có 17 mục tiêu; các mục tiêu liên kết và có đánh đổi nên cần quản trị tổng thể.
  Ví dụ HS có thể ghi: kinh tế (tạo việc làm bền vững), xã hội (bảo đảm công bằng, chăm sóc sức khỏe), môi trường (bảo vệ rừng, nguồn nước).

Giải thích được tăng trưởng xanh; giải thích được vì sao sản phẩm chỉ “xanh” khi có chứng cứ vòng đời; giải thích được vai trò của đường cơ sở và giới hạn kết luận trong dự án trường học.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 2. Mỗi HS đọc một phần của mục “Đọc chứng cứ, vận dụng và giới hạn” và điền vào ô riêng trên khăn; sau đó nhóm thống nhất nội dung ở ô trung tâm. Câu hỏi trọng tâm: (1) Tăng trưởng xanh có những đặc điểm gì? (2) Vì sao “nhãn xanh” hoặc “màu bao bì xanh” chưa đủ để kết luận sản phẩm xanh? (3) Đường cơ sở là gì và vì sao cần đo lại? (4) Vì sao khi làm dự án trường học phải xét chi phí và khả năng tiếp cận?

Kiến thức HS rút ra:

• Tăng trưởng xanh hướng giảm phát thải, dùng tài nguyên hiệu quả, bảo vệ vốn tự nhiên, đồng thời nâng chất lượng sống.
• Tăng trưởng xanh cần chứng cứ về hiệu quả tài nguyên.
• Một sản phẩm chỉ “xanh” khi có chứng cứ vòng đời (sản xuất, sử dụng, vận chuyển, xử lí cuối đời), không chỉ dựa vào nhãn hoặc màu bao bì.
• Đường cơ sở là mức ban đầu để so sánh thay đổi; dự án cần đo đường cơ sở, thử giải pháp, đo lại và công bố cả giới hạn.
• Phải xét việc làm, chi phí và khả năng tiếp cận, tránh chuyển gánh nặng sang hộ thu nhập thấp hoặc cộng đồng khác.

Vận dụng được khái niệm bền vững, tăng trưởng xanh, đường cơ sở để phân biệt nhận định đúng sai; vận dụng được công thức tính tỉ lệ giảm phần trăm.

GV tổ chức trò chơi “Giơ thẻ Đúng/Sai” và bài tính nhanh. Các câu hỏi:
(1) Ba trụ cột cần phối hợp trong phát triển bền vững là gì? A. Kinh tế, xã hội, môi trường; B. Chỉ sản lượng, tốc độ, vốn; C. Chỉ thiên nhiên, bỏ nhu cầu người; D. Chỉ doanh thu và lợi nhuận.
(2) Đánh giá các nhận định: a) Tăng trưởng xanh cần chứng cứ hiệu quả tài nguyên; b) Phát triển bền vững có trách nhiệm liên thế hệ; c) Nhãn xanh tự chứng minh toàn bộ vòng đời; d) Tăng GDP đủ phản ánh mọi khía cạnh bền vững.
(3) Trường mô hình dùng 2000 kWh/tháng, sau biện pháp còn 1700 kWh cùng điều kiện. Tỉ lệ giảm là bao nhiêu %?
HS có thể mở học liệu số NeoEdu để làm thêm bài tập tương tác của bài.

Đáp án:
(1) Đáp án A: phát triển bền vững phối hợp kinh tế, xã hội và môi trường, xét hiện tại và thế hệ sau; B, C, D chỉ xét một hoặc hai khía cạnh nên bỏ sót các trụ cột còn lại.
(2) a) Đúng; b) Đúng; c) Sai, nhãn chỉ có giá trị trong phạm vi tiêu chí và dữ liệu được kiểm chứng; d) Sai, GDP không phản ánh đủ môi trường và công bằng xã hội.
(3) $\dfrac{2000-1700}{2000}\times 100\% = 15\%$, tức giảm 15%.
HS ghi đáp án và tự sửa lỗi sai (nếu có) vào vở.

Vận dụng được kiến thức về đường cơ sở, đo lường và công bằng để đề xuất mô hình dự án tiết kiệm điện lớp học; nêu được giới hạn của kết luận.

Nhiệm vụ cho nhóm 4 (chuẩn bị tiếp ở nhà): Xây mô hình dự án tiết kiệm điện lớp học có đo lường và công bằng. Nhóm trả lời: (1) Ghi điện đường cơ sở và điều kiện nào (số buổi, nhiệt độ)? (2) Giải pháp tiết kiệm cụ thể là gì, khi nào tắt thiết bị? (3) Đo lại theo chỉ tiêu nào để so sánh được? (4) Giải pháp có ảnh hưởng gì đến sức khỏe và học tập, và kết quả có giới hạn gì?

Sản phẩm mẫu: Ghi điện đường cơ sở, số buổi và điều kiện nhiệt; thống nhất tắt thiết bị khi không dùng, ưu tiên ánh sáng tự nhiên an toàn. Đo lại theo kWh/buổi, không chỉ tổng tháng; không tắt quạt gây ảnh hưởng sức khỏe. Công bố kết quả, chi phí và giới hạn do thời tiết thay đổi.
Kiến thức HS rút ra: dự án cần đường cơ sở, đo lại cùng chỉ tiêu, bảo đảm công bằng và nêu rõ giới hạn kết luận.