Giáo án Thực hành: Viết báo cáo tìm hiểu một vấn đề công nghiệp

a) HS nhận biết câu hỏi nghiên cứu cần cụ thể về đối tượng, không gian và thời gian, không liệt kê mọi ngành.

HS đọc hai câu hỏi GV chiếu lên bảng:

• Câu A: “Công nghiệp Việt Nam phát triển như thế nào?”
• Câu B: “Điện mặt trời tại khu A cần những điều kiện gì để phát triển bền vững?”
  HS trả lời nhanh: câu nào phù hợp để viết báo cáo và vì sao; câu nào cần xác định đơn vị đo (MW hay MWh).

HS chọn câu B vì đã xác định cụ thể đối tượng (điện mặt trời), không gian (khu A) và có thể thu thập chứng cứ để trả lời. HS nhận ra câu A quá rộng, không đủ để lập một báo cáo có chứng cứ và giới hạn rõ ràng.

a) HS hệ thống hoá các bước viết báo cáo tìm hiểu một vấn đề công nghiệp và lập được dàn ý năm phần.

HS làm việc theo nhóm 4 (mảnh ghép với đề tài là điện mặt trời tại khu A) và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Nhiệm vụ trong Phiếu học tập số 1:

• Sắp xếp các bước theo đúng thứ tự: kiểm tra đơn vị; xác định nơi và thời gian; chọn câu hỏi cụ thể; thu ít nhất hai loại chứng cứ; lập dàn ý.
• Điền nội dung từng phần của dàn ý: vấn đề, hiện trạng, nhân tố, giải pháp, giới hạn.
• Nêu một lý do vì sao cần ghi giới hạn kết luận.

Thứ tự đúng các bước: (1) chọn câu hỏi cụ thể; (2) xác định nơi và thời gian; (3) thu ít nhất hai loại chứng cứ; (4) kiểm tra đơn vị; (5) lập dàn ý.
Dàn ý năm phần:

• Vấn đề: điện mặt trời ở khu A cần điều kiện gì để phát triển bền vững.
• Hiện trạng: công suất và sản lượng điện theo năm, có nguồn và đơn vị rõ ràng.
• Nhân tố: các điều kiện tự nhiên và kinh tế – kĩ thuật liên quan (ví dụ bức xạ, lưới điện, vận hành).
• Giải pháp: đề xuất dựa trên chứng cứ đã thu thập.
• Giới hạn: nêu dữ liệu còn thiếu và không khẳng định nguyên nhân khi chưa kiểm chứng.
  Lý do: để người đọc biết kết luận đúng trong phạm vi nào và không dùng sai số liệu.

a) HS phân biệt MW với MWh, tính được tốc độ tăng công suất và sản lượng điện, phân biệt nhận xét với giả thuyết và nêu được giới hạn kết luận.

HS làm việc theo cặp đôi, dùng dữ kiện giả định của khu A và hoàn thành Phiếu học tập số 2.
Dữ kiện giả định: khu A tăng công suất từ 100 lên 150 MW; sản lượng điện năm tăng từ 140 lên 180 GWh.
Nhiệm vụ trong Phiếu học tập số 2:

• Nêu đơn vị đo của công suất và sản lượng điện; cho biết đơn vị nào dùng cho năng lượng điện.
• Tính tốc độ tăng công suất và tốc độ tăng sản lượng điện theo %.
• Viết một nhận xét dựa trên số liệu và một giả thuyết giải thích; nêu thông tin cần để kiểm chứng giả thuyết.

• MW là đơn vị công suất; MWh là đơn vị năng lượng điện.
• Tốc độ tăng công suất: $\dfrac{150-100}{100}\times100=50\%$.
• Tốc độ tăng sản lượng điện: $\dfrac{180-140}{140}\times100\approx28{,}6\%$.
• Nhận xét: công suất tăng 50%, điện tăng khoảng 28,6%.
• Giả thuyết: các tổ máy có thể chưa chạy đủ năm hoặc bị hạn chế giải tỏa; cần ngày vận hành, giờ nắng và số liệu cắt giảm để kiểm chứng.
• Kết luận chỉ đúng với dữ kiện giả định, không thể chọn nguyên nhân khi thiếu dữ liệu.

a) HS vận dụng kiến thức về đơn vị, chứng cứ và giới hạn để đánh giá nhận định và sửa nhận định sai.

HS làm bài tập nhanh theo cặp đôi, dùng các đề sau:

• Đơn vị nào đo sản lượng điện: A. MWh; B. MW; C. km²; D. người/km²?
• Chọn hai nhận định đúng về thực hành viết báo cáo: A. Cần câu hỏi nghiên cứu cụ thể; B. Tăng MW tự xác định mức tăng MWh; C. Công suất khác sản lượng điện; D. Dữ kiện giả định là quan trắc địa phương.
• Đánh giá đúng/sai: a) Cần câu hỏi nghiên cứu cụ thể; b) Công suất khác sản lượng điện; c) Tăng MW tự xác định mức tăng MWh; d) Dữ kiện giả định là quan trắc địa phương.
• Một bạn khẳng định “Tăng MW tự xác định mức tăng MWh”. Hãy sửa nhận định, giải thích và nêu một điều kiện giới hạn.

1. Đáp án A (MWh là đơn vị năng lượng điện; MW đo công suất, km² đo diện tích, người/km² đo mật độ dân số).
2. Đáp án A và C (cần câu hỏi nghiên cứu cụ thể; công suất khác sản lượng điện).
3. a) Đ; b) Đ; c) S; d) S. Dữ kiện giả định không phải quan trắc địa phương.
4. Sửa: Tăng MW không tự xác định mức tăng MWh. MW là công suất, MWh là năng lượng, phụ thuộc công suất thực phát và thời gian. Ví dụ: công suất tăng 50% (100 lên 150 MW) nhưng điện năm chỉ tăng khoảng 28,6% (140 lên 180 GWh). Chỉ khi thời gian và hệ số sử dụng giữ nguyên mới suy ra tỉ lệ tương ứng.
   Kết luận mẫu: Công suất tăng 50%, điện tăng khoảng 28,6%; nguyên nhân cần dữ liệu vận hành và cắt giảm để kiểm chứng.

a) HS vận dụng quy trình viết báo cáo để lập dàn ý cho một vấn đề công nghiệp cụ thể ở địa phương, có thể hoàn thành ở nhà.

HS chọn một câu hỏi cụ thể về một ngành công nghiệp hoặc một cơ sở sản xuất ở địa phương (ví dụ: điện mặt trời, chế biến nông sản), rồi lập dàn ý năm phần theo mẫu đã học. HS ghi rõ: nơi, thời gian, ít nhất hai loại chứng cứ, nguồn và đơn vị số liệu, giới hạn kết luận.

Dàn ý báo cáo mini gồm:

• Vấn đề: câu hỏi cụ thể, nơi và thời gian.
• Hiện trạng: ít nhất hai loại chứng cứ có nguồn và đơn vị đo rõ ràng.
• Nhân tố: các nhân tố có liên quan, nêu rõ là giả thuyết nếu chưa kiểm chứng.
• Giải pháp: đề xuất dựa trên chứng cứ.
• Giới hạn: dữ liệu còn thiếu và cơ quan công bố số liệu cần tham khảo.