Giáo án Địa lí ngành lâm nghiệp và ngành thủy sản

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về lâm nghiệp và thủy sản; xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài và nhận diện quan niệm sai thường gặp.

GV trình chiếu ba nhận định: (1) Lâm nghiệp chỉ là khai thác gỗ. (2) Rừng trồng thay thế đầy đủ mọi chức năng của rừng tự nhiên. (3) Nuôi trồng thủy sản là chăm nuôi đối tượng trong môi trường được quản lí. HS giơ tay biểu quyết Đ hoặc S và giải thích ngắn gọn bằng một câu.

Đáp án: (1) S, vì lâm nghiệp gồm trồng, chăm sóc, bảo vệ, khai thác và chế biến lâm sản; khai thác gỗ chỉ là một phần. (2) S, vì rừng trồng có thể cung cấp gỗ và che phủ nhưng khác rừng tự nhiên về loài, tầng tán và sinh cảnh. (3) Đ, vì đây là đặc trưng của nuôi trồng thủy sản. HS ghi vào vở câu hỏi cần giải quyết: Ngành lâm nghiệp và thủy sản gồm những gì, phát triển dựa vào đâu và có giới hạn nào?

HS nêu được nội dung ngành lâm nghiệp, các chức năng của rừng; giải thích được vì sao khai thác gỗ không đại diện toàn ngành và vì sao rừng trồng không tự bù chức năng rừng tự nhiên bị mất.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, đọc tư liệu trong SGK và học liệu NeoEdu phần bài giảng về lâm nghiệp. Nhiệm vụ: (1) Kể tên năm hoạt động thuộc lâm nghiệp. (2) Nêu bốn chức năng của rừng. (3) Nêu bốn nhân tố ảnh hưởng đến phân bố lâm nghiệp. (4) Vì sao khai thác gỗ không đại diện toàn bộ ngành lâm nghiệp? (5) Vì sao tăng diện tích rừng trồng không tự bù tất cả chức năng của rừng tự nhiên bị mất?

(1) Trồng, chăm sóc, bảo vệ, khai thác, chế biến lâm sản. (2) Chức năng sản xuất, bảo vệ đất nước, bảo tồn sinh học, điều hòa môi trường. (3) Tài nguyên rừng, điều kiện sinh trưởng, nhu cầu, công nghệ và chính sách. (4) Khai thác gỗ chỉ là một trong năm hoạt động; ngành còn trồng, bảo vệ, chăm sóc và chế biến, đồng thời rừng còn có nhiều chức năng ngoài sản xuất gỗ. (5) Rừng trồng thường khác rừng tự nhiên về loài, tầng tán, nguồn gen và sinh cảnh nên không khôi phục đầy đủ chức năng đã mất. HS rút ra: Lâm nghiệp có bảo vệ và chăm sóc rừng.

HS phân biệt được khai thác và nuôi trồng thủy sản; giải thích được các nhân tố chi phối từng hoạt động; nêu được tác động của khai thác quá mức, nuôi dày và định hướng phát triển cần thiết.

GV tổ chức kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: nhóm 4 HS, nhóm 1 và 2 là nhóm chuyên gia Khai thác, nhóm 3 và 4 là nhóm chuyên gia Nuôi trồng, dùng Phiếu học tập số 2 (phần A và B). Vòng 2: mỗi nhóm mới gồm một HS từ mỗi nhóm chuyên gia để chia sẻ. Nội dung phiếu: (A) Liệt kê các nhân tố ảnh hưởng đến khai thác và đến nuôi trồng. (B) Nêu tác động của khai thác quá mức, nuôi dày và các định hướng phát triển (truy xuất, giảm đánh bắt bất hợp pháp, bảo vệ sinh cảnh, không thả loài ngoại lai, không khuyến khích khai thác tận diệt).

(A) Khai thác phụ thuộc nguồn lợi, ngư trường, tàu, cảng, bảo quản và luật. Nuôi trồng phụ thuộc mặt nước, giống, thức ăn, môi trường và thị trường. (B) Khai thác quá mức làm giảm nguồn lợi; nuôi dày có thể tăng dịch bệnh và ô nhiễm. Định hướng: truy xuất nguồn gốc, giảm đánh bắt bất hợp pháp, bảo vệ sinh cảnh; không thả loài ngoại lai và không khuyến khích khai thác tận diệt. HS rút ra: Thủy sản gồm khai thác và nuôi trồng; sản phẩm khai thác từ nguồn lợi tự nhiên, nuôi trồng là chăm nuôi trong môi trường quản lí.

HS nắm chính xác định nghĩa ba khái niệm: khai thác thủy sản, nuôi trồng thủy sản, bảo vệ rừng; phân biệt được khái niệm với đặc trưng dễ nhầm lẫn.

HS làm việc theo cặp đôi, ghép từng thẻ khái niệm với thẻ đặc trưng tương ứng: Khai thác thủy sản; Nuôi trồng thủy sản; Bảo vệ rừng. Thẻ đặc trưng: Thu sản phẩm từ nguồn lợi tự nhiên; Chăm nuôi đối tượng trong môi trường quản lí; Giữ tài nguyên và chức năng hệ sinh thái rừng. Sau đó, cặp đôi trả lời: Vì sao 'thu cá trên sông' không phải nuôi trồng thủy sản?

Ghép đúng: Khai thác thủy sản – Thu sản phẩm từ nguồn lợi tự nhiên; Nuôi trồng thủy sản – Chăm nuôi đối tượng trong môi trường quản lí; Bảo vệ rừng – Giữ tài nguyên và chức năng hệ sinh thái rừng. Lí giải: Thu cá trên sông lấy sản phẩm từ nguồn lợi tự nhiên nên thuộc khai thác, không có chăm nuôi trong môi trường quản lí.

HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời trắc nghiệm, đánh giá nhận định đúng sai và tính toán tỉ trọng sản lượng; tự kiểm tra và sửa quan niệm sai.

GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm đi qua 4 trạm (mỗi trạm 5 phút) với các bài tập lấy từ bài học, có thể làm trên trang bài học NeoEdu phần bài tập tương tác. Trạm 1 (bài 2): Hoạt động nào thuộc nuôi trồng thủy sản? A. Thu cá tự nhiên bằng lưới kéo; B. Nuôi cá trong ao được quản lí; C. Đánh cá tự nhiên ngoài khơi; D. Khai thác rong hoang dã. Trạm 2 (bài 3): Chọn hai nhận định đúng. A. Lâm nghiệp có bảo vệ và chăm sóc rừng; B. Rừng trồng thay thế đầy đủ mọi chức năng rừng tự nhiên; C. Thủy sản gồm khai thác và nuôi trồng; D. Nuôi mật độ càng cao luôn càng bền vững. Trạm 3 (bài 4): Đánh giá Đ/S: a) Lâm nghiệp có bảo vệ và chăm sóc rừng; b) Thủy sản gồm khai thác và nuôi trồng; c) Rừng trồng thay thế đầy đủ mọi chức năng rừng tự nhiên; d) Nuôi mật độ càng cao luôn càng bền vững. Trạm 4 (bài 7): Cơ sở có tổng thủy sản 500 tấn, nuôi trồng 320 tấn. Tỉ trọng nuôi trồng bao nhiêu %?

Đáp án Trạm 1: B. Nuôi cá trong ao quản lí là chăm nuôi đối tượng; các phương án còn lại là khai thác. Đáp án Trạm 2: A và C. Đáp án Trạm 3: a) Đ; b) Đ; c) S, rừng trồng không thay thế đầy đủ rừng tự nhiên; d) S, nuôi mật độ cao có thể làm tăng dịch bệnh và ô nhiễm. Đáp án Trạm 4: $\dfrac{320}{500}\times 100 = 64\%$, tức là 64%. Nhóm ghi kết quả vào phiếu hoặc bảng nhóm.

HS vận dụng kiến thức về nuôi trồng thủy sản để đánh giá tính bền vững của một tình huống thực tế, đề xuất hướng xử lí và nêu giới hạn của kết luận.

Tình huống: Một hồ nuôi tăng sản lượng nhưng nước thải gây cá tự nhiên chết. Nhóm 4 HS thảo luận: (1) Có thể kết luận hồ nuôi phát triển bền vững không? Vì sao? (2) Cần kiểm tra những yếu tố nào? (3) Đề xuất hướng xử lí. (4) Nêu giới hạn của kết luận: quan sát cá chết khác với kết luận nguyên nhân, cần chuyên môn kiểm chứng.

(1) Chưa thể gọi bền vững chỉ vì sản lượng tăng. (2) Kiểm tra chất lượng nước, mật độ, thức ăn và dịch bệnh. (3) Xử lí nước thải, điều chỉnh quy mô nuôi theo khả năng môi trường; không khuyến khích nuôi dày. (4) Quan sát cá chết chưa đủ để kết luận nguyên nhân; cần cơ quan chuyên môn kiểm chứng. Cách trình bày có thể khác nhưng phải đúng bản chất. Mỗi nhóm trình bày trên giấy A4.