Giáo án Cơ cấu kinh tế, tổng sản phẩm trong nước và tổng thu nhập quốc gia

Huy động kiến thức nền và tạo tình huống có vấn đề về sự khác nhau giữa giá trị tuyệt đối và tỉ trọng trong cơ cấu kinh tế.

GV nêu tình huống: một ngành có giá trị tăng 20% trong khi tổng nền kinh tế tăng nhanh hơn. HS dự đoán tỉ trọng của ngành tăng hay giảm và giải thích lí do. HS ghi dự đoán ra giấy nháp.

Dự đoán ban đầu của HS và câu hỏi cần giải quyết: Tỉ trọng có nhất thiết tăng cùng giá trị tuyệt đối không? Kết quả cần đạt: HS nhận ra cần tính tỉ trọng bằng cách so sánh với tổng để kiểm chứng.

Giải thích được cơ cấu kinh tế và tỉ trọng ngành; phân biệt tỉ trọng với giá trị tuyệt đối; nêu được giới hạn khi so sánh theo thời gian.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Tính tỉ trọng ngành trước và sau khi thay đổi theo ví dụ đã cho: ngành có giá trị 100 tăng lên 120; tổng nền kinh tế 500 tăng lên 800 (cùng đơn vị). (2) Nhận xét về giá trị và cơ cấu. (3) Nêu vì sao cần thêm thông tin về giá hiện hành và giá so sánh.

Kết quả HS ghi trên Phiếu học tập số 1: Tỉ trọng ban đầu $\dfrac{100}{500} = 20\%$; tỉ trọng sau $\dfrac{120}{800} = 15\%$. Ngành tăng giá trị 20% nhưng tỉ trọng giảm 5 điểm phần trăm. Kết luận: tỉ trọng phản ánh cơ cấu, khác giá trị tuyệt đối; giảm tỉ trọng không đồng nghĩa suy giảm giá trị; khi so sánh theo thời gian cần phân biệt giá hiện hành với giá so sánh để tránh nhầm tác động của giá.

Nêu được khái niệm GDP, GNI, GDP/người; tính được GNI trong ví dụ cụ thể; giải thích được GDP/người là số bình quân và không cộng doanh thu các khâu trung gian.

HS hoạt động nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 2. Mỗi nhóm ghi kiến thức vào 3 ô của khăn: GDP; GNI; GDP/người. Sau đó tính ví dụ: nền kinh tế giả định GDP 500 tỉ USD và thu nhập sơ cấp ròng từ nước ngoài −20 tỉ USD, tính GNI. Nhóm thảo luận vì sao không cộng toàn bộ doanh thu các khâu sản xuất.

Khăn trải bàn có nội dung: GDP là giá trị sản phẩm cuối cùng tạo ra trong lãnh thổ trong một thời kì. GNI = GDP + thu nhập sơ cấp ròng từ nước ngoài; ví dụ GNI = $500 + (-20) = 480$ tỉ USD. GDP/người = GDP chia tổng dân số, là số trung bình, không phải thu nhập thực nhận của từng người và chưa phản ánh đầy đủ phúc lợi. Không cộng doanh thu các khâu vì trùng giá trị trung gian, chỉ tính giá trị sản phẩm cuối cùng.

Vận dụng định nghĩa và công thức để chọn đáp án đúng, đánh giá nhận định, tính GNI và ghép thuật ngữ với đặc trưng.

HS làm các bài tập sau (cá nhân, sau đó đối chiếu theo cặp). Bài 1: Chỉ tiêu nào gắn với lãnh thổ sản xuất? A. Mật độ dân số; B. Tỉ suất sinh; C. GDP; D. GNI chỉ tính theo quốc tịch. Bài 2: Chọn hai nhận định đúng về cơ cấu kinh tế, GDP và GNI: A. Tỉ trọng khác giá trị tuyệt đối; B. GDP/người là tiền mỗi người thực nhận; C. GDP/người là số bình quân; D. Cộng mọi doanh thu khâu trung gian cho GDP đúng. Bài 3: Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Tỉ trọng khác giá trị tuyệt đối; b) GDP/người là số bình quân; c) GDP/người là tiền mỗi người thực nhận; d) Cộng mọi doanh thu khâu trung gian cho GDP đúng. Bài 4: Nền kinh tế giả định GDP 500 tỉ USD và thu nhập sơ cấp ròng từ nước ngoài −20 tỉ USD. GNI bao nhiêu tỉ USD? Bài 5: Ghép thuật ngữ với đặc trưng: GDP, GNI, Tỉ trọng.

Đáp án: Bài 1: C (GDP tính giá trị sản phẩm cuối cùng tạo ra trong lãnh thổ theo thời kì; GNI xét thu nhập sơ cấp của đơn vị thường trú, không đơn thuần dựa vào quốc tịch). Bài 2: A và C. Bài 3: a) Đ; b) Đ; c) S; d) S. Lí do: GDP/người là trung bình, không phải thu nhập thực nhận; không cộng doanh thu các khâu vì trùng giá trị trung gian. Bài 4: GNI $= 500 + (-20) = 480$ tỉ USD. Bài 5: GDP là giá trị sản phẩm cuối cùng trong lãnh thổ; GNI là GDP cộng thu nhập sơ cấp ròng từ nước ngoài; tỉ trọng là giá trị bộ phận chia tổng thể nhân 100.

Sử dụng số liệu để nhận xét cơ cấu kinh tế, sửa một nhận định sai và nêu giới hạn của kết luận khi chỉ dựa vào GDP hoặc GDP/người.

Nhóm đôi nhận tình huống giả định: một ngành có giá trị tăng từ 100 lên 120, tổng nền kinh tế tăng từ 500 lên 800 (cùng đơn vị). Nhiệm vụ 1: nhận xét giá trị và cơ cấu, nêu thông tin cần bổ sung để đánh giá tăng trưởng thực. Nhiệm vụ 2: sửa nhận định “GDP/người là tiền mỗi người thực nhận”, giải thích và nêu một điều kiện giới hạn. Phần việc về nhà: viết đoạn 5–7 câu trả lời câu hỏi “Vì sao GDP/người chưa đủ để đánh giá phát triển?”

Nhận xét: ngành tăng 20% về giá trị; tỉ trọng giảm từ 20% xuống 15% (giảm 5 điểm phần trăm). Giảm tỉ trọng không phải suy giảm giá trị; cần thêm thông tin về giá để đánh giá tăng thực. Sửa nhận định: GDP/người là giá trị sản xuất bình quân mỗi người (GDP chia dân số), không phải khoản tiền mỗi người được nhận; thu nhập thực tế có thể khác nhau giữa các nhóm dân cư. Đánh giá phát triển cần thêm phân phối thu nhập, sức khỏe, giáo dục và môi trường.