Giáo án Bài 26. Thực hành: Điều tra một số bệnh do virus và tuyên truyền phòng chống bệnh

HS xác định được câu hỏi điều tra cần ở mức kiến thức, hành vi phòng ngừa và không xâm phạm quyền riêng tư của người tham gia.

GV đưa ba phương án tình huống: A. Ảnh hồ sơ y tế của bạn học; B. Kiến thức vệ sinh phòng ngừa, trả lời tự nguyện; C. Tên người đang mắc bệnh trong xóm. HS giơ thẻ A, B hoặc C, sau đó thảo luận cặp đôi 1 phút để giải thích lựa chọn.

Đáp án đúng: B. Lí do: chỉ thu thông tin tối thiểu phục vụ mục tiêu học tập và tự nguyện. Phương án A và C xâm phạm riêng tư, có thể dẫn tới kì thị người bệnh. HS rút ra nguyên tắc: không thu bệnh án, không lấy mẫu sinh học, không hỏi danh tính.

HS lập được phiếu tự nguyện, ẩn danh gồm câu hỏi kiến thức, hành vi phòng ngừa và quy định bảo vệ dữ liệu.

Nhóm 4–6 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhóm dùng ba câu hỏi mẫu, bổ sung một câu về hành vi phòng ngừa, ghi quy định không ghi tên, số điện thoại, địa chỉ hoặc tình trạng bệnh riêng tư, và cho phép bỏ qua câu không muốn trả lời. Sau khi nhóm hoàn thành, GV duyệt nội dung và cách lưu dữ liệu trước khi phát phiếu.

Phiếu hoàn chỉnh gồm bốn câu hỏi (ba câu mẫu và một câu nhóm soạn), có lựa chọn Có/Không/Không muốn trả lời, không yêu cầu thông tin cá nhân. Quy định lưu dữ liệu: chỉ lưu số liệu tổng hợp, không lưu tên người trả lời; người phụ trách lưu dữ liệu sau khi GV duyệt. Kiến thức HS rút ra: phiếu điều tra phải có quy định bảo vệ dữ liệu trước khi thu phiếu.

HS tính được tỉ lệ từ dữ liệu mô hình 40 phiếu, giải thích vì sao các mục không cộng thành 100% và viết kết luận kèm giới hạn.

Nhóm dùng Phiếu học tập số 2 để tổng hợp dữ liệu mô hình: 30 phiếu biết loại bỏ nước đọng, 24 phiếu biết vai trò vaccine, 10 phiếu nhầm rằng kháng sinh tác động trực tiếp lên virus. Mỗi người có thể chọn nhiều mục. Nhóm tính tỉ lệ, giải thích cách đọc bảng, viết kết luận 2–3 câu và nêu hạn chế của khảo sát.

Tỉ lệ: loại bỏ nước đọng $\dfrac{30}{40}\times 100\% = 75\%$; vaccine $\dfrac{24}{40}\times 100\% = 60\%$; kháng sinh $\dfrac{10}{40}\times 100\% = 25\%$. Giải thích: các mục không loại trừ nhau, một phiếu có thể được đếm ở nhiều mục nên tổng ba tỉ lệ không bằng 100%. Kết luận mẫu: “Trong 40 phiếu mô hình, 75% biết loại bỏ nước đọng, 60% biết vai trò vaccine, nhưng 25% còn nhầm kháng sinh tác động trực tiếp lên virus.” Hạn chế: mẫu thuận tiện nhỏ, không đại diện toàn địa phương, chưa đo hành vi thực tế hay hiệu quả truyền thông; dữ liệu chỉ mang tính minh họa.

HS nhận diện được nguồn thông tin có thẩm quyền và phân tích cấu trúc poster ba thông điệp có nguồn.

Nhóm đôi làm việc theo kĩ thuật trạm. Trạm 1: so sánh ba nguồn A (tin chuyển tiếp không nguồn), B (một lời đồn về thuốc), C (thông báo có ngày của cơ quan y tế). Trạm 2: đọc poster nguyên tác, xác định ba thông điệp và kiểm tra nguồn, ngày truy cập.

Nguồn ưu tiên: C, vì có thẩm quyền và có thời điểm giúp kiểm tra độ đúng. Poster gồm ba thông điệp: (1) kiểm tra đồ chứa nước được phép, đổ bỏ nước đọng, chà rửa hoặc đậy kín theo hướng dẫn người lớn, không tự dùng thuốc diệt côn trùng; (2) hạn chế muỗi đốt bằng quần áo phù hợp và lưới chắn, người lớn chọn biện pháp bảo vệ theo nhãn và khuyến cáo y tế; (3) khi sốt hoặc có dấu hiệu bất thường thì tìm nhân viên y tế, không chẩn đoán bạn học, không công khai danh tính, không tự kê thuốc. Lưu ý: thông tin vaccine chỉ áp dụng tại Hoa Kỳ không được chuyển thành khuyến cáo ở Việt Nam; quyết định vaccine, thuốc và xử lí dịch theo cơ quan y tế địa phương.

HS củng cố tiêu chí đạo đức điều tra, tiêu chí chọn nguồn và cách đọc tỉ lệ qua các câu hỏi nhanh.

GV dùng câu 2, 3, 5, 6 của bài tập: HS giơ thẻ A/B/C cho câu 2 và 3; giơ thẻ Đúng/Sai cho câu 5; sắp xếp quy trình dự án cho câu 6. Nếu lớp có thiết bị, GV có thể kiểm tra thêm trên học liệu NeoEdu.

Câu 2: B (chỉ thu thông tin tối thiểu phục vụ mục tiêu học tập, tự nguyện). Câu 3: C (nguồn có thẩm quyền, có ngày giúp kiểm tra độ đúng). Câu 5: Sai (các mục không loại trừ nhau; một người có thể được đếm nhiều lần). Câu 6: Chốt câu hỏi và bảo vệ riêng tư → Thu phiếu tự nguyện → Tổng hợp ẩn danh → Truyền thông có nguồn và đánh giá (phải thiết kế bảo vệ dữ liệu trước khi thu).

HS vận dụng công thức tính tỉ lệ phần trăm để xác định số người cần được tác động và kiểm tra kết luận từ dữ liệu.

HS làm bài tập 1, 4, 7 theo nhóm đôi với số liệu mô hình 40 phiếu. Bài 1: nhận diện dữ liệu mô hình, không phải bệnh án hay khảo sát thật. Bài 4: tính tỉ lệ 24 trong 40 phiếu. Bài 7: tính số người cần sửa nhận thức để tỉ lệ nhầm kháng sinh còn 10%, giữ nguyên mẫu số 40.

Bài 1: đây là dữ liệu mô hình, không cộng các mục thành một tổng người mới. Bài 4: $\dfrac{24}{40}\times 100\% = 60\%$. Bài 7: 10% của 40 phiếu là 4 phiếu; cần giảm $10-4 = 6$ người nhầm kháng sinh, đây là mục tiêu của mô hình.

HS thiết kế poster ba thông điệp phòng chống bệnh do virus, có nguồn và ngày kiểm tra, không kì thị người bệnh và không chứa danh tính.

Nhóm 4–6 HS làm poster A3 theo mẫu nguyên tác. Poster gồm: tiêu đề; ba thông điệp về kiểm tra và đổ bỏ nước đọng, hạn chế muỗi đốt, tìm nhân viên y tế khi có dấu hiệu bất thường; dòng nguồn kiểm tra và ngày truy cập; một câu thể hiện không kì thị người bệnh. Các nhóm đối chiếu poster với tiêu chí trước khi trình bày. Phần hoàn thiện có thể làm ở nhà.

Poster hoàn chỉnh gồm: ba thông điệp đúng nội dung bài học; nguồn có thẩm quyền và ngày kiểm tra; không có tên, địa chỉ, số điện thoại hay tình trạng bệnh của bất kì ai; không tự kê thuốc, không gán trách nhiệm cho người bệnh; có dòng ghi chú “Quyết định vaccine, thuốc và xử lí dịch theo cơ quan y tế địa phương”. Kiến thức vận dụng: thông điệp phòng bệnh phải có nguồn, có ngày và tuân thủ nguyên tắc đạo đức.