Giáo án Toán 1
ToánLớp 1Chủ đề 10. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 40. Ôn tập hình học và đo lường

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được tên và nhận biết hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật trong tranh và đồ vật quen thuộc.
  • Nhận biết được khối lập phương và khối hộp chữ nhật qua đồ vật thật.
  • Đo được độ dài đồ vật bằng thước có vạch chia xăng-ti-mét (cm), đặt đầu vật trùng vạch 0 và đọc đúng kết quả.
  • Đọc đúng giờ đúng trên đồng hồ: kim dài chỉ 12, kim ngắn chỉ số giờ.
  • Nêu được một tuần có 7 ngày và xác định được thứ, ngày trên tờ lịch.
  • Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao thân thuyền là hình chữ nhật (có 2 cạnh dài, 2 cạnh ngắn) và vì sao hộp giày không phải khối lập phương.
  • Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống đời sống (ngày trên tờ lịch, giờ trên đồng hồ, độ dài đồ vật) thành biểu tượng toán học và trả lời được.
  • Giao tiếp toán học: gọi đúng tên hình, tên khối, đơn vị cm, giờ đúng và thứ trong tuần khi trình bày.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng thước đo đúng cách, dùng đồng hồ mô hình, tờ lịch và học liệu số để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự quan sát đồ vật, tự đối chiếu và sửa đáp án trong phiếu bài tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi trong nhóm khi phân loại hình, đo độ dài và đọc giờ; diễn đạt bằng câu đầy đủ, ví dụ: 'Đây là khối lập phương vì các mặt đều là hình vuông'.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: chọn đúng cách đo, cách đọc giờ và cách tìm ngày trong các tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: tích cực tham gia đo, quay kim đồng hồ và hoàn thành đầy đủ hai phiếu bài tập.
  • Trung thực: đo và báo kết quả đúng với thực tế, không tự ý thay đổi số liệu khi đối chiếu với bạn.
  • Trách nhiệm: giữ gìn thước, đồng hồ mô hình và tờ lịch dùng chung; về nhà giúp người thân xem lịch và đo đồ vật.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bộ hình phẳng bằng bìa (hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật) và bộ hình khối (khối lập phương, khối hộp chữ nhật) hoặc đồ vật thật tương ứng như xúc xắc, hộp giày.
  • Thước lớn có vạch chia xăng-ti-mét để treo bảng; một bút chì dài 7 cm để làm mẫu.
  • Đồng hồ mô hình có kim quay được; tờ lịch tháng lớn có ghi thứ, ngày.
  • Tranh minh hoạ chiếc thuyền và các bài tập 1 đến 10 (chiếu hoặc in).
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2; bút dạ, khăn trải bàn cho các nhóm.
  • Máy chiếu hoặc bảng tương tác; học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, địa chỉ neoedu.vn/learn/1/math/bai-40-on-tap-hinh-hoc-va-do-luong (dùng ở hoạt động luyện tập để HS kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

  • Bảng con, bút chì, vở ô li, bút màu.
  • Thước kẻ có vạch chia xăng-ti-mét.
  • Bộ thẻ hình phẳng và một vài đồ vật hình khối (hộp giấy, xúc xắc) nếu có.
  • Đồng hồ mô hình bằng bìa (nếu có), Phiếu học tập số 1 và số 2.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh mắt nhận hình

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về hình phẳng, hình khối và đơn vị đo qua trò chơi nhanh.

Nội dung

GV giơ lần lượt thẻ hình hoặc chỉ vào đồ vật; HS giơ thẻ có tên đúng hoặc gọi to tên hình, khối. Trò chơi chia hai đội, mỗi đúng được một điểm.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên ít nhất bốn hình và phân biệt được hình phẳng với hình khối.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: 'Cô có một hộp đồ vật bí mật. Các con nhìn thẻ cô giơ lên, giơ thẻ hoặc gọi đúng tên hình nhé!' GV giơ thẻ hình vuông.

    Học sinh

    HS quan sát, giơ thẻ hoặc đồng thanh: 'Hình vuông!'

  2. Giáo viên

    GV giơ tiếp thẻ hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật, sau đó chỉ vào xúc xắc và hộp giày rồi hỏi: 'Đây là hình phẳng hay hình khối?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Xúc xắc là khối lập phương, hộp giày là khối hộp chữ nhật, đó là hình khối.' Một số HS còn lúng túng sẽ được bạn gợi ý.

  3. Giáo viên

    GV mời hai HS nêu một đồ vật trong lớp có dạng hình chữ nhật và một đồ vật có dạng khối hộp chữ nhật.

    Học sinh

    HS trả lời: 'Cái bảng có dạng hình chữ nhật; cục gôm có dạng khối hộp chữ nhật.'

  4. Giáo viên

    GV chốt: 'Hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật là hình phẳng; khối lập phương và khối hộp chữ nhật là hình khối.' GV khen đội thắng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên các hình phẳng và hình khối đã học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Nhận biết hình phẳng và hình khối

Mục tiêu

Nhận biết và gọi đúng tên hình phẳng, hình khối qua đồ vật thật và tranh chiếc thuyền.

Nội dung

Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 HS. Trên khăn trải bàn có hai ô 'Hình phẳng' và 'Hình khối'. Nhóm đặt thẻ hình và đồ vật vào đúng ô, sau đó tìm trong tranh chiếc thuyền: hai cánh buồm và lá cờ là hình tam giác, ba ô cửa tròn và ông mặt trời là hình tròn, thân thuyền là hình chữ nhật.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm ghi tên các hình phẳng, hình khối kèm ví dụ đồ vật thật và số lượng hình tam giác, hình tròn trong tranh.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm, phát khăn trải bàn và bộ đồ dùng. GV nói: 'Các nhóm đặt hình phẳng vào ô hình phẳng, hình khối vào ô hình khối, rồi tìm trong tranh thuyền các hình các con biết.'

    Học sinh

    HS nhận khăn, lấy đồ dùng và phân loại theo nhóm.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp và hỏi: 'Vì sao con xếp xúc xắc vào ô hình khối?' và 'Trong tranh có mấy hình tam giác?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Vì các mặt của xúc xắc đều là hình vuông bằng nhau nên đó là khối lập phương.' Về tranh: 'Hai cánh buồm và lá cờ, có 3 hình tam giác.'

  3. Giáo viên

    GV mời hai nhóm trình bày khăn trải bàn. GV hỏi thêm: 'Vì sao thân thuyền là hình chữ nhật?'

    Học sinh

    HS trình bày: 'Thân thuyền có 2 cạnh dài và 2 cạnh ngắn nên là hình chữ nhật.' Nhóm khác bổ sung: 'Hộp giày có các mặt hình chữ nhật nên là khối hộp chữ nhật.'

  4. Giáo viên

    GV chốt: 'Hình có các cạnh bằng nhau là hình vuông; hình có 2 cạnh dài và 2 cạnh ngắn là hình chữ nhật; các mặt xúc xắc đều là hình vuông nên xúc xắc là khối lập phương.'

    Học sinh

    HS ghi tên hình, khối vào vở và nhắc lại kết luận.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Đo độ dài bằng thước

Mục tiêu

Đo được độ dài đồ vật bằng thước có vạch cm và đọc đúng kết quả.

Nội dung

Mỗi cặp đo ba đồ vật: bút chì, cạnh bảng con, cạnh quyển vở. Quy tắc đo: đặt đầu đồ vật trùng vạch 0 của thước, đọc số ở vạch ngay đầu kia và ghi đơn vị cm. GV làm mẫu với bút chì dài 7 cm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đo của cặp ghi độ dài ba đồ vật theo cm và nêu được cách đo đúng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV làm mẫu: 'Cô đặt đầu bút chì trùng vạch 0, đầu kia nằm ở vạch 7, vậy bút chì dài 7 cm. Các con đo theo cách cô vừa làm nhé.'

    Học sinh

    HS quan sát và nhắc lại: 'Đặt đầu vật trùng vạch 0, đọc vạch ở đầu kia.'

  2. Giáo viên

    GV hỏi: 'Nếu đầu bút chì không trùng vạch 0 thì đo thế nào?' rồi đi kiểm tra các cặp.

    Học sinh

    HS trả lời: 'Phải đưa đầu bút về vạch 0 rồi mới đọc số.' Các cặp đo và ghi kết quả vào phiếu đo.

  3. Giáo viên

    GV mời hai cặp báo kết quả và yêu cầu cả lớp kiểm tra lại: 'Bạn nào đo khác thì nói vì sao?'

    Học sinh

    HS báo: 'Bút chì dài 7 cm, cạnh bảng con dài 10 cm.' Cả lớp đối chiếu và sửa lại nếu sai.

  4. Giáo viên

    GV chốt ba bước: đặt đầu vật trùng vạch 0, đọc số ở vạch đầu kia, ghi đơn vị cm. GV nhấn mạnh: 'Đo đúng mới có kết quả đúng.'

    Học sinh

    HS nêu lại ba bước đo và tự kiểm tra kết quả của nhóm mình.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Đọc giờ đúng và xem tờ lịch

Mục tiêu

Đọc đúng giờ đúng trên đồng hồ; nêu được một tuần có 7 ngày và xác định được thứ, ngày trên tờ lịch.

Nội dung

GV dùng đồng hồ mô hình để quay kim đến 5 giờ và 12 giờ; dùng tờ lịch để hỏi về các ngày trong tuần. Hoạt động theo cặp: một bạn quay kim, bạn kia đọc giờ; một bạn chỉ ngày trên lịch, bạn kia nói thứ.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng giờ đúng trên đồng hồ mô hình và nói đúng thứ của ngày mai khi biết hôm nay.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV quay kim đồng hồ đến số 5 và hỏi: 'Kim dài chỉ số mấy? Kim ngắn chỉ số mấy? Đồng hồ chỉ mấy giờ?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Kim dài chỉ 12, kim ngắn chỉ 5, đồng hồ chỉ 5 giờ.'

  2. Giáo viên

    GV chỉ tờ lịch và hỏi: 'Hôm nay là thứ Tư, ngày mai là thứ mấy? Một tuần có bao nhiêu ngày?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Ngày mai là thứ Năm. Một tuần có 7 ngày.' Các cặp luyện đọc giờ và đọc thứ.

  3. Giáo viên

    GV mời một số cặp lên quay kim đồng hồ và đọc giờ; mời HS chỉ ngày trên tờ lịch và nói thứ.

    Học sinh

    HS đọc: '4 giờ, 9 giờ, 12 giờ.' HS nói: 'Hôm nay là thứ Sáu thì ngày mai là thứ Bảy.'

  4. Giáo viên

    GV chốt: 'Kim dài chỉ 12 là giờ đúng, kim ngắn chỉ số giờ. Một tuần có 7 ngày, tờ lịch cho biết thứ, ngày, tháng.'

    Học sinh

    HS nhắc lại cách đọc giờ đúng và số ngày trong tuần.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập hình và đo lường

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về hình phẳng, hình khối, đo độ dài và đọc giờ để làm bài tập 1 đến 6.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 1 (bài 1 đến 6). Đáp án: bài 1 là 3 hình tam giác; bài 2 là B (4 hình tròn, vì 3 + 1 = 4); bài 3 là B (hình chữ nhật); bài 4 là A (khối lập phương); bài 5 là 7 cm; bài 6 là A (5 giờ). HS có thể đối chiếu trên học liệu số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành đúng với đáp án: 3; B; B; A; 7 cm; A (5 giờ).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1 và chiếu tranh chiếc thuyền. GV nói: 'Các con làm cá nhân trong 4 phút, sau đó đổi chéo phiếu với bạn bên cạnh để kiểm tra.'

    Học sinh

    HS đọc đề, xem tranh và làm bài cá nhân.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, nhắc HS đếm kĩ hình tròn và kiểm tra vạch 0 khi đọc số đo. GV hỏi: 'Vì sao con chọn đáp án B ở bài 3?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Vì thân thuyền có 2 cạnh dài và 2 cạnh ngắn nên là hình chữ nhật.' Các cặp đổi phiếu và kiểm tra cho nhau.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc đáp án bài 1 đến 6 và giải thích ngắn gọn. Với bài 6, GV hỏi: 'Kim dài chỉ mấy? Kim ngắn chỉ mấy?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Kim dài chỉ 12, kim ngắn chỉ 5, nên đồng hồ chỉ 5 giờ.'

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhắc lỗi thường gặp: nhầm hình chữ nhật với hình vuông, đọc số đo khi đầu vật chưa trùng vạch 0.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong phiếu của mình.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Đúng hay sai và tờ lịch

Mục tiêu

Củng cố đặc điểm hình, khối, so sánh độ dài và các ngày trong tuần qua bài Đúng hay Sai và bài trắc nghiệm.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 (bài 7 đến 10). Đáp án: bài 7 là Thứ Năm; bài 8 là a) Đ, b) S (hộp giày là khối hộp chữ nhật), c) Đ (10 > 7), d) Đ; bài 9 là B (ngăn giữa); bài 10 là A (dải băng dài 4 cm, vì 7 − 3 = 4).

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 được hoàn thành đúng với đáp án: Thứ Năm; Đ, S, Đ, Đ; B; A (4 cm).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và chiếu bài 10 lên bảng: 'Đọc kĩ đề, đếm vạch từ 3 đến 7 để tìm độ dài dải băng.'

    Học sinh

    HS đọc đề và làm bài cá nhân trong khoảng 3 phút.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: 'Vì sao hộp giày không phải khối lập phương?' và 'Dải băng dài bao nhiêu xăng-ti-mét?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Hộp giày có các mặt hình chữ nhật nên là khối hộp chữ nhật, không phải khối lập phương.' Và: 'Dải băng từ vạch 3 đến vạch 7 nên dài 7 − 3 = 4 cm.'

  3. Giáo viên

    GV mời HS trình bày đáp án bài 8 và bài 10. Nếu cần, GV bật học liệu số NeoEdu để cả lớp kiểm tra bài tập tương tác.

    Học sinh

    HS trình bày: 'Câu a đúng, câu b sai, câu c đúng, câu d đúng.' Cả lớp đối chiếu kết quả.

  4. Giáo viên

    GV chốt: 'Hình vuông có 4 cạnh bằng nhau; đo độ dài bằng cách đếm từ vạch 0 hoặc tính hiệu hai vạch; một tuần có 7 ngày.'

    Học sinh

    HS sửa bài và ghi nhớ các kiến thức đã ôn.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 7 phút

Thám tử nhỏ trong nhà

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về hình, khối, đo độ dài, đọc giờ và tờ lịch vào đồ vật và sinh hoạt hằng ngày.

Nội dung

Mỗi HS tìm trong nhà hai đồ vật có dạng khối lập phương hoặc khối hộp chữ nhật, một đồ vật có dạng hình chữ nhật, đo chiều dài một đồ vật bằng thước và ghi kết quả theo cm. HS vẽ một chiếc đồng hồ chỉ 7 giờ và ghi thứ của ngày hôm nay trên tờ lịch nhà mình.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu ghi kết quả tại nhà: tên đồ vật, hình hoặc khối, độ dài đo được theo cm; hình vẽ đồng hồ chỉ 7 giờ và ngày hôm nay.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ: 'Các con về nhà tìm đồ vật, đo bằng thước và vẽ đồng hồ. Ngày mai mang kết quả đến lớp chia sẻ.'

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở và hỏi lại những điều chưa rõ.

  2. Giáo viên

    GV gợi ý: 'Nếu chưa có thước vạch cm, con có thể dùng thước dây hoặc hỏi người lớn.' GV hướng dẫn cách đặt đầu vật trùng vạch 0.

    Học sinh

    HS lắng nghe và chuẩn bị đồ dùng cho việc đo ở nhà.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS kể đồ vật mình đã đo, nói hình hoặc khối và độ dài. GV hỏi: 'Vì sao con gọi đó là khối hộp chữ nhật?'

    Học sinh

    HS trả lời: 'Cái hộp đựng bút có các mặt hình chữ nhật nên là khối hộp chữ nhật, em đo được 15 cm.' (Kết quả thực tế tuỳ đồ vật.)

  4. Giáo viên

    GV khen ngợi tinh thần thám tử nhỏ và nhắc: 'Gọi đúng tên hình, đo đúng cách, đọc đúng giờ và đúng lịch.'

    Học sinh

    HS nhắc lại ba điều ghi nhớ của bài học.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài 1. Thuyền có mấy hình tam giác?

  • Viết số đáp án: ...

Bài 2. Trong tranh có mấy hình tròn?

  • A. 3
  • B. 4
  • C. 5

Bài 3. Thân thuyền màu đỏ có dạng hình gì?

  • A. hình vuông
  • B. hình chữ nhật
  • C. hình tam giác

Bài 4. Con xúc xắc có dạng:

  • A. khối lập phương
  • B. khối hộp chữ nhật
  • C. hình vuông

Bài 5. Chiếc bút chì dài bao nhiêu xăng-ti-mét? Đáp số: ... cm

Bài 6. Đồng hồ chỉ mấy giờ?

  • A. 5 giờ
  • B. 12 giờ
  • C. 6 giờ

Phiếu học tập số 2

Bài 7. Hôm nay là Thứ Tư. Ngày mai là: ........

Bài 8. Đúng hay sai? Viết Đ hoặc S.

  • a) Hình vuông có 4 cạnh dài bằng nhau: ...
  • b) Hộp giày có dạng khối lập phương: ...
  • c) 10 cm dài hơn 7 cm: ...
  • d) Một tuần có 7 ngày: ...

Bài 9. Quả táo ở ngăn nào của kệ?

  • A. ngăn trên cùng
  • B. ngăn giữa
  • C. ngăn dưới cùng

Bài 10. Dải băng xanh dài bao nhiêu?

  • A. 4 cm
  • B. 7 cm
  • C. 3 cm (Gợi ý: đếm từ vạch 3 đến vạch 7)

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành nhiệm vụ 'Thám tử nhỏ trong nhà': tìm hai đồ vật dạng khối lập phương hoặc khối hộp chữ nhật, một đồ vật dạng hình chữ nhật và đo chiều dài một đồ vật theo cm.
  • Vẽ một chiếc đồng hồ chỉ 7 giờ và ghi thứ của ngày hôm nay trên tờ lịch nhà mình; ghi lại kết quả vào vở.
  • Cùng người thân xem tờ lịch, đếm xem một tuần có bao nhiêu ngày và nói ngày mai là thứ mấy.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.