Giáo án Toán 1
ToánLớp 1Chủ đề 5. Ôn tập học kì 1

Giáo án Bài 19. Ôn tập hình học

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được tên và đặc điểm của hình tam giác, hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn (số cạnh, cạnh bằng nhau, cạnh dài – cạnh ngắn, không có cạnh thẳng).
  • Nêu được tên và đặc điểm của khối lập phương (các mặt là hình vuông) và khối hộp chữ nhật (các mặt là hình chữ nhật).
  • Mô tả được vị trí của đồ vật trong không gian bằng các từ: trên – dưới, trước – sau, trái – phải, ở giữa.
  • Vận dụng được kiến thức đã học để đếm hình, nhận biết hình trong hình ghép và tìm quy luật lặp lại của dãy hình đơn giản.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao một hình là hình tam giác, hình vuông… dựa trên số cạnh và độ dài các cạnh.
  • Mô hình hoá toán học: HS chuyển đồ vật quen thuộc (mũ, mặt đồng hồ, hộp bút, xúc xắc) thành hình phẳng hoặc khối hình học tương ứng.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định đúng số hình cần đếm, tìm quy luật của dãy hình và chọn hình tiếp theo.
  • Giao tiếp toán học: HS dùng đúng tên hình và từ chỉ vị trí khi mô tả hình vẽ và vị trí đồ vật.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bộ đồ dùng hình phẳng, hình khối và học liệu số NeoEdu để quan sát, sắp xếp và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự quan sát hình, đối chiếu đặc điểm từng hình để chọn đáp án và tự kiểm tra kết quả trên bảng con hoặc phiếu học tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 để phân loại hình, trao đổi và nhận xét đáp án của bạn bằng câu ngắn, đúng tên hình.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng kiến thức để tìm đồ vật có dạng hình đã học trong lớp và sáng tạo hình rô-bốt từ các hình phẳng.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực quan sát, đếm hình cẩn thận và hoàn thành đủ các bài tập trong thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: HS hoàn thành đúng phần việc được giao trong nhóm và chủ động nhắc bạn cùng làm.
  • Trung thực: HS nhận xét đúng – sai thật khách quan, sửa lỗi khi phát hiện sai và không sao chép đáp án của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Tranh (hoặc slide) bốn hình phẳng đã học: hình tam giác, hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn; tranh hai hình khối: khối lập phương, khối hộp chữ nhật.
  • Tranh rô-bốt (mũ, hai mắt, hai cúc áo, miệng, thân, tay, chân) dùng cho các bài 1 đến 3.
  • Tranh các bài 4 đến 10: hình nối với tên, hình con cá – rùa – cua – bạch tuộc, quả táo – chuối – chùm nho, dãy hình tam giác – vuông – tròn.
  • Bộ đồ dùng dạy học: hình phẳng và khối hình bằng bìa hoặc nhựa, một số đồ vật thật (hộp bút, xúc xắc, đồng hồ đồ chơi).
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in sẵn cho mỗi nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/1/math/bai-19-on-tap-hinh-hoc (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng khi chiếu trên màn hình).

2. Học sinh

  • Bảng con, bút viết bảng con, khăn lau.
  • Bộ hình phẳng và hình khối bằng bìa hoặc nhựa.
  • Bút chì, bút màu (đỏ, xanh, vàng) để tô và khoanh.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (theo nhóm hoặc cá nhân).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 3 phút

Ai nhanh hơn: gọi tên hình

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về tên gọi các hình phẳng và hình khối, tạo không khí sôi nổi đầu giờ.

Nội dung

GV giơ lần lượt từng hình phẳng hoặc hình khối đã học. HS giơ bảng con ghi tên hình hoặc đọc to tên hình. Mỗi hình chỉ đọc một lần, bạn nào đúng và nhanh nhất được tuyên dương.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên của ít nhất 6 lượt hình (hình tam giác, vuông, chữ nhật, tròn, khối lập phương, khối hộp chữ nhật).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: "Cô sẽ giơ từng hình, các em giơ bảng con ghi tên hình thật nhanh nhé!" GV chiếu hoặc giơ lần lượt hình tam giác, hình vuông, hình tròn, khối lập phương và khối hộp chữ nhật.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, sẵn sàng bảng con và bút viết.

  2. Giáo viên

    GV giơ hình, quan sát và gợi ý nếu HS còn lúng túng: "Hình này có mấy cạnh? Các cạnh có bằng nhau không?"

    Học sinh

    HS viết hoặc đọc tên hình. Dự kiến HS trả lời: "Hình tam giác, vì có 3 cạnh." "Hình vuông, vì có 4 cạnh bằng nhau."

  3. Giáo viên

    GV chốt: hình tam giác có 3 cạnh, hình vuông có 4 cạnh bằng nhau, hình tròn không có cạnh thẳng, khối lập phương có các mặt là hình vuông. GV khen các bạn trả lời đúng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên các hình, đọc đặc điểm chính của hình vừa gọi tên.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 7 phút

Phân loại hình phẳng và hình khối

Mục tiêu

Hệ thống hoá đặc điểm của bốn hình phẳng và hai khối đã học, biết phân biệt hình dựa trên số cạnh, độ dài cạnh và các mặt của khối.

Nội dung

Nhóm 4 HS dùng bộ đồ dùng hình phẳng và hình khối để phân loại theo nhóm: nhóm hình có cạnh thẳng và nhóm không có cạnh thẳng; trong nhóm có cạnh thẳng, phân theo số cạnh và độ dài các cạnh. Sau đó nhóm phân loại hai khối theo mặt là hình vuông hay hình chữ nhật. Kĩ thuật sử dụng: khăn trải bàn ghi tóm tắt đặc điểm từng hình.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm có bốn hình phẳng và hai khối, kèm ghi chú đặc điểm: tam giác (3 cạnh); vuông (4 cạnh bằng nhau); chữ nhật (2 cạnh dài, 2 cạnh ngắn); tròn (không có cạnh thẳng); khối lập phương (các mặt là hình vuông); khối hộp chữ nhật (các mặt là hình chữ nhật).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát bộ đồ dùng hình và khăn trải bàn. GV nêu nhiệm vụ: "Các nhóm hãy xếp các hình thành hai nhóm: có cạnh thẳng và không có cạnh thẳng, rồi ghi đặc điểm của từng hình lên khăn."

    Học sinh

    Nhóm trưởng nhận đồ dùng, cả nhóm thống nhất cách chia việc: người xếp hình, người đếm cạnh, người ghi chú, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi các nhóm: "Hình này có mấy cạnh thẳng? Các cạnh dài hay ngắn?" "Khối này có mặt là hình gì?" GV gợi ý nhóm còn lúng túng bằng cách cho HS dùng ngón tay lần theo cạnh.

    Học sinh

    HS xếp hình, đếm cạnh và trao đổi. Dự kiến HS trả lời: "Hình tròn không có cạnh thẳng nên xếp riêng." "Hình chữ nhật có 2 cạnh dài và 2 cạnh ngắn." "Khối lập phương có 6 mặt đều là hình vuông."

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày khăn trải bàn, yêu cầu các nhóm khác nhận xét: "Nhóm bạn đã gọi đúng tên hình và nêu đúng đặc điểm chưa?"

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác lắng nghe và nhận xét. Dự kiến HS nói: "Nhóm bạn đúng vì hình vuông có 4 cạnh bằng nhau."

  4. Giáo viên

    GV chốt bằng sơ đồ trên bảng: hình phẳng (tam giác, vuông, chữ nhật, tròn) và hình khối (lập phương, hộp chữ nhật), kèm đặc điểm. GV nhấn mạnh: "Gọi đúng tên hình dựa vào số cạnh và độ dài cạnh; khối nào có mặt hình vuông là khối lập phương."

    Học sinh

    HS quan sát sơ đồ, nhắc lại đặc điểm của từng hình, tự sửa khăn trải bàn nếu có chỗ sai.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 5 phút

Vị trí và quy luật của hình

Mục tiêu

Mô tả được vị trí đồ vật trong không gian bằng từ trên – dưới, trước – sau, trái – phải, ở giữa; nhận biết quy luật lặp lại của dãy hình.

Nội dung

Trò chơi "Ai đứng đâu?": 3 HS lên bảng đứng theo yêu cầu của GV (ví dụ: bạn ở giữa, bạn bên trái, bạn đứng trước). Sau đó GV đưa dãy hình tam giác – vuông – tròn – tam giác – vuông – ? để HS tìm quy luật và chọn hình tiếp theo.

Sản phẩm dự kiến

HS dùng đúng từ chỉ vị trí để mô tả vị trí của bạn trong hàng và nêu được quy luật: dãy hình lặp lại theo nhóm tam giác – vuông – tròn; hình tiếp theo sau hình tam giác là hình vuông.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: "Cô mời 3 bạn lên đứng theo lệnh của cô. Các bạn khác sẽ đoán vị trí bằng các từ: trên, dưới, trước, sau, trái, phải, ở giữa."

    Học sinh

    3 HS tình nguyện lên bảng, các bạn còn lại quan sát và chuẩn bị trả lời.

  2. Giáo viên

    GV đưa ra lệnh: "Bạn đứng ở giữa là bạn nào? Bạn đứng bên trái bạn đó là ai?" Sau đó GV chiếu dãy hình và hỏi: "Hình tiếp theo trong dãy là hình gì?"

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến HS nói: "Bạn Lan đứng ở giữa." "Bạn đứng bên trái là bạn Minh." "Sau hình tam giác là hình vuông."

  3. Giáo viên

    GV chốt: dùng trên – dưới, trước – sau, trái – phải, ở giữa để mô tả vị trí; tìm quy luật bằng cách xem nhóm hình lặp lại thế nào rồi suy ra hình tiếp theo.

    Học sinh

    HS nhắc lại các từ chỉ vị trí và cách tìm quy luật của dãy hình.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Đếm hình và nối tên hình

Mục tiêu

Vận dụng đặc điểm hình phẳng để nhận biết, đếm và gọi đúng tên hình trong hình ghép rô-bốt.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 1 (bài 1 đến bài 4) theo cặp đôi, sau đó đối chiếu đáp án với bạn. Bài 1: nhận biết hình của mũ rô-bốt. Bài 2: đếm hình tròn. Bài 3: đếm hình chữ nhật. Bài 4: nối hình với tên hình.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: 1) Mũ rô-bốt có dạng hình gì? A. hình tròn; B. hình tam giác; C. hình vuông. Đáp án B, vì mũ có 3 cạnh thẳng. 2) Rô-bốt có mấy hình tròn? Đáp án 4 (hai mắt và hai cúc áo). 3) Rô-bốt có mấy hình chữ nhật? A. 4; B. 5; C. 6. Đáp án C, 6 hình chữ nhật (miệng, thân, hai tay, hai chân); đầu rô-bốt là hình vuông nên không tính. 4) Nối: Hình A – hình tam giác; Hình B – hình vuông; Hình C – hình tròn; Hình D – hình chữ nhật.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu yêu cầu: "Các em đếm kĩ từng hình, làm xong đổi phiếu với bạn để kiểm tra." GV chiếu tranh rô-bốt lên màn hình.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, quan sát tranh rô-bốt và đọc yêu cầu từng bài.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi HS: "Mũ rô-bốt có mấy cạnh? Hình miệng có phải là hình chữ nhật không?" GV nhắc HS đếm theo thứ tự để không bỏ sót.

    Học sinh

    HS làm bài, đếm và khoanh đáp án. Dự kiến HS nói: "Mũ có 3 cạnh thẳng nên là hình tam giác." "Có 6 hình chữ nhật: miệng, thân, hai tay, hai chân."

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc kết quả bài 3 và bài 4, yêu cầu HS giải thích vì sao đầu rô-bốt không được tính là hình chữ nhật.

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến HS trả lời: "Đầu rô-bốt có 4 cạnh bằng nhau nên là hình vuông, không phải hình chữ nhật."

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhấn mạnh: đếm theo từng loại hình, không tính nhầm hình vuông là hình chữ nhật.

    Học sinh

    HS sửa lỗi (nếu có) và ghi đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Khối hộp, khối lập phương và đúng – sai

Mục tiêu

Nhận biết khối lập phương, khối hộp chữ nhật; xác định vị trí trong hình vẽ và tìm quy luật dãy hình.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 (bài 5 đến bài 10), làm bảng con cho bài 5 đến 6, trả lời miệng bài 7 đến 10 và kiểm tra trên học liệu số NeoEdu nếu còn thời gian.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: 5) Chọn các hình là khối hộp chữ nhật: A. A; B. B; C. C; D. D. Đáp án A, C. 6) Khối nào có tất cả các mặt là hình vuông bằng nhau? A. khối lập phương; B. khối hộp chữ nhật. Đáp án A. 7) Đúng hay sai: a) Mặt đồng hồ treo tường thường có dạng hình tròn – Đ; b) Hình vuông có 3 cạnh – S; c) Hộp bút có dạng khối hộp chữ nhật – Đ; d) Hình tam giác đặt lộn ngược thì không còn là hình tam giác – S. 8) Con cua ở giữa hai con vật nào? A. con cá và con rùa; B. con rùa và con bạch tuộc; C. con cá và con bạch tuộc. Đáp án B. 9) Quả chuối ở bên phải quả táo và ở bên trái chùm nho. Đáp án: táo | nho. 10) Hình tiếp theo là hình gì? A. hình tam giác; B. hình vuông; C. hình tròn. Đáp án B.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và bảng con. GV nói: "Bài 5, 6 các em giơ bảng con; bài 7 đến 10 các em trả lời miệng và giải thích lí do."

    Học sinh

    HS nhận phiếu, chuẩn bị bảng con và lắng nghe yêu cầu.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: "Khối lập phương có mặt là hình gì? Vì sao hình vuông có 4 cạnh chứ không phải 3?" GV hướng dẫn HS quan sát thứ tự từ trái sang phải với bài 8 và 9.

    Học sinh

    HS giơ bảng con và trả lời. Dự kiến HS nói: "Khối lập phương có các mặt là hình vuông bằng nhau." "Con cua nằm giữa con rùa và con bạch tuộc." "Dãy hình tam giác – vuông – tròn lặp lại nên hình tiếp theo là hình vuông."

  3. Giáo viên

    GV mời HS đọc kết quả bài 7 và giải thích vì sao câu d sai.

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến HS trả lời: "Câu d sai vì đặt lộn ngược hình tam giác vẫn là hình tam giác, chỉ đổi cách đặt."

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và yêu cầu cả lớp đối chiếu với NeoEdu nếu có thời gian: "Tên hình không đổi theo cách đặt; dùng đúng từ chỉ vị trí để tìm đúng đáp án."

    Học sinh

    HS đối chiếu, sửa lỗi và ghi đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 8 phút

Tìm hình trong lớp học và vẽ rô-bốt

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức hình học và từ chỉ vị trí vào thực tế; biết liên hệ đồ vật quen thuộc với hình phẳng, hình khối.

Nội dung

HS quan sát đồ vật trong lớp học (bảng, cửa sổ, hộp, đồng hồ, xúc xắc...) và chọn 3 đồ vật, nêu tên hình hoặc khối tương ứng và mô tả vị trí của từng đồ vật trong lớp bằng các từ trên – dưới, trước – sau, trái – phải, ở giữa. Nếu còn thời gian, HS ghép các hình phẳng thành một rô-bốt đơn giản.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS nêu được ít nhất 3 đồ vật có dạng hình hoặc khối đã học, kèm câu mô tả vị trí (ví dụ: "Cái đồng hồ ở trên bảng, có dạng hình tròn."). Bài về nhà: vẽ một rô-bốt bằng các hình đã học, ghi chú tên các hình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: "Các em hãy quan sát lớp học, tìm 3 đồ vật có dạng hình hoặc khối đã học và nói cho bạn bên cạnh nghe vị trí của chúng."

    Học sinh

    HS đứng dậy quan sát, chọn đồ vật và chuẩn bị câu nói.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi: "Đồ vật này có dạng hình gì? Nó nằm ở đâu so với cửa lớp?" GV khuyến khích HS dùng câu đầy đủ.

    Học sinh

    HS trao đổi theo cặp. Dự kiến HS nói: "Hộp phấn có dạng khối hộp chữ nhật, nằm ở trên bàn cô giáo." "Quả bóng có dạng hình tròn, nằm bên trái cửa."

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS trình bày và yêu cầu các bạn khác nhận xét câu mô tả vị trí có đúng từ không.

    Học sinh

    HS trình bày và nhận xét. Dự kiến HS nói: "Bạn nói đúng vì đồng hồ ở trên bảng."

  4. Giáo viên

    GV khen ngợi, chốt bài: gọi đúng tên hình, đếm hình theo loại và dùng đúng từ chỉ vị trí. Giao bài về nhà: vẽ rô-bốt bằng các hình đã học.

    Học sinh

    HS nhắc lại kiến thức trọng tâm của bài, ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài 1. Mũ của rô-bốt có dạng hình gì?

  • A. hình tròn
  • B. hình tam giác
  • C. hình vuông

Bài 2. Rô-bốt có mấy hình tròn? Đếm hai mắt và hai cúc áo.

Bài 3. Rô-bốt có mấy hình chữ nhật?

  • A. 4
  • B. 5
  • C. 6

Bài 4. Nối mỗi hình với tên của nó.

  • Hình A – hình tam giác
  • Hình B – hình vuông
  • Hình C – hình tròn
  • Hình D – hình chữ nhật

Phiếu học tập số 2

Bài 5. Chọn các hình là khối hộp chữ nhật.

  • A. A
  • B. B
  • C. C
  • D. D

Bài 6. Khối nào có tất cả các mặt là hình vuông bằng nhau?

  • A. khối lập phương
  • B. khối hộp chữ nhật

Bài 7. Đúng hay sai?

  • a) Mặt chiếc đồng hồ treo tường thường có dạng hình tròn.
  • b) Hình vuông có 3 cạnh.
  • c) Hộp bút có dạng khối hộp chữ nhật.
  • d) Hình tam giác đặt lộn ngược thì không còn là hình tam giác.

Bài 8. Con cua ở giữa hai con vật nào?

  • A. con cá và con rùa
  • B. con rùa và con bạch tuộc
  • C. con cá và con bạch tuộc

Bài 9. Quả chuối ở bên phải quả {{1}} và ở bên trái chùm {{2}}.

Bài 10. Hình tiếp theo là hình gì?

  • A. hình tam giác
  • B. hình vuông
  • C. hình tròn

Hướng dẫn về nhà

  • Vẽ một rô-bốt bằng các hình phẳng đã học (tam giác, vuông, chữ nhật, tròn), ghi chú tên từng hình trên bài vẽ.
  • Tìm ở nhà 2 đồ vật có dạng khối lập phương hoặc khối hộp chữ nhật, nói với người thân vị trí của chúng trong nhà bằng các từ trên – dưới, trước – sau, trái – phải.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.