NeoEdu
Giáo án Toán 1
ToánLớp 1Chủ đề 4. Làm quen với một số hình khối

Giáo án Bài 15. Vị trí, định hướng trong không gian

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được các từ chỉ vị trí: trên – dưới, trước – sau, trái – phải, ở giữa.
  • Mô tả được vị trí của đồ vật so với mình và so với đồ vật khác trong tranh và trong lớp học.
  • Giải thích được vì sao khi đứng đối diện, bên phải của bạn kia là bên trái của em.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS so sánh vị trí các đồ vật (cao hơn – thấp hơn, đứng trước – đứng sau, ở giữa) và giải thích lí do cho đáp án.
  • Giao tiếp toán học: HS dùng đúng câu có từ chỉ vị trí, ví dụ “Lọ hoa ở trên mặt bàn”, “Ngôi sao ở giữa quả táo và quả bóng bay”.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng tay phải (tay cầm bút) làm mốc để xác định bên phải, bên trái; dùng tranh, đồ vật thật để sắp xếp và quan sát.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định vị trí của một đồ vật khi biết vị trí các đồ vật khác (bài xếp hàng, bài kệ sách).

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động quan sát tranh, tự xác định vị trí đồ vật và kiểm tra đáp án của mình trước khi trình bày.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp đôi, dùng đúng các từ chỉ vị trí để mô tả và trao đổi với bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng từ chỉ vị trí để chỉ đường, xác định chỗ của đồ vật trong thực tế.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực tham gia đầy đủ các hoạt động, hoàn thành phiếu học tập và bài tập tại lớp.
  • Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và tự kiểm tra lại đáp án của mình.
  • Nhân ái: HS lắng nghe, nhường nhau khi chia sẻ và góp ý bạn bằng lời lẽ lễ phép, khích lệ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Tranh phòng khách nhà Na (lọ hoa trên bàn, mèo dưới bàn, quả bóng trước bàn, ghế sofa sau bàn).
  • Tranh kệ ba ngăn (bông hoa ngăn trên cùng, quả táo ngăn giữa, quả bóng ngăn dưới cùng).
  • Tranh hàng đồ vật từ trái sang phải: cá, táo, ngôi sao, bóng bay, bông hoa.
  • Ba đồ vật thật (bút chì, hộp bút, cục tẩy) để chơi khởi động; ba thẻ tên An, Bình, Chi.
  • Bảng phụ, bút dạ, phiếu học tập đã in.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học bài 15 (neoedu.vn/learn/1/math/bai-15-vi-tri-dinh-huong-trong-khong-gian) có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác; dùng khi có máy chiếu hoặc thiết bị cho HS luyện thêm.

2. Học sinh

  • Bút chì, bút màu, vở bài tập Toán 1.
  • Bảng con và bút viết bảng.
  • Thẻ A, B, C (làm từ giấy bìa) để giơ đáp án.
  • Phiếu học tập (do GV phát).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán đồ vật đang ở đâu

Mục tiêu

Kích hoạt vốn sống của HS về vị trí của đồ vật và giới thiệu các từ chỉ vị trí cần học.

Nội dung

GV đặt bút chì, hộp bút và cục tẩy lên bàn GV, sắp xếp lần lượt: bút chì ở trên hộp bút, cục tẩy ở trước hộp bút. Cho HS quan sát 10 giây, sau đó yêu cầu HS nhắm mắt, GV đổi vị trí một đồ vật. HS mở mắt và nói đồ vật nào đã đổi và nó đang ở đâu.

Sản phẩm dự kiến

HS nói được ít nhất một câu có từ chỉ vị trí, ví dụ: “Cục tẩy ở trước hộp bút”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: “Cô có ba đồ vật. Các con quan sát kĩ nhé.” GV đặt đồ vật theo thứ tự đã định, cho HS quan sát 10 giây rồi bảo HS nhắm mắt. GV đổi chỗ một đồ vật.

    Học sinh

    HS quan sát, nhắm mắt theo hiệu lệnh của GV.

  2. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS mở mắt, quan sát và đoán đồ vật nào đã đổi chỗ. Gợi ý: “Bạn đoán cục tẩy đang ở đâu so với hộp bút?”

    Học sinh

    HS trả lời, dự kiến: “Cục tẩy đã chuyển sang bên phải hộp bút.” hoặc “Bút chì đang ở dưới hộp bút.”

  3. Giáo viên

    GV khen và nêu: “Các con đã dùng từ trên, dưới, trước, sau rất đúng. Hôm nay chúng ta học thêm các từ trái, phải, ở giữa để mô tả vị trí chính xác hơn.” GV ghi tiêu đề bài lên bảng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài: “Vị trí, định hướng trong không gian”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Trên – dưới

Mục tiêu

HS nhận biết và dùng đúng từ trên, dưới qua tranh phòng khách và kệ ba ngăn.

Nội dung

Quan sát tranh phòng khách nhà Na và tranh kệ ba ngăn. Nhiệm vụ cặp đôi: (1) Lọ hoa ở đâu so với mặt bàn? Con mèo ở đâu so với gầm bàn? (2) Quả táo ở ngăn nào? Đồ vật nào ở trên quả táo? Đồ vật nào ở dưới quả táo? Mỗi cặp nói ít nhất ba câu đầy đủ.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: lọ hoa ở trên mặt bàn; con mèo ở dưới gầm bàn; quả táo ở ngăn giữa, bông hoa ở trên, quả bóng ở dưới quả táo.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu tranh phòng khách, hỏi: “Lọ hoa đang ở đâu so với cái bàn?” Sau đó chiếu tranh kệ sách, hỏi: “Quả táo ở ngăn nào của kệ?” GV chia lớp thành các cặp đôi và giao nhiệm vụ.

    Học sinh

    HS quan sát tranh, lắng nghe câu hỏi của GV và nhận nhiệm vụ cặp đôi.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, lắng nghe các cặp và gợi ý khi cần: “Bông hoa cao hơn hay thấp hơn quả táo?”

    Học sinh

    Các cặp chỉ tranh và trao đổi. Dự kiến: “Lọ hoa ở trên mặt bàn.” “Con mèo nằm dưới gầm bàn.” “Quả táo ở ngăn giữa, bông hoa ở trên quả táo.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp đôi trình bày, các cặp khác nhận xét. GV hỏi: “Quả bóng ở ngăn nào? Vì sao em biết?”

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Dự kiến: “Quả bóng ở ngăn dưới cùng, vì nó thấp nhất trong kệ.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Đồ vật ở cao hơn là ở trên, đồ vật ở thấp hơn là ở dưới.” GV ghi bảng: trên – dưới, và minh hoạ bằng hình vẽ mũi tên lên, xuống. Yêu cầu HS nhắc lại.

    Học sinh

    HS nhắc lại: “Trên là cao hơn, dưới là thấp hơn.” HS ghi vào vở câu ví dụ.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Trái – phải và ở giữa

Mục tiêu

HS xác định được bên trái, bên phải và vị trí ở giữa của đồ vật khi quan sát hàng đồ vật.

Nội dung

Bước 1: GV hướng dẫn HS giơ tay phải (tay cầm bút) lên, cả lớp làm theo và nói: “Đây là bên phải của em, phía còn lại là bên trái.” Bước 2: Quan sát tranh hàng đồ vật từ trái sang phải: cá, táo, ngôi sao, bóng bay, bông hoa. Cặp đôi trả lời: (a) Con cá ở bên nào của quả táo? (b) Bóng bay ở bên nào của ngôi sao? (c) Đồ vật nào ở giữa quả táo và quả bóng bay?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: con cá ở bên trái quả táo; bóng bay ở bên phải ngôi sao; ngôi sao ở giữa quả táo và quả bóng bay.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giơ tay phải lên, nói: “Tay này là tay cầm bút của cô. Phía tay này là bên phải, phía kia là bên trái.” Cả lớp cùng làm, sau đó chơi trò “Giơ tay đúng chỗ”: GV nói “bên phải”, HS giơ tay phải; nói “bên trái”, HS giơ tay trái.

    Học sinh

    HS làm theo lệnh của GV, giơ đúng tay theo yêu cầu.

  2. Giáo viên

    GV chiếu tranh hàng đồ vật và đặt câu hỏi: “Con cá ở bên nào của quả táo?” Sau đó yêu cầu cặp đôi hỏi – đáp các câu (a), (b), (c). GV đi quanh lớp để hỗ trợ.

    Học sinh

    HS hỏi – đáp theo cặp. Dự kiến: “Con cá ở bên trái quả táo.” “Bóng bay ở bên phải ngôi sao.” “Ngôi sao ở giữa quả táo và quả bóng bay.”

  3. Giáo viên

    GV mời một HS lên bảng chỉ tay vào tranh và nói câu trả lời. GV hỏi thêm: “Bông hoa ở đầu nào của hàng?” Nếu HS nói sai, GV hỏi lại: “Bạn hãy nhìn từ trái sang phải xem bông hoa đứng cuối hay đứng đầu.”

    Học sinh

    HS lên bảng chỉ và nói, dự kiến: “Bông hoa ở ngoài cùng bên phải của hàng.” Các bạn khác nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Bên phải là phía tay cầm bút của em, bên trái là phía còn lại. Đồ vật ở giữa phải có đồ vật ở cả hai phía.” GV ghi bảng: trái – phải, ở giữa.

    Học sinh

    HS nhắc lại quy tắc và ghi vào vở: Ngôi sao ở giữa quả táo và quả bóng bay.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Trước – sau

Mục tiêu

HS nhận biết vị trí trước – sau khi xếp hàng và biết đứng ở giữa khi có người đứng trước và sau.

Nội dung

GV chọn 3 HS đóng vai An, Bình, Chi xếp hàng theo thứ tự An đi đầu, Bình đi giữa, Chi đi cuối. Cả lớp quan sát và trả lời các câu hỏi trong Phiếu học tập số 1: (1) An đứng trước hay sau Bình? (2) Chi đứng trước hay sau Bình? (3) Bình đứng ở đâu so với An và Chi? Hoàn thành phiếu theo cặp.

Sản phẩm dự kiến

HS điền đúng Phiếu học tập số 1: An đứng trước Bình; Chi đứng sau Bình; Bình đứng ở giữa An và Chi.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV mời 3 HS lên đóng vai, xếp hàng theo đúng thứ tự An – Bình – Chi. GV nói: “Bạn nào đi đầu thì đứng trước, bạn đi sau thì đứng sau.” GV phát Phiếu học tập số 1 cho các cặp.

    Học sinh

    3 HS lên xếp hàng; cả lớp quan sát và nhận phiếu học tập.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn: “Hãy nhìn hàng và chỉ xem ai đi trước, ai đi sau.” Cặp đôi trao đổi và điền phiếu. GV đi kiểm tra và hỏi: “Bình có ai đứng trước và có ai đứng sau không?”

    Học sinh

    Các cặp trao đổi và điền phiếu. Dự kiến: “An đứng trước Bình.” “Chi đứng sau Bình.” “Bình đứng giữa An và Chi vì có bạn đứng trước và bạn đứng sau.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp đôi đọc đáp án. GV hỏi thêm: “Nếu Chi đi lên trước Bình thì ai đứng sau ai?”

    Học sinh

    Đại diện cặp đọc đáp án. Dự kiến: “Khi đó Bình đứng sau Chi.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Trước là đứng ở phía đầu hàng, sau là đứng ở phía cuối hàng. Ở giữa là có người đứng trước và có người đứng sau mình.” GV ghi bảng: trước – sau, ở giữa.

    Học sinh

    HS nhắc lại và ghi vào vở một câu về thứ tự xếp hàng trong lớp.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Nối tranh, điền từ và đúng – sai

Mục tiêu

HS luyện tập dùng từ chỉ vị trí để nối, điền và kiểm tra các câu nhận định.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết đáp án vào ô của mình, sau đó cả nhóm thống nhất vào ô giữa bàn). Gồm: (1) Nối tranh phòng khách với vị trí. (2) Điền từ vào chỗ trống. (3) Đúng hay sai các nhận định về hàng An, Bình, Chi.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án Phiếu học tập số 2: (1) Lọ hoa – ở trên bàn; Con mèo – ở dưới bàn; Quả bóng – ở trước bàn; Ghế sofa – ở sau bàn. (2) Quả táo ở bên trái ngôi sao; bóng bay ở bên phải ngôi sao. (3) a) Đ; b) S; c) Đ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu từng phần và nhắc: “Các con làm riêng trước, sau đó thống nhất đáp án trong nhóm.”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và làm riêng từng phần.

  2. Giáo viên

    GV quan sát các nhóm, nhắc HS dùng tay phải làm mốc khi xác định bên trái, bên phải. Hỏi nhóm nào còn lúng túng: “Quả táo nằm phía tay nào của ngôi sao?”

    Học sinh

    HS làm bài, trao đổi trong nhóm. Dự kiến HS trả lời: “Quả táo ở bên trái ngôi sao.” “Câu b sai vì Chi đi cuối nên đứng sau Bình.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày đáp án phần (2) và (3), các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Vì sao câu b là sai?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Vì Chi đi sau Bình nên Chi đứng sau Bình, không phải đứng trước.”

  4. Giáo viên

    GV chiếu đáp án đúng, nhận xét và khen những nhóm làm đúng, giải thích ngắn gọn khi có lỗi sai.

    Học sinh

    HS kiểm tra lại bài của mình và sửa lỗi nếu có.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Giơ thẻ chọn đáp án đúng

Mục tiêu

HS nhanh chóng xác định vị trí đồ vật qua tranh và lựa chọn đáp án đúng.

Nội dung

GV đọc lần lượt các câu hỏi, HS giơ thẻ A, B hoặc C. Câu hỏi: (1) Quả bóng ở ngăn nào của kệ? A. ngăn trên cùng; B. ngăn giữa; C. ngăn dưới cùng. (2) Đồ vật nào ở trên quả táo? A. bông hoa; B. quả bóng; C. không có gì. (3) Con mèo ở đâu? A. ở bên trái con chó; B. ở giữa con chó và con thỏ; C. ở bên phải con thỏ. (4) Đồ vật nào ở giữa quả táo và quả bóng bay? A. con cá; B. ngôi sao; C. bông hoa. (5) Đồ vật ở ngoài cùng bên phải là gì? (6) Hà và Nam đứng đối diện nhau, Nam giơ tay phải lên. Nhìn từ phía Hà, cánh tay Nam ở bên nào? A. bên trái của Hà; B. bên phải của Hà. (7) Có 5 bạn xếp hàng, Lan đứng thứ 3 tính từ đầu hàng. Trước Lan có mấy bạn? A. 1; B. 2; C. 3.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) C; (2) A; (3) B; (4) B; (5) bông hoa; (6) A; (7) B. HS giải thích được lí do bằng một câu ngắn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói luật chơi: “Cô đọc câu hỏi, các con suy nghĩ rồi giơ thẻ đáp án. Trước khi giơ, các con phải nhìn tranh.” GV chiếu tranh kệ sách và hàng đồ vật lần lượt.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi và chuẩn bị thẻ A, B, C.

  2. Giáo viên

    GV đọc câu (1), (2), (3), (4), chờ HS giơ thẻ, chọn ngẫu nhiên 1–2 HS giải thích. Với câu (6) và (7), GV hướng dẫn HS dùng tay phải làm mốc khi đứng đối diện, và đếm thứ tự khi xếp hàng.

    Học sinh

    HS giơ thẻ và giải thích. Dự kiến: “Con mèo ở giữa vì có con chó ở bên trái, con thỏ ở bên phải.” “Lan đứng thứ 3 nên trước Lan có 2 bạn.”

  3. Giáo viên

    GV đếm số HS chọn đúng ở từng câu, chốt đáp án. Đối với câu (6), GV đứng đối diện một HS, giơ tay phải, hỏi cả lớp: “Tay của cô ở bên nào của bạn ấy?”

    Học sinh

    HS quan sát và trả lời: “Bên trái của bạn ấy.” Cả lớp nhận ra bên phải của người đối diện là bên trái của mình.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, khen HS. Nếu còn HS nhầm trái – phải khi đứng đối diện, GV nhắc: “Khi đứng đối diện, bên phải của bạn là bên trái của con.” GV có thể mở trang bài tập tương tác trên NeoEdu để HS luyện thêm nếu có thiết bị.

    Học sinh

    HS ghi nhớ quy tắc và tự sửa đáp án chưa đúng trong vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 8 phút

Chỉ đường và mô tả đồ vật trong thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng các từ chỉ vị trí để mô tả đồ vật trong thực tế và biết đi bộ đúng bên phải.

Nội dung

Trò chơi “Tìm đồ theo lời bạn”: một HS giấu một đồ vật trong lớp (hoặc trong cặp), chỉ mô tả bằng câu có từ trên, dưới, trước, sau, trái, phải, ở giữa; bạn còn lại tìm đồ vật. Sau đó, GV nêu tình huống: đi bộ trên vỉa hè, nên đi bên nào? Mẹ bảo “lọ gia vị ở ngăn trên cùng, bên trái” nghĩa là gì?

Sản phẩm dự kiến

HS mô tả đúng vị trí một đồ vật bằng ít nhất hai từ chỉ vị trí; HS nêu được: đi bộ bên phải theo chiều đi; lọ gia vị ở ngăn trên cùng, bên trái là ở góc trên bên tay trái khi nhìn vào kệ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu luật chơi và mời một HS giấu đồ vật và mô tả vị trí. GV đặt tình huống thực tế: “Khi đi bộ trên vỉa hè, các con nên đi bên nào?”

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi. Dự kiến trả lời: “Em nên đi bên phải vỉa hè.”

  2. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS chơi trò chơi “Tìm đồ theo lời bạn”. GV gợi ý nếu HS mô tả thiếu: “Đồ vật ở trên hay dưới, ở trước hay sau, bên trái hay bên phải?”

    Học sinh

    HS mô tả, ví dụ: “Quyển sách ở trên bàn cô, bên phải cái bình hoa.” Bạn còn lại tìm và trả lời.

  3. Giáo viên

    GV mời HS nêu cách chỉ đường về nhà hoặc chỗ ngồi của mình trong lớp bằng từ chỉ vị trí. Hướng dẫn HS giải thích tình huống mẹ bảo “ngăn trên cùng, bên trái”.

    Học sinh

    HS trình bày, dự kiến: “Em ngồi ở bàn thứ hai, bên trái bạn Minh.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Các con biết dùng từ chỉ vị trí để nói chính xác vị trí của đồ vật và của mình. Đây là kĩ năng để các con đi lại an toàn và tìm đồ dùng dễ dàng.”

    Học sinh

    HS nhắc lại 4 cặp từ: trên – dưới, trước – sau, trái – phải, ở giữa.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hàng có An, Bình, Chi đi theo thứ tự đó.

  • Câu 1: An đứng trước hay đứng sau Bình? Điền: ……
  • Câu 2: Chi đứng trước hay đứng sau Bình? Điền: ……
  • Câu 3: Bình đứng ở đâu so với An và Chi? Điền: ……

Phiếu học tập số 2

Phần 1. Nối tranh phòng khách với vị trí đúng:

  • Lọ hoa – ở trên bàn / ở dưới bàn
  • Con mèo – ở trên bàn / ở dưới bàn
  • Quả bóng – ở trước bàn / ở sau bàn
  • Ghế sofa – ở trước bàn / ở sau bàn

Phần 2. Điền từ trái hoặc phải vào chỗ trống:

  • Quả táo ở bên ……… ngôi sao.
  • Bóng bay ở bên ……… ngôi sao.

Phần 3. Đúng hay sai?

  • a) An đứng trước Bình.
  • b) Chi đứng trước Bình.
  • c) Bình đứng ở giữa An và Chi.

Hướng dẫn về nhà

  • Vẽ hoặc tìm một bức tranh về phòng của em, sau đó viết hoặc nói ba câu mô tả vị trí các đồ vật, ví dụ: “Quyển sách ở trên giá sách.”, “Con gấu bông ở sau chiếc gối.”, “Cái tủ ở bên phải cửa sổ.”
  • Cùng người thân đi dạo trên vỉa hè, quan sát và nhắc nhau đi bên phải; nói cho người thân nghe một câu chỉ vị trí của một đồ vật trong nhà có dùng từ trái hoặc phải.
  • Chơi trò “Xếp hàng” cùng gia đình: xếp 3 người hoặc 3 đồ chơi thành hàng và hỏi nhau: ai đứng trước, ai đứng sau, ai đứng ở giữa.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.