Giáo án Bài 12. Bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 10

Kích hoạt kiến thức cũ về phép cộng trong phạm vi 10 và giới thiệu chủ đề bài học.

GV phát thẻ số cho HS. GV nêu: “Cô nói một số, các em giơ thẻ số là bạn của số đó để được 10.” Ví dụ: cô nói 3, em nào có thẻ 7?

HS nhớ lại được các cặp có tổng bằng 10 và nói được dạng phép tính tương ứng, ví dụ “3 + 7 = 10”.

HS hình thành bảng cộng trong phạm vi 10 bằng cách tách số và sắp xếp các phép cộng theo kết quả.

Hoạt động nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép. Mỗi nhóm nhận một nhóm kết quả: nhóm 1 (kết quả 2, 3, 4); nhóm 2 (kết quả 5, 6); nhóm 3 (kết quả 7, 8); nhóm 4 (kết quả 9, 10). Nhóm dùng que tính để tìm các cách tách số, ghi vào Phiếu học tập số 1 và trình bày. Nội dung hỏi: “Số 7 có thể tách thành những cặp số nào? Vì sao 1 + 6 và 6 + 1 đều bằng 7?”

Mỗi nhóm hoàn thành dòng kết quả của mình trên Phiếu học tập số 1; cả lớp có bảng cộng đầy đủ: 2 = 1 + 1; 3 = 1 + 2; 2 + 1; ...; 10 = 1 + 9; 2 + 8; 3 + 7; 4 + 6; 5 + 5; 6 + 4; 7 + 3; 8 + 2; 9 + 1.

HS hình thành bảng trừ trong phạm vi 10 qua mối quan hệ với phép cộng và nhận ra quy luật kết quả giảm dần.

Hoạt động cặp đôi. Từ bảng cộng vừa lập, HS chuyển thành phép trừ theo “gia đình phép tính”. Ví dụ: từ $3 + 5 = 8$ suy ra $8 - 3 = 5$ và $8 - 5 = 3$. Các cặp hoàn thành bảng trừ từ số 2 đến số 10 trên Phiếu học tập số 2 (phần bảng). Sau đó, cả lớp đọc theo dòng số 10 và tìm quy luật: số trừ tăng thì kết quả giảm.

Bảng trừ trong phạm vi 10 được hoàn thành đầy đủ; HS nêu được quy luật: “Số đầu giữ nguyên, số trừ tăng dần thì kết quả giảm dần.” Ví dụ dòng 10: $10 - 1 = 9$; $10 - 2 = 8$; ...; $10 - 9 = 1$.

HS nhận ra các cặp bạn của 10 để tính nhẩm $10$ trừ đi một số, đồng thời sử dụng ba mẹo học thuộc bảng: đổi chỗ, gia đình phép tính, thêm bớt 1.

GV dùng khung 10 ô (học liệu NeoEdu “Những người bạn của số 10”) để minh hoạ năm cặp bạn của 10. HS xếp que tính trên khung 10 ô, tìm cặp bạn và thực hiện tính nhẩm $10 - 7$, $10 - 8$. Sau đó HS cả lớp thực hành ba mẹo: đổi chỗ ($2 + 6 = 8$ thì $6 + 2 = 8$), gia đình phép tính, thêm bớt 1 ($5 + 1$ là số đứng sau 5; $5 - 1$ là số đứng trước 5).

HS xác định được năm cặp bạn của 10 (1 và 9, 2 và 8, 3 và 7, 4 và 6, 5 và 5); tính nhẩm được $10 - 8 = 2$ vì 2 và 8 là bạn của 10; nêu được ít nhất một mẹo học thuộc bảng.

HS vận dụng bảng cộng, bảng trừ để làm bài tập trắc nghiệm, điền số và nối cặp bạn của 10.

Trò chơi “Hỏi nhanh đáp đúng” với bảng con. GV đọc hoặc chiếu bài 1 đến bài 5. HS giơ bảng con đáp án. Đề và đáp án: (1) $7 + 3 = ?$ A. 8; B. 9; C. 10 → C. (2) $10 - 4 = ?$ → 6. (3) Nối bạn của 10: 1 – 9; 2 – 8; 3 – 7; 4 – 6; 5 – 5. (4) Điền số: $8 + \square = 10$ → 2; $10 - \square = 3$ → 7. (5) Chọn phép tính có kết quả bằng 7: A ($4 + 3$), B ($9 - 2$), D ($2 + 5$), E ($8 - 1$); không chọn C ($10 - 4 = 6$) và F ($6 + 0 = 6$).

Đáp án đúng: 1C; 2: 6; 3: 1–9, 2–8, 3–7, 4–6, 5–5; 4: 2 và 7; 5: A, B, D, E. HS giải thích được lí do cho từng bài bằng cách nói “bạn của 10” hoặc “gia đình phép tính”.

HS kiểm tra tính đúng sai của phép tính và sắp xếp các kết quả theo thứ tự từ bé đến lớn.

HS làm việc cá nhân trên Phiếu học tập số 2, sau đó đối chiếu theo cặp. Đề và đáp án: (6) Đúng hay sai? a) $3 + 6 = 6 + 3$ → Đ; b) $9 - 4 = 5$ → Đ; c) $2 + 7 = 10$ → S (vì $2 + 7 = 9$); d) $8 - 5 = 3$ → Đ. (7) Sắp xếp các phép tính theo kết quả từ bé đến lớn: $10 - 9$ (1), $3 + 1$ (4), $8 - 2$ (6), $4 + 4$ (8), $10 - 0$ (10) → thứ tự: $10 - 9$; $3 + 1$; $8 - 2$; $4 + 4$; $10 - 0$. (8) $? - 3 = 5$ → C (số 8, vì $5 + 3 = 8$). (9) $4 + ? = 9 - 2$ → B (vế phải bằng 7, số cần điền là 3).

Đáp án: 6: a) Đ, b) Đ, c) S, d) Đ; 7: $10 - 9$, $3 + 1$, $8 - 2$, $4 + 4$, $10 - 0$; 8: C (số 8); 9: B (số 3). HS sửa được lỗi nếu có.

HS vận dụng bảng cộng, bảng trừ để giải bài toán thực tế trong phạm vi 10 và liên hệ với cuộc sống.

Bài toán thực tế (bài 10): Nhà Lan nuôi 10 con gà. Có 4 con gà trống, còn lại là gà mái. Hỏi nhà Lan có bao nhiêu con gà mái? Đáp án: $10 - 4 = 6$, có 6 con gà mái. GV mở rộng bằng tình huống “Cửa hàng nhỏ”: có 9 quả táo, bán đi 3 quả, còn lại mấy quả? Đáp số: $9 - 3 = 6$. Về nhà: HS đố người thân ba phép tính trong bảng cộng, bảng trừ phạm vi 10.

HS giải được bài toán gà: $10 - 4 = 6$, đáp số 6 con gà mái; HS nêu được một tình huống thực tế có dùng phép cộng hoặc phép trừ trong phạm vi 10; ghi được ba phép tính đố người thân vào vở.