ToánLớp 1Chủ đề 3. Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 10

Giáo án Bài 11. Phép trừ trong phạm vi 10

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được ý nghĩa phép trừ: bớt đi, tách ra; nhận biết dấu trừ “-” và đọc đúng phép tính.
Thực hiện được phép trừ trong phạm vi 10 bằng đếm lùi, tia số và mấy và mấy.
Nêu được kết quả của phép trừ với số 0 và phép trừ một số đi chính nó.
Giải thích được mối liên hệ giữa phép cộng và hai phép trừ trong cùng một “gia đình” ba số, và viết được phép trừ phù hợp với tình huống.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao 9 − 3 = 6 bằng cách đếm lùi 3 bước từ 9, và vì sao 6 − 6 = 0.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống “ăn bớt”, “tách nhóm” thành phép trừ phù hợp.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn cách tính để tìm số còn lại hoặc số phần còn lại trong các bài tập và tình huống thực tế.
Giao tiếp toán học: HS đọc đúng phép tính bằng lời (“sáu trừ hai bằng bốn”), dùng đúng từ “còn lại” khi trình bày.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng tia số, que tính, bảng con và thẻ số để thực hiện và kiểm tra phép trừ.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đếm lùi, dùng tia số hoặc que tính để kiểm tra kết quả, tự sửa khi phát hiện sai.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, diễn đạt tình huống bằng lời (“Có … bớt … còn …”) và đọc được phép tính.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách tính phù hợp (đếm lùi, tia số, mấy và mấy) để giải bài toán thực tế và tự đặt được tình huống bớt đi hoặc tách ra.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực tham gia đếm, thao tác que tính và hoàn thành đủ các trạm, phiếu học tập.
Trung thực: HS nói đúng kết quả mình tính được, nhận lỗi khi đáp án sai và sửa lại.
Trách nhiệm: HS giữ gìn đồ dùng học tập, hợp tác với bạn trong nhóm và hoàn thành nhiệm vụ được giao.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu, bài giảng điện tử có tranh “Bóng bay bay mất”, tranh 7 quả táo, tranh tổ 8 bạn và tranh tia số từ 0 đến 10.
Tia số lớn bằng bìa từ 0 đến 10, bộ thẻ số 0 đến 10, bộ thẻ phép tính trừ.
Phiếu học tập số 1 (3 trạm) và Phiếu học tập số 2 (luyện tập), mỗi cặp hoặc mỗi nhóm 1 bộ.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 11. Phép trừ trong phạm vi 10” (neoedu.vn/learn/1/math/bai-11-phep-tru-trong-pham-vi-10) để chiếu bài giảng và cho HS làm bài tập tương tác.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Bộ que tính hoặc hình vuông rời (khoảng 10 que mỗi em).
Tia số cá nhân in sẵn từ 0 đến 10 (nếu có), bộ thẻ số 0 đến 10.
Vở Toán 1, bút chì, bút màu.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Bóng bay bay mất

Mục tiêu

Gợi nhớ kinh nghiệm “bớt đi” và hình thành biểu tượng ban đầu về phép trừ.

Nội dung

GV kể tình huống bạn Minh có 6 quả bóng, gió thổi bay 2 quả; HS trả lời câu hỏi và đọc phép tính.

Sản phẩm dự kiến

HS nói được “6 quả bớt 2 quả còn 4 quả”, đọc “sáu trừ hai bằng bốn” và viết $6 - 2 = 4$ vào bảng con.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu tranh bạn Minh cầm bóng bay và hỏi: “Bạn Minh có mấy quả bóng bay?”
Học sinh
HS đếm và trả lời: “Bạn Minh có 6 quả bóng.”
Giáo viên
GV hỏi: “Gió thổi bay đi mấy quả? Bạn Minh còn lại mấy quả?”. GV gợi ý HS đếm trên tranh.
Học sinh
HS trả lời: “Gió thổi bay đi 2 quả. Bạn Minh còn lại 4 quả.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS viết $6 - 2 = 4$ lên bảng con, giới thiệu dấu “-” gọi là dấu trừ.
Học sinh
HS viết phép tính lên bảng con và giơ bảng.
Giáo viên
GV đọc mẫu “sáu trừ hai bằng bốn”, yêu cầu cả lớp đọc theo và chốt: muốn biết còn lại bao nhiêu thì làm phép trừ.
Học sinh
HS đọc theo GV hai lần, nhắc lại ý chính: “Bớt đi thì còn lại, làm phép trừ.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Bớt đi và tách ra

Mục tiêu

Nêu được ý nghĩa phép trừ trong hai tình huống bớt đi và tách ra.

Nội dung

HS làm việc cặp đôi: dùng que tính để biểu diễn tình huống 7 quả táo ăn hết 3 quả, và tổ 8 bạn có 3 bạn nam; tìm số còn lại và số bạn nữ, viết phép trừ tương ứng.

Sản phẩm dự kiến

HS biểu diễn được hai tình huống bằng que tính và viết đúng $7 - 3 = 4$ , $8 - 3 = 5$ ; nêu được “bớt đi” và “tách ra” là hai ý nghĩa của phép trừ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu tranh 7 quả táo, gạch đi 3 quả. GV nêu nhiệm vụ: “Hãy dùng que tính làm lại việc ăn táo, đếm số táo còn lại.”
Học sinh
HS lấy 7 que tính, bớt đi 3 que, đếm được 4 que còn lại.
Giáo viên
GV hỏi: “Ta đã làm phép tính gì để tìm số táo còn lại?” Sau đó chiếu tình huống tổ 8 bạn có 3 bạn nam và hỏi: “Số bạn nữ là bao nhiêu? Đây có phải là bớt đi không?”
Học sinh
HS trả lời: “Ta làm phép trừ $7 - 3$ .” Với tổ em, cặp đôi lấy 8 que tính, tách 3 que, còn 5 que là số bạn nữ; HS trả lời: “Đây là tách ra, $8 - 3 = 5$ .”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, yêu cầu HS nói đủ câu: “Có … bớt … còn …” hoặc “Có … tách ra … một phần là …”.
Học sinh
Đại diện cặp nói: “Có 7 quả táo, ăn 3 quả, còn 4 quả: $7 - 3 = 4$ .” Cặp khác nói: “Tổ có 8 bạn, 3 bạn nam, số bạn nữ là $8 - 3 = 5$ .”
Giáo viên
GV chốt: phép trừ dùng để tìm phần còn lại khi bớt đi, hoặc tìm một phần khi tách ra.
Học sinh
HS ghi vào vở ý chính và viết hai phép tính đã làm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 13 phút

Cách tính phép trừ trong phạm vi 10

Mục tiêu

Thực hiện được phép trừ trong phạm vi 10 bằng đếm lùi, tia số và mấy và mấy.

Nội dung

Học theo kĩ thuật trạm, mỗi nhóm 4 HS chia 3 trạm, hoàn thành Phiếu học tập số 1: Trạm 1 đếm lùi tính $9 - 3$ ; Trạm 2 dùng tia số tính $9 - 3$ ; Trạm 3 dùng mấy và mấy với 9 gồm 3 và 6.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành đúng: $9 - 3 = 6$ và $9 - 6 = 3$ ; HS nêu được cách làm ở từng trạm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4 HS, giao phiếu số 1 và nêu luật: mỗi trạm 2 phút, đổi trạm khi có tiếng chuông.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người điều khiển, người ghi, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quan sát các trạm, gợi ý: “Số đầu em chỉ nói, còn lùi đúng mấy bước?”, “Đứng ở số 9 lùi 3 bước thì đến số nào?”.
Học sinh
Trạm 1: HS nói “chín”, đếm lùi “tám, bảy, sáu”, trả lời $9 - 3 = 6$ . Trạm 2: HS đặt ngón tay ở số 9, lùi 3 bước sang trái, đến số 6. Trạm 3: HS nói “9 gồm 3 và 6”, viết $9 - 3 = 6$ và $9 - 6 = 3$ .
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày cách làm ở trạm 2 bằng tia số lớn trên bảng.
Học sinh
Đại diện nhóm chỉ tia số và nói: “Từ 9 lùi 3 bước sang trái, đến 6, nên $9 - 3 = 6$ .”
Giáo viên
GV chốt ba cách tính và nhấn mạnh lỗi thường gặp: số đầu không đếm, lùi đúng số bước của số trừ.
Học sinh
HS nhắc lại ba cách tính và đọc lại $9 - 3 = 6$ .

Hoạt động 2.3: Khám phá · 12 phút

Trừ với số 0 và gia đình phép tính

Mục tiêu

Nêu được kết quả phép trừ với số 0, phép trừ một số đi chính nó và viết được hai phép trừ từ một phép cộng.

Nội dung

Trò chơi “Gia đình số”: GV đưa thẻ phép cộng $4 + 3 = 7$ , HS dùng thẻ số ghép thành hai phép trừ; cả lớp kiểm tra bằng trò chơi tương tác trên trang NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng $5 - 0 = 5$ , $5 - 5 = 0$ , $7 - 3 = 4$ , $7 - 4 = 3$ ; giải thích được “gia đình” ba số 3, 4, 7.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $5 - 0 = ?$ và $5 - 5 = ?$ lên bảng, yêu cầu HS dự đoán kết quả không cần đếm.
Học sinh
HS suy nghĩ và giơ bảng con: “Bằng 5” và “Bằng 0”.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao trừ 0 thì số không đổi? Vì sao trừ chính nó thì bằng 0?” Sau đó đưa thẻ $4 + 3 = 7$ và hướng dẫn HS tạo phép trừ.
Học sinh
HS giải thích: “Không bớt gì nên vẫn còn nguyên”, “Bớt hết thì không còn gì”. HS ghép: “ $7 - 3 = 4$ ” và “ $7 - 4 = 3$ ”.
Giáo viên
GV mở trang NeoEdu, cho HS chơi trò tương tác “Gia đình số” để kiểm tra các phép trừ vừa lập.
Học sinh
HS chơi theo cặp, báo kết quả đúng hoặc sai và giải thích ngắn gọn.
Giáo viên
GV chốt: một số trừ 0 bằng chính nó, một số trừ chính nó bằng 0; từ một phép cộng có thể viết hai phép trừ.
Học sinh
HS ghi vào vở: “Trừ 0 giữ nguyên số; trừ chính nó bằng 0.”

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 16 phút

Luyện tập

Mục tiêu

Vận dụng phép trừ trong phạm vi 10 để giải các bài tập trắc nghiệm, điền khuyết, nối và đúng sai.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: GV đọc hoặc chiếu bài tập 1, 2, 4, 5, 6, 9, 10; HS làm bảng con. Hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm bài 3, 7, 8. Kiểm tra bằng bài tương tác NeoEdu.
Đề và đáp án: (1) 5 − 2 = ? A. 2; B. 3; C. 4 → B ( $5 - 2 = 3$ ). (2) 6 − 1 = ? → 5. (4) 8 − 3 = {{1}}; 10 − 5 = {{2}}; 9 − 0 = {{3}} → 5 | 5 | 9. (5) Tia số bắt đầu ở 8, lùi 3 bước → A. 8 − 3 = 5. (6) a) 7 − 7 = 0: Đ; b) 6 − 0 = 0: S; c) 10 − 4 = 6: Đ; d) 5 − 3 = 3: S. (9) 10 − ? = 4 → 6. (10) Phép tính có kết quả 2: A, B, D, E.

Sản phẩm dự kiến

HS làm đúng các bài tập; Phiếu học tập số 2 hoàn thành: bài 3 nối 9 − 1 với 8, 7 − 2 với 5, 4 − 4 với 0, 10 − 3 với 7, 6 − 0 với 6; bài 7: $7 - 2 = 5$ ; bài 8: $9 - 3 = 6$ và $9 - 6 = 3$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phổ biến luật chơi “Ai nhanh hơn”: đọc từng câu, HS giơ bảng con đáp án, em đúng nhanh nhất được cộng điểm cho nhóm.
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc bài 1, 2, 4, 5, 6, 9, 10 theo thứ tự; yêu cầu HS giải thích cách tính bằng đếm lùi hoặc gia đình số. Đồng thời HS nhóm làm Phiếu học tập số 2.
Học sinh
HS giơ bảng: bài 1 “B”, bài 2 “5”, bài 4 “5, 5, 9”. Khi giải thích: “Đếm lùi 3 bước từ 8: bảy, sáu, năm.” Bài 6 HS giải thích: “Trừ chính nó bằng 0 nên a) đúng; 6 − 0 = 6 nên b) sai.”
Giáo viên
GV mời 2 HS lên bảng làm bài 7 và bài 8 của Phiếu học tập số 2, các HS khác nhận xét.
Học sinh
HS lên bảng viết $7 - 2 = 5$ và $9 - 3 = 6$ , $9 - 6 = 3$ ; HS khác nhận xét đúng hoặc sai.
Giáo viên
GV chốt đáp án, khen nhóm làm nhanh và chính xác, nhắc lại lỗi cần tránh: đổi chỗ số trừ và số bị trừ.
Học sinh
HS sửa bài sai trong vở, nêu lại cách tính đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 12 phút

Cửa hàng nhỏ của em

Mục tiêu

Vận dụng phép trừ để giải quyết tình huống thực tế về số lượng còn lại và chia đồ vật cho bạn.

Nội dung

HS đóng vai người bán hàng và người mua: cửa hàng có 10 cái kẹo, bán đi 4 cái, hoặc chia cho bạn 3 cái; HS tính số kẹo còn lại và viết phép trừ tương ứng. Có thể giao bài về nhà.

Sản phẩm dự kiến

HS viết được phép tính phù hợp, ví dụ $10 - 4 = 6$ và $10 - 3 = 7$ , nói được “Còn lại … cái kẹo”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống: “Cửa hàng có 10 cái kẹo, bán đi 4 cái. Cửa hàng còn lại bao nhiêu cái kẹo?” Chia lớp thành các cặp đóng vai.
Học sinh
HS nhận tình huống, một em đóng vai người bán, một em đóng vai người mua.
Giáo viên
GV hỏi: “Bài toán cho biết gì? Hỏi gì? Ta làm phép tính nào?” Sau đó đổi tình huống: chia 3 cái kẹo cho bạn.
Học sinh
HS trả lời: “Có 10 cái kẹo, bán đi 4 cái, hỏi còn lại mấy cái, làm phép trừ $10 - 4 = 6$ .” Với tình huống chia cho bạn: “ $10 - 3 = 7$ , còn 7 cái kẹo.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp đóng vai trước lớp, yêu cầu nói đủ câu trả lời.
Học sinh
Đại diện cặp nói: “Cửa hàng còn lại 6 cái kẹo.” Cặp khác: “Em còn lại 7 cái kẹo.”
Giáo viên
GV chốt: khi bớt đi hoặc chia đi thì làm phép trừ; giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS ghi vào vở bài tập một phép trừ vừa tự đặt.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Hoàn thành ba trạm để tính $9 - 3$ .

Trạm 1 (đếm lùi): Nói “chín”, đếm lùi 3 bước: ……………… Kết quả: $9 - 3 =$ ……
Trạm 2 (tia số): Đặt ngón tay ở số 9, lùi 3 bước sang trái, đến số ……
Trạm 3 (mấy và mấy): 9 gồm 3 và ……, nên $9 - 3 =$ …… và $9 - 6 =$ ……
Câu hỏi: Vì sao số 9 chỉ nói mà không đếm?

Phiếu học tập số 2

Bài 3. Nối phép tính với kết quả:

$9 - 1$ • • 8
$7 - 2$ • • 5
$4 - 4$ • • 0
$10 - 3$ • • 7
$6 - 0$ • • 6
Bài 7. Trong đĩa có 7 cái bánh. Bé ăn 2 cái. Phép tính: 7 … 2 = …… (điền dấu và kết quả).
Bài 8. Biết $6 + 3 = 9$ . Vậy $9 - 3 =$ …… và $9 - 6 =$ ……

Hướng dẫn về nhà

Đếm số đồ vật trong nhà (ví dụ 9 chiếc đũa, 7 quả cam) rồi nhờ người thân cùng đặt một tình huống “bớt đi” và một tình huống “tách ra”, viết mỗi tình huống thành phép trừ.
Hoàn thành các phép trừ trong vở bài tập: $8 - 2$ , $10 - 5$ , $6 - 6$ , $9 - 0$ , và tự viết hai phép trừ từ phép cộng $3 + 5 = 8$ .
Chơi trò “Gia đình số” trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/1/math/bai-11-phep-tru-trong-pham-vi-10) và ghi lại số câu đúng.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.