Tranh và câu chuyện không tự là sự thật
Lớp 3 · 1 tiết · Đạo đức AI
Một bức tranh đẹp có thể là tưởng tượng. Một đoạn chữ trôi chảy có thể chứa thông tin sai. Ta cần biết sản phẩm đang kể chuyện hay báo tin.
Em sẽ học được gì?
- 3.B2.1Nhận biết và nêu được ví dụ về việc thông tin hoặc sản phẩm do AI tạo ra có thể không đúng với sự thật. Trang 20
- 3.A3.2Trình bày được rằng khi sử dụng AI, học sinh cần kiểm tra lại kết quả, so sánh với nhiều nguồn thông tin khác nhau và trao đổi với giáo viên hoặc người lớn để xác minh. Trang 20
Phân biệt tưởng tượng với thông tin
Tranh một con mèo đang lái tàu vũ trụ có thể dùng làm chuyện tưởng tượng, không phải ảnh chứng minh chuyện ấy đã xảy ra. Sản phẩm có AI hỗ trợ cũng có thể sai hoặc bịa. Nhãn “AI tạo” không tự xác nhận đúng, và vẻ giống thật không thay bằng chứng.
Kiểm tra lời khẳng định
Lời giả định “Mặt Trăng tự tạo ánh sáng như Mặt Trời” không đúng. NASA Moonlight giải thích ánh trăng là ánh sáng Mặt Trời được phản xạ. Trang Sun Facts xác nhận Mặt Trời là ngôi sao. Em phân biệt câu chuyện sáng tạo với lời khẳng định về thế giới và hỏi người lớn khi cần xác minh.
Cùng làm: Biên tập góc đọc
Xem sản phẩm giả định do giáo viên vẽ/viết, không cần tạo hình bằng AI hoặc tìm ảnh trên mạng.
Xem tranh tự vẽ “mèo du hành” và nhãn “chuyện tưởng tượng”. Giải thích vì sao tranh không chứng minh một sự kiện thật.
Đọc đoạn giả định có thể xuất hiện trong sản phẩm AI: “Mặt Trăng tự phát sáng như Mặt Trời”. Chọn điều cần kiểm tra.
Đọc hai thẻ nguồn đã nêu, đối chiếu với lời giáo viên: Mặt Trăng phản xạ ánh sáng; Mặt Trời là ngôi sao. Sửa câu về Mặt Trăng.
Làm hai nhãn cho góc đọc: “tưởng tượng” cho tranh và “đã đối chiếu nguồn…” cho câu sửa. Nêu nếu còn điều chưa biết.
Dừng lại và suy nghĩ
- Một nhãn AI tạo có cho biết sản phẩm đúng sự thật không?
- Em đã dùng bằng chứng nào để sửa câu về ánh trăng?
Minh chứng cần ghi lại
Hai nhãn phân biệt tưởng tượng/thông tin được đối chiếu, câu sửa về ánh trăng và tên nguồn; học sinh nói được một ví dụ sản phẩm có thể không thật.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Giáo viên vẽ tranh mèo và chép hai thẻ nguồn cùng đường dẫn. Học sinh nghe đọc, làm nhãn giấy và trình bày; không cần kết nối mạng.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Tranh mèo lái tàu được ghi là chuyện tưởng tượng. Em nên hiểu thế nào?
- Câu 2Mức 2Đúng / Sai
Sản phẩm có AI hỗ trợ có thể chứa thông tin không đúng sự thật.
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Hai nhãn phân biệt tưởng tượng/thông tin được đối chiếu, câu sửa về ánh trăng và tên nguồn; học sinh nói được một ví dụ sản phẩm có thể không thật. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- Tự vẽ tranh mèo tưởng tượng và ghi rõ không phải hình AI đã tạo; chuẩn bị thẻ dịch ngắn NASA Moonlight và Sun Facts với đường dẫn.
Tổ chức hoạt động
Khởi động xem tranh 5 phút, phân biệt mục đích 8 phút, làm biên tập 12 phút, tự luyện 5 phút, trình bày nhãn 5 phút. Không tuyên bố ví dụ là đầu ra thật. Giữ ngữ liệu in sẵn để mọi học sinh tham gia, không lấy đẹp/xấu làm tiêu chí thật/giả.
Câu hỏi thảo luận
- Một câu tưởng tượng có sai khi được ghi đúng là chuyện tưởng tượng không?
- Khi đăng lại sản phẩm, cần tránh làm người khác tưởng nó là bằng chứng gì?
Quan sát minh chứng
- Em nêu được một sản phẩm AI có thể không phản ánh sự thật và không nhầm sáng tạo với bằng chứng.
- Em đối chiếu lời khẳng định, sửa bằng nguồn liên quan và hỏi giáo viên để xác minh.
Điều cần nhớ
Sản phẩm AI không tự là sự thật. Ghi rõ tưởng tượng, kiểm tra thông tin và chia sẻ trung thực.