Sáu nguyên tắc đạo đức trên một quyết định thiết kế
Lớp 12 · 1 tiết · Tư duy lấy con người làm trung tâm
An toàn, công bằng và minh bạch không phải nhãn dán sau khi sản phẩm xong. Ta chuyển sáu nguyên tắc thành câu hỏi và thay đổi cụ thể trên bản thiết kế.
Em sẽ học được gì?
- 12.A2.1Trình bày được một số nguyên tắc đạo đức cơ bản trong thiết kế, phát triển sản phẩm AI, gồm có: an toàn – không gây nguy hiểm cho con người và môi trường; công bằng – tránh thiên vị, phân biệt đối xử trong dữ liệu và kết quả; minh bạch – công khai cách hoạt động, không che giấu thông tin; tôn trọng quyền riêng tư – không sử dụng, chia sẻ dữ liệu cá nhân trái phép; trách nhiệm – kiểm tra, đánh giá và chịu trách nhiệm về sản phẩm tạo ra; lợi ích xã hội – phục vụ con người, cộng đồng và phát triển bền vững. Trang 42
Sáu nguyên tắc cùng tồn tại
An toàn: không gây nguy hiểm cho người và môi trường. Công bằng: tránh thiên vị và phân biệt đối xử. Minh bạch: nói rõ cách hoạt động, giới hạn và phần AI tham gia. Quyền riêng tư: không sử dụng/chia sẻ dữ liệu cá nhân trái phép. Trách nhiệm: kiểm, đánh giá và có người chịu trách nhiệm. Lợi ích xã hội: phục vụ con người, cộng đồng, phát triển bền vững. Một nguyên tắc không tự xóa nghĩa vụ ở nguyên tắc khác.
Đổi nguyên tắc thành việc có thể quan sát
Với bảng hướng dẫn phân loại rác hư cấu, an toàn có thể là không đưa lời khuyên về vật sắc nhọn hoặc chất nguy hiểm ngoài quy trình trường; công bằng là có hướng dẫn dễ đọc không cần điện thoại; minh bạch là ghi gợi ý AI cần kiểm; riêng tư là không chụp mặt; trách nhiệm là cán bộ phụ trách duyệt; lợi ích xã hội là theo dõi phân loại đúng và tránh lãng phí in ấn. Đây là yêu cầu thiết kế, hiệu quả thật vẫn cần thử.
Cùng làm: Rà soát bảng hướng dẫn rác
Bản nháp giả định: chỉ có mã QR; yêu cầu tải ảnh kèm mặt người; AI trả lời mọi vật; không ghi người duyệt; chưa có quy trình cho vật nguy hiểm.
5 phút đọc và xác định một người có thể bị bỏ sót; 8 phút viết sáu nguyên tắc bằng lời của mình.
18 phút làm bảng nguyên tắc–vấn đề trong nháp–thay đổi–bằng chứng cần kiểm; thiết kế một bản giấy dễ đọc và đường hỏi người phụ trách với ca chưa rõ.
9 phút phản biện việc thu thêm ảnh để cải thiện dữ liệu có xung đột quyền riêng tư không; 5 phút ưu tiên hai thay đổi trước khi thử.
Dừng lại và suy nghĩ
- Một giải pháp thuận tiện có thể xung đột riêng tư thế nào?
- Ai đánh giá lợi ích xã hội thay vì chỉ số lượt quét QR?
Minh chứng cần ghi lại
Bảng sáu nguyên tắc có hành động cụ thể, bản sửa có phương án giấy và phân tích một xung đột nguyên tắc.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng bản nháp in chữ và giấy vẽ; không chụp ảnh người hay xử lý rác thật, nhất là vật nguy hiểm.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Thay đổi nào thể hiện trách nhiệm rõ nhất?
- Câu 2Mức 2Đúng / Sai
Lợi ích xã hội cho phép bỏ qua quyền riêng tư của người dùng.
- Câu 3Mức 3Tự luận
Trình bày sáu nguyên tắc và chọn hai nguyên tắc để giải thích một sửa đổi cụ thể.
0 từ / tối đa 180
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Minh hoạ AI cùng giáo viên: Rà sáu nguyên tắc trên bản nháp
Giáo viên minh họa góp ý gắn dữ kiện và điều chưa biết.
Chỉ giáo viên đã đăng nhập được gửi yêu cầu từ lớp 6 trở lên. Hệ thống chỉ gửi yêu cầu có sẵn và tư liệu của bài; không gửi minh chứng học sinh. Không có ô trò chuyện tự do.
Tư liệu nền dùng cho minh hoạ
Bản nháp giả định bảng phân loại rác: chỉ mã QR, yêu cầu ảnh kèm mặt, AI trả lời mọi vật, không ghi người duyệt; chưa có quy trình vật nguy hiểm. Sáu nguyên tắc: an toàn, công bằng, minh bạch, riêng tư, trách nhiệm, lợi ích xã hội. Không có số liệu hiệu quả.
Đọc và so sánh ba cách hỏi
Yêu cầu ngắn
Đề xuất ba sửa đổi cho bản nháp theo các nguyên tắc được cung cấp; không hướng dẫn xử lý vật nguy hiểm.
Bổ sung ngữ cảnh
Giúp hội đồng lớp 12 rà bản nháp. Chọn ba vấn đề đã nêu, nối với nguyên tắc và đề nghị việc sửa có thể kiểm. Không bịa tính năng hoặc hiệu quả, không hướng dẫn xử lý rác nguy hiểm.
Yêu cầu có cấu trúc
Tạo sáu hàng, mỗi nguyên tắc một hàng: Dữ kiện liên quan – Đề nghị – Điều cần xác minh. Nếu thiếu dữ kiện ghi chưa biết. Không khẳng định sản phẩm đã tuân thủ, không đưa cách xử lý vật nguy hiểm ngoài việc hỏi người phụ trách.
Cần kiểm tra sau khi AI trả lời
- Mỗi vấn đề phải có trong bản nháp hoặc được đánh dấu cần xác minh.
- Kiểm không có hướng dẫn nguy hiểm, số liệu bịa hay lời chứng nhận tuân thủ; lớp tự chọn thay đổi.
Học cùng người hướng dẫn, không cần chatbot
Em có thể đọc ba yêu cầu, dự đoán sự khác nhau và viết cách kiểm chứng vào phiếu. Nhờ giáo viên mở minh hoạ trên thiết bị chung nếu phù hợp. Không tự tạo tài khoản AI bên ngoài hay nhập dữ liệu cá nhân.
Giáo viên đăng nhập để điều khiển minh hoạGhi lại điều em đã làm
Bảng sáu nguyên tắc có hành động cụ thể, bản sửa có phương án giấy và phân tích một xung đột nguyên tắc. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In bản nháp giả định, bảng sáu dòng và quy tắc không đụng rác thật.
Tổ chức hoạt động
Không yêu cầu tối ưu mọi nguyên tắc trong một lượt. Yêu cầu nói xung đột, lý do ưu tiên và điều vẫn cần kiểm, tránh tuyên bố bản sửa “hoàn toàn đạo đức”. Thu minh chứng để phản hồi mô tả và đề xuất bước tiếp theo; không lập điểm hay kì thi AI riêng.
Câu hỏi thảo luận
- Minh bạch có buộc công khai dữ liệu cá nhân không?
- Chỉ số nào phản ánh mục tiêu cộng đồng tốt hơn số lần mở trang?
Quan sát minh chứng
- Trình bày được nội hàm sáu nguyên tắc cơ bản.
- Chuyển được nguyên tắc thành thay đổi thiết kế và nhận ra xung đột.
Điều cần nhớ
Đạo đức AI cần hiện thành thiết kế, kiểm thử và trách nhiệm; mục tiêu tốt không thay cách làm đúng.