Từ mục tiêu đến các thành phần AI
Lớp 10 · 1 tiết · Thiết kế hệ thống AI
“Làm một AI cho thư viện” chưa phải mục tiêu đủ rõ. Ta thiết kế hệ thống chỉ gợi ba sách theo mô tả, rồi chỉ ra vai trò của từng thành phần.
Em sẽ học được gì?
- 10.D1.1Nêu được ví dụ cụ thể, xác định nhiệm vụ hoặc mục tiêu cụ thể mà một hệ thống AI cần thực hiện, nêu được mối liên hệ giữa mục tiêu đó với các thành phần chính của hệ thống. Trang 38
- 10.D2.1Mô tả được các thành phần cơ bản của hệ thống AI (dữ liệu, mô hình, thuật toán, đầu ra, phản hồi) phù hợp với nhiệm vụ cụ thể. Trang 39
Mục tiêu xác định dữ liệu và đầu ra
Mục tiêu hư cấu: giúp người đọc tìm tối đa ba sách phù hợp từ danh mục được phép, không lưu hồ sơ đọc cá nhân. Dữ liệu gồm tên sách, chủ đề và mô tả đã được thư viện duyệt. Đầu ra là danh sách gợi ý với lý do và mục “chưa đủ thông tin”. Nếu không có sách phù hợp, hệ thống không được bịa tên sách. Mục tiêu này khác mục tiêu dự đoán điểm hay xếp hạng người đọc.
Nối năm thành phần
Dữ liệu cung cấp ví dụ hoặc tư liệu; mô hình biểu diễn các quan hệ đã học; thuật toán chỉ cách huấn luyện hoặc tính kết quả; đầu ra là gợi ý; phản hồi là ghi nhận gợi ý có ích, sai tên hay lệch nhu cầu. Mô hình không đồng nghĩa toàn hệ thống. Giao diện, người kiểm tra, quy tắc lưu dữ liệu và cách xử lý phản hồi đều quan trọng. Không cần lập trình hay huấn luyện một mô hình thật để mô tả đúng quan hệ này.
Cùng làm: Sơ đồ tìm sách có giới hạn
Danh mục giả định: S1 “Bầu trời” – thiên văn; S2 “Vườn nhỏ” – trồng cây; S3 “Câu chuyện số” – toán. Yêu cầu thử: “tìm sách về sao”.
5 phút viết mục tiêu một câu; 8 phút nối mục tiêu với loại dữ liệu và đầu ra.
18 phút vẽ năm thành phần dữ liệu–mô hình–thuật toán–đầu ra–phản hồi, thêm người duyệt và mũi tên. Dùng yêu cầu về sao để diễn giải dòng chạy; thử thêm yêu cầu “sách về cá voi” chưa có trong danh mục.
9 phút nhóm khác chỉ một thành phần thiếu hoặc sai nhiệm vụ; 5 phút sửa sơ đồ và giải thích phản hồi trở về đâu, ai xem trước khi thay đổi hệ thống.
Dừng lại và suy nghĩ
- Vì sao hệ thống phải được phép trả “chưa có”?
- Một phản hồi không hài lòng có tự động trở thành nhãn đúng không?
Minh chứng cần ghi lại
Sơ đồ năm thành phần có mũi tên và hai lượt truy vết yêu cầu; mục tiêu và dữ liệu/đầu ra nhất quán.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng năm phong bì thẻ thành phần; người đóng vai hệ thống chuyển thẻ yêu cầu và ghi đầu ra, ghi rõ là mô phỏng chứ không gọi AI thật.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Đâu là mục tiêu cụ thể?
- Câu 2Mức 2Đúng / Sai
Mô hình là toàn bộ hệ thống, nên không cần phản hồi và người vận hành.
- Câu 3Mức 3Tự luận
Phân biệt dữ liệu, mô hình và phản hồi trong hệ thống tìm sách.
0 từ / tối đa 180
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Sơ đồ năm thành phần có mũi tên và hai lượt truy vết yêu cầu; mục tiêu và dữ liệu/đầu ra nhất quán. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In danh mục ba sách giả định và năm thẻ thành phần; không yêu cầu cài công cụ.
Tổ chức hoạt động
Khi nhóm dùng từ kỹ thuật, yêu cầu chỉ nó nhận gì và chuyển gì. Giữ phần kiến trúc ở mức mô tả; RAG hay triển khai mô hình không phải yêu cầu cốt lõi. Thu minh chứng để phản hồi mô tả và đề xuất bước tiếp theo; không lập điểm hay kì thi AI riêng.
Câu hỏi thảo luận
- Dữ liệu nào không cần cho nhiệm vụ này?
- Nếu đổi mục tiêu sang dự báo lượt mượn, dữ liệu phải đổi ra sao?
Quan sát minh chứng
- Nêu được nhiệm vụ cụ thể và nối nó với thành phần chính.
- Mô tả đúng dữ liệu, mô hình, thuật toán, đầu ra và phản hồi trong cùng ví dụ.
Điều cần nhớ
Hệ thống AI được hiểu bằng mục tiêu và dòng quan hệ giữa các thành phần, không chỉ bằng tên mô hình.