Giáo án Bài 4. Một số vấn đề pháp lí về sử dụng dịch vụ Internet

Gợi nhớ kinh nghiệm thực tế của HS khi chia sẻ thông tin, ảnh và nhạc trên Internet; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV đưa ra ba tình huống ngắn: (1) Đăng ảnh tập thể lớp lên nhóm chung của lớp; (2) Chia sẻ lại một bình luận xúc phạm bạn bè; (3) Dùng bản nhạc tải trên mạng làm nhạc nền video của lớp. GV hỏi: Em nghĩ hành vi nào có thể gây hại? Vì sao? Điều gì cần kiểm tra trước khi đăng?

Dự kiến HS nhận ra: ảnh có thể lộ thông tin riêng và cần sự đồng ý của người trong ảnh; chia sẻ lại nội dung xúc phạm vẫn làm nội dung đó lan truyền; nhạc tải về có thể có bản quyền, không được dùng tuỳ ý. Từ đó HS nêu được câu hỏi của bài: Hành vi nào được phép và cần kiểm tra những gì?

Nêu được nguyên tắc tôn trọng quyền tác giả, quyền riêng tư, danh dự và không truy cập trái phép; giải thích được vì sao không phổ biến dữ liệu cá nhân, phần mềm bẻ khóa và nội dung xúc phạm.

Nhóm 4 HS thực hiện kĩ thuật khăn trải bàn trên giấy A0 (hoặc bảng phụ) chia bốn ô: quyền tác giả, quyền riêng tư, danh dự, truy cập trái phép. Mỗi HS viết một ý vào ô của mình rồi thống nhất ý chung của nhóm. Nhiệm vụ: Với mỗi ô, nêu hành vi nên làm, hành vi không nên làm và lí do. Gợi ý câu hỏi: Sử dụng tác phẩm của người khác cần làm gì? Dữ liệu cá nhân nào không nên phổ biến? Vì sao biết mật khẩu người khác vẫn không có nghĩa là được phép truy cập?

Bảng khăn trải bàn gồm bốn nguyên tắc, nội dung chính:

• Quyền tác giả: Tôn trọng tác phẩm, không sử dụng khi chưa được phép; ghi nguồn đầy đủ nhưng ghi nguồn không thay thế việc có quyền sử dụng.
• Quyền riêng tư: Không phổ biến dữ liệu cá nhân như số điện thoại, địa chỉ khi chưa được đồng ý; chỉ thu thập và công bố ở mức cần thiết.
• Danh dự: Không đăng nội dung xúc phạm; chia sẻ lại cũng làm nội dung đó lan truyền và có thể tiếp tục gây hại.
• Truy cập trái phép: Không truy cập tài khoản, hệ thống khi chưa được cho phép; không dùng phần mềm bẻ khóa.
  Kết luận: Quyền tác giả, quyền riêng tư và quyền truy cập là ba loại quyền khác nhau, không thay thế cho nhau.

Vận dụng được quy trình ba bước để xử lí tình huống nhóm muốn đăng ảnh lớp kèm số điện thoại của mọi bạn và nhạc chưa rõ quyền; nêu được cách tìm nguồn pháp lí hiện hành.

Các nhóm nhận Phiếu học tập số 1 và thực hiện theo quy trình: Bước 1: Xác định dữ liệu và quyền liên quan. Bước 2: Giới hạn hoặc bỏ thông tin riêng. Bước 3: Xin phép và chọn tư liệu có quyền phù hợp. Nhóm đối chiếu với mô hình hoàn chỉnh do GV chiếu sau khi nhóm đã làm xong. Lưu ý: vấn đề pháp lí cụ thể phải tra văn bản hiện hành từ cơ quan có thẩm quyền và nhờ người lớn hỗ trợ.

Kết quả phương án của nhóm đạt các ý sau (mô hình hoàn chỉnh, dữ liệu mẫu):

• Không đăng số điện thoại của các bạn lên bài công khai.
• Xin đồng ý của từng bạn về việc dùng ảnh và nêu rõ phạm vi (ví dụ chỉ trong nhóm lớp).
• Nhạc chưa rõ giấy phép thì không dùng, hoặc thay bằng bản nhạc được phép.
• Ghi nguồn đầy đủ nhưng không coi đó là đủ quyền sử dụng.
  Kiến thức HS rút ra: Quy trình ba bước giúp xác định đúng dữ liệu và quyền trước khi đăng; khi gặp vấn đề pháp lí cụ thể cần tra văn bản hiện hành và nhờ người lớn hỗ trợ.

Vận dụng các nguyên tắc đã học để nhận biết hành vi đúng, sai và chọn đáp án phù hợp qua các câu hỏi ngắn.

GV đọc lần lượt các câu hỏi 1 đến 6 (đề bên dưới). HS giơ thẻ A, B, C, D hoặc thẻ Đúng/Sai. Với câu ghép (câu 5), HS nối nhanh trên bảng phụ. Đề bài:

1. Dữ liệu nào nên bỏ khỏi bài công khai của lớp? A. Số điện thoại cá nhân; B. Tên bài học; C. Hình sách tự vẽ; D. Một phép tính.
2. Có mật khẩu người khác cho phép thử truy cập khi họ không đồng ý. (Đúng hay Sai?)
3. Nhạc chưa rõ quyền nên làm gì? A. Dùng luôn; B. Kiểm tra hoặc thay bằng tư liệu hợp lệ; C. Xóa tên tác giả; D. Đổi đuôi tệp.
4. Chia sẻ lại thông tin xúc phạm có thể tiếp tục gây hại. (Đúng hay Sai?)
5. Ghép trách nhiệm: Tác phẩm; Dữ liệu riêng; Tài khoản khác với các vế: Tôn trọng quyền tác giả; Giới hạn thu và công bố; Không truy cập trái phép.
6. Muốn biết mức phạt hiện hành phải xem đâu? A. Văn bản cơ quan có thẩm quyền; B. Bình luận vô danh; C. Tự đoán; D. Một ảnh cũ bỏ ngày.

Đáp án:

1. A (Số điện thoại cần bảo vệ.)
2. Sai (Biết bí mật không thay sự cho phép.)
3. B (Quyền dùng không do tên tệp quyết định.)
4. Đúng (Người chia sẻ cũng làm nội dung lan truyền.)
5. Tác phẩm – Tôn trọng quyền tác giả; Dữ liệu riêng – Giới hạn thu và công bố; Tài khoản khác – Không truy cập trái phép. (Ba loại quyền không thay thế nhau.)
6. A (Cần nguồn pháp lí hiện hành.)
   Học liệu NeoEdu có thể dùng để HS tự kiểm tra thêm sau giờ học.

Đề xuất được cách xử lí khi người trong ảnh rút đồng ý sau khi đã đăng, trong phạm vi nhóm, và nêu được giới hạn của việc gỡ bỏ.

Các nhóm nhận Phiếu học tập số 2 với tình huống: Một bạn trong nhóm đã đồng ý cho đăng ảnh lớp, nay rút lại đồng ý sau khi ảnh đã được chia sẻ trong nhóm. Nhóm trả lời các câu hỏi: (1) Việc đầu tiên cần làm trong kênh mình quản lí là gì? (2) Nên đề nghị ai làm gì tiếp theo? (3) Điều gì không thể cam kết? (4) Nhờ ai hỗ trợ?

Phương án đạt các ý sau (thang điểm gợi ý: gỡ trong phạm vi 0,4; liên hệ, hỗ trợ 0,3; nêu giới hạn 0,3):

• Gỡ ảnh khỏi kênh, nhóm do mình quản lí.
• Đề nghị người đã chia sẻ dừng chia sẻ hoặc gỡ ảnh.
• Không hứa xóa được mọi bản sao đã lưu ở nơi khác.
• Nhờ giáo viên hỗ trợ khi cần.
  Chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn.

Vận dụng quy trình ba bước và các nguyên tắc đã học để kiểm tra một bài đăng thực tế của lớp hoặc của bản thân trước khi chia sẻ trên mạng.

HS chọn một bài đăng thực tế (ví dụ bài giới thiệu lớp, ảnh hoạt động ngoại khóa hoặc video làm trên điện thoại) và điền bảng kiểm tra: (1) Có dữ liệu cá nhân nào không? (2) Có ảnh, nhạc, video của người khác không? Đã có sự đồng ý chưa? (3) Có nội dung nào có thể xúc phạm không? (4) Có tệp phần mềm hay tài khoản nào không rõ nguồn không? (5) Bước sửa cần làm là gì? Kết quả được nộp cho GV hoặc chia sẻ trong nhóm lớp. Nếu gặp vấn đề pháp lí cụ thể, HS tra văn bản hiện hành và nhờ người lớn hỗ trợ.

Bảng kiểm tra hoàn chỉnh cho bài đăng đã chọn, gồm: nhận xét từng mục (có/không, lí do), danh sách thay đổi cần làm (ví dụ bỏ số điện thoại, xin đồng ý theo phạm vi, thay nhạc được phép) và câu khẳng định bài đăng đã sẵn sàng hoặc chưa sẵn sàng chia sẻ.