Giáo án Bài 2. Thông tin trong giải quyết vấn đề

Tạo tình huống mở đầu, giúp HS nhận ra thông tin đúng trong quá khứ chưa chắc phù hợp với quyết định hôm nay.

GV nêu tình huống: Một bạn xem bản đồ tuyến đường đến trường cũ, thấy chỉ mất 20 phút. Hôm nay đường đang sửa. HS trả lời câu hỏi: Bản đồ cũ có còn đúng với hôm nay không? Nếu bạn phải có mặt lúc 7:00 thì cần biết thêm điều gì?

HS nêu được ý: Bản đồ cũ có thể đúng với quá khứ nhưng không phù hợp với đường đang sửa hôm nay; cần biết thời điểm thông tin, thời gian có thể phát sinh thêm và điều kiện ràng buộc (hạn đến 7:00). GV ghi các ý lên bảng để dẫn vào bài.

HS nêu được bốn tiêu chí của thông tin chất lượng và hiểu mỗi tiêu chí xử lí một nguy cơ khác nhau.

Nhóm đôi đọc mục Hiểu cách hoạt động trong bài giảng (trang NeoEdu hoặc sách giáo khoa) và hoàn thành phần A của Phiếu học tập số 1: với mỗi tiêu chí chính xác, kịp thời, đầy đủ, sử dụng được cho mục tiêu, HS ghi nghĩa ngắn gọn, một câu hỏi kiểm tra và một nguy cơ nếu thiếu tiêu chí đó. Lưu ý: thông tin nhiều không đồng nghĩa đủ; phải xác định điều kiện ràng buộc và chỗ thiếu trước khi quyết định.

Bảng ghi tóm tắt bốn tiêu chí. Ví dụ đúng: Chính xác: phù hợp với sự thật đã kiểm tra, nguy cơ là tin sai. Kịp thời: còn phù hợp thời điểm quyết định, nguy cơ là tin đúng năm trước nhưng không còn đúng hôm nay. Đầy đủ: có đủ các yếu tố cần để quyết định, nguy cơ là thiếu đơn vị hoặc thiếu điều kiện. Sử dụng được cho mục tiêu: đúng với mục đích cụ thể (ví dụ tính giờ đi học). Kết luận HS rút ra: Thông tin nhiều không đồng nghĩa đủ; cần xác định điều kiện và chỗ thiếu trước khi quyết định.

HS vận dụng được quy trình ba bước và phân biệt dữ liệu đã kiểm tra với giả định dự phòng.

Nhiệm vụ nguyên bản: Chọn giờ xuất phát để đến trường lúc 7:00, với hai dữ liệu mẫu: đi bình thường 20 phút; cảnh báo sửa đường có thể thêm 10 phút. Nhóm đôi thực hiện phần B của Phiếu học tập số 1 theo quy trình: (1) Xác định hạn đến; (2) Xét thời gian và độ tin cậy của từng dữ liệu; (3) Tính phương án có dự phòng và ghi giới hạn.

Kết quả đúng: Tổng thời gian dự phòng là 20 + 10 = 30 phút. Nếu dự phòng 10 phút sửa đường thì tổng 30 phút, xuất phát chậm nhất lúc 6:30 theo giả định. Cần kiểm tra cảnh báo còn áp dụng và điều kiện an toàn; không khẳng định luôn đến đúng giờ. HS nêu rõ: 6:30 là giả định từ dữ liệu mẫu, không phải số đo đã quan sát.

HS làm đúng các bài tập trắc nghiệm, đúng sai và ghép tiêu chí để củng cố kiến thức.

HS làm các bài tập 1 đến 6 trên trang bài học NeoEdu (phần bài tập tương tác) hoặc trên phiếu. Đề: (1) 20 phút cộng 10 phút bằng bao nhiêu? (2) Thông tin nào cần kiểm tra thời điểm: A. Cảnh báo sửa đường; B. 2 + 3 = 5; C. Tên kiểu dữ liệu; D. Quy tắc 8 bit/byte? (3) Tin đúng năm trước luôn đủ cho quyết định hôm nay. (4) Dữ liệu thiếu đơn vị gặp vấn đề gì: A. Khó sử dụng đúng; B. Luôn chính xác hơn; C. Tự hoàn chỉnh; D. Không ảnh hưởng? (5) Ghép tiêu chí: Chính xác, Kịp thời, Đầy đủ với mô tả tương ứng. (6) Dự phòng là giả định kế hoạch, không phải số đo đã quan sát: Đúng hay Sai?

Đáp án: (1) 30. (2) A, vì cảnh báo sửa đường có ngày bắt đầu và kết thúc. (3) Sai, vì tính kịp thời phụ thuộc mục đích. (4) A, vì không biết 20 là phút hay giờ sẽ quyết định sai. (5) Chính xác – phù hợp sự thật đã kiểm tra; Kịp thời – còn phù hợp thời điểm; Đầy đủ – đủ các yếu tố cần quyết định. (6) Đúng, phải phân biệt tính toán kế hoạch và dữ liệu thực tế.

HS trình bày được phương án có điều kiện và tự đánh giá theo thang điểm của GV.

Bài tập 7: Chọn giờ xuất phát để đến trường lúc 7:00 với hai dữ liệu mẫu: đi bình thường 20 phút; cảnh báo sửa đường có thể thêm 10 phút. Trình bày sản phẩm hoặc quy trình đủ để người dạy kiểm tra; không chấm tự động thao tác phần mềm. Bài tập 8: Nếu chưa biết đoạn sửa đường có còn chặn, nên làm gì trước khi chốt lịch? HS trả lời theo nhóm đôi, sau đó tự chấm theo thang điểm.

Đáp án gợi ý, thang 1 điểm cho bài 7: Tổng 30 phút (0,25); mốc 6:30 theo giả định (0,25); kiểm tra thời điểm và phạm vi cảnh báo (0,25); dự phòng và giới hạn, không hứa chắc đến đúng giờ (0,25). Chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn. Bài 8 (1 điểm): Xác minh (0,5): xem thông báo chính thức mới, nhờ người lớn kiểm tra tuyến; kế hoạch có điều kiện (0,5): giữ dự phòng và nêu bất định thay vì bỏ qua.

HS vận dụng ba bước và bốn tiêu chí vào một quyết định thực tế của bản thân, có ứng xử đúng khi dùng thông tin trên môi trường số.

Tình huống: Ngày mai bạn cần đi học bằng xe đạp, nghe tin trên mạng rằng một đoạn đường bị ngập hoặc đang sửa. Nhiệm vụ: Liệt kê ba thông tin cần kiểm tra (thời điểm, phạm vi, nguồn chính thống), xác định hạn đến và ghi một phương án dự phòng kèm giới hạn. Có thể hoàn thành về nhà.

Sản phẩm mẫu: Ba thông tin cần kiểm tra: (1) thông báo có ngày cập nhật gần nhất không; (2) đoạn đường cụ thể có bị ảnh hưởng không; (3) nguồn là cơ quan hoặc người có thẩm quyền. Hạn đến: giờ vào lớp. Phương án dự phòng: thêm thời gian dự phòng và ghi rõ đây là giả định, chưa kiểm tra xong thì không chốt lịch chắc chắn.