Giáo án Ôn tập Chương V

Xác định nhiệm vụ ôn tập và kích hoạt lại kiến thức về tiêu chí, phép thử và xử lý kết quả chưa đạt.

GV chiếu ba câu hỏi:

1. Điều gì giúp biết một phương án đạt hay chưa đạt?
2. Vì sao phải làm nguyên mẫu và thử trước khi lập hồ sơ?
3. Khi kết quả thử chưa đạt thì cần làm gì?
   HS trả lời nhanh bằng miệng hoặc viết vào giấy nháp trong 1 phút.

• Câu 1: có tiêu chí cụ thể gắn với phép thử hoặc điều kiện kiểm tra, không đánh giá theo nhận xét tuyệt đối như đẹp nhất hay tốt tuyệt đối.
• Câu 2: thử để có bằng chứng và phát hiện chỗ cần sửa trước khi hoàn thiện, tránh làm hồ sơ cho một phương án chưa kiểm chứng.
• Câu 3: ghi lại kết quả, phân tích nguyên nhân, sửa và thử lại; không sửa số liệu hay bỏ yêu cầu.

Hệ thống hoá các bước từ nhu cầu đến hồ sơ và gắn mỗi bước với một ví dụ trong dự án tưới cây.

HS làm việc nhóm 4 người theo kĩ thuật mảnh ghép nhóm nhỏ: mỗi HS nhận một ô của Phiếu học tập số 1 (nhu cầu, tiêu chí, phương án, nguyên mẫu, thử và điều chỉnh, hồ sơ), đọc lại SGK, sau đó ghép các ô thành sơ đồ tư duy hoàn chỉnh.
Câu hỏi GV đặt ra: Mỗi bước cần làm việc gì? Ví dụ trong dự án tưới cây là gì? Vì sao bước sau phụ thuộc bước trước?

Sơ đồ quy trình gồm sáu ô, mỗi ô có việc cần làm và ví dụ:

• Nhu cầu: cây cần được tưới đều khi người trồng vắng nhà.
• Tiêu chí: phù hợp với cây, chống tràn, dễ theo dõi; mỗi tiêu chí phải có cách kiểm tra.
• Phương án: so sánh các cách tưới theo cùng tiêu chí; ví dụ hệ tưới bấc có ít bộ phận và không dùng điện.
• Nguyên mẫu: làm bản thử nhỏ để kiểm tra trước khi triển khai.
• Thử và điều chỉnh: ghi ngày, phiên bản, độ ẩm, nước tràn; nếu quá ẩm thì điều chỉnh bố trí theo GV rồi thử lại, giữ cả dữ liệu lỗi.
• Hồ sơ: bản vẽ, vật tư, chi phí, bảng thử và hướng dẫn theo dõi.

Đánh giá các phương án theo cùng tiêu chí và ràng buộc, phân biệt dữ liệu đo được với suy diễn để giải thích quyết định.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2, phân tích hai tình huống.
Tình huống 1 (giá bút): giới hạn rộng không quá 100 mm. Bản rộng 105 mm đứng vững nhưng cần kiểm tra. Bản rộng 95 mm cần kiểm giá và cạnh sắc.
Tình huống 2 (tưới bấc): bình ban đầu 450 ml, sau thời gian thử còn 360 ml.
Câu hỏi GV đặt ra:
(a) Bản nào đạt giới hạn kích thước? Vì sao bản 105 mm bị loại dù đứng vững?
(b) Bản 95 mm đã đủ để chọn chưa? Cần kiểm tra thêm những gì?
(c) Có thể kết luận nhu cầu cố định của cây là 90 ml không? Vì sao?

(a) Bản 105 mm không đạt vì vượt giới hạn 100 mm, dù đứng vững. Bản 95 mm đạt giới hạn kích thước.
(b) Bản 95 mm chưa đủ để chọn: vẫn phải kiểm giá (ràng buộc về chi phí) và cạnh sắc (ràng buộc về an toàn).
(c) Không kết luận được. Lượng giảm $450 - 360 = 90$ ml chỉ là biến đổi mực trong bình; chưa tách được phần vào giá thể, phần bay hơi và phần rò, nên không suy ra nhu cầu cố định của cây.
Khi kết quả quá ẩm: điều chỉnh bố trí theo ý kiến GV rồi thử lại, ghi đủ dữ liệu lỗi và phiên bản.

Củng cố tiêu chí, quy trình, hồ sơ và cách đọc dữ liệu thông qua 10 câu hỏi nhanh.

GV chiếu 10 câu (có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để HS tự kiểm tra). Nội dung:

1. Điều nào là tiêu chí có thể kiểm tra? A. Đẹp nhất mọi nơi; B. Tốt tuyệt đối; C. Không bao giờ cần kiểm; D. Giữ bút mà không lật trong phép thử quy định.
2. Khi kết quả không đạt cần làm gì? A. Sửa số thành đạt; B. Bỏ yêu cầu không báo; C. Ghi, phân tích, sửa và thử lại; D. Xóa khỏi bảng.
3. Hệ bấc tưới có ưu điểm nào cho mẫu lớp? A. Không thể tràn; B. Ít bộ phận, không dùng điện; C. Luôn cấp đúng mọi lượng; D. Không cần quan sát.
4. Mục nào phải nằm trong hồ sơ tưới? A. Bản vẽ, vật tư, chi phí, bảng thử và hướng dẫn; B. Chỉ tên nhóm; C. Chỉ ảnh đẹp; D. Chỉ lời hứa.
5. Có thể điều chỉnh sau thử rồi ghi rõ phiên bản. (Đúng/Sai)
6. Nước bình giảm bằng đúng lượng cây đã hút trong mọi tình huống. (Đúng/Sai)
7. Vật liệu rẻ được phép bỏ an toàn. (Đúng/Sai)
8. Phương án dùng thuốc hoặc áp lực tự chế phù hợp học sinh nếu tưới nhanh. (Đúng/Sai)
9. Dự trù 17 000 đồng, ngân sách 25 000 đồng. Còn bao nhiêu đồng?
10. Bình 450 ml còn 360 ml theo dữ liệu mẫu. Giảm bao nhiêu ml?

Đáp án:

1. D (tiêu chí cụ thể gắn với phép thử hoặc điều kiện).
2. C (quy trình lặp dựa trên bằng chứng).
3. B (đơn giản, không dùng điện là ưu điểm, không đảm bảo mọi điều kiện).
4. A (hồ sơ mô tả giải pháp và bằng chứng).
5. Đúng (theo dõi phiên bản giúp so sánh trước và sau điều chỉnh).
6. Sai (còn vào đất, bay hơi, thất thoát; chưa đủ dữ liệu để tách).
7. Sai (an toàn là ràng buộc, không đổi lấy giá rẻ).
8. Sai (không dùng hoá chất hoặc áp lực nguy hiểm; chọn hệ được GV duyệt).
9. $25\,000 - 17\,000 = 8\,000$ đồng.
10. $450 - 360 = 90$ ml; đây không tự động là nhu cầu cố định của cây.

Vận dụng quy trình và tiêu chí để tổng hợp một khung hồ sơ, giải thích quyết định lựa chọn từ dữ kiện.

Nhóm 4 HS lập khung hồ sơ mini gồm năm mục:

• Nhu cầu của cây và bối cảnh (người trồng vắng nhà).
• Tiêu chí kiểm được (phù hợp cây, chống tràn, dễ theo dõi), kèm cách kiểm tra từng tiêu chí.
• Phương án đã chọn và lý do, có so sánh với ít nhất một phương án khác theo cùng tiêu chí.
• Bảng thử ghi ngày, phiên bản, độ ẩm, nước tràn (kể cả dữ liệu lỗi).
• Hướng điều chỉnh tiếp theo nếu kết quả chưa đạt.
  Câu hỏi GV đặt ra: Nhóm đã có bằng chứng nào để chọn phương án này? Nếu thử thêm một lần, nhóm sẽ thay đổi điều gì và vì sao?

Khung hồ sơ mini một trang, ví dụ: nhu cầu: giữ cây đủ ẩm khi vắng nhà; tiêu chí: không tràn, dễ quan sát độ ẩm, chi phí trong ngân sách; phương án chọn: hệ tưới bấc vì ít bộ phận và không dùng điện, có lý do so sánh rõ ràng; bảng thử: ghi đủ ngày, phiên bản, độ ẩm và nước tràn; điều chỉnh: nếu quá ẩm thì đổi bố trí theo GV rồi thử lại. Trong hồ sơ không ghi lượng nước là nhu cầu cố định khi chưa tách được các phần tiêu hao.