Giáo án Bài 9. Ngành nghề trong lĩnh vực cơ khí

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về lĩnh vực cơ khí và tạo tình huống xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV nêu câu hỏi gợi mở: “Khi nhắc đến xưởng cơ khí, em nghĩ người làm việc ở đó thường làm những công việc gì? Để làm tốt công việc đó, người công nhân cần biết và làm được những điều gì?”. HS suy nghĩ cá nhân trong 1 phút, sau đó chia sẻ nhanh với bạn bên cạnh.

Danh sách ý kiến ban đầu của HS, dự kiến gồm: làm ra máy móc, chi tiết máy; lắp ráp; sửa chữa, bảo trì; cần biết đọc bản vẽ, đo kích thước chính xác, làm việc theo nhóm, giữ an toàn. GV ghi tóm tắt các ý lên bảng để so sánh ở phần kết thúc bài.

Nêu được các công việc chính của lĩnh vực cơ khí và phân biệt vai trò của kĩ sư, kĩ thuật viên, người thợ.

Nội dung 1: Các công việc cơ bản của lĩnh vực cơ khí gồm thiết kế, chế tạo, lắp ráp, bảo trì và sửa chữa máy, chi tiết máy.
Nội dung 2: Vai trò của ba nhóm nghề:

• Kĩ sư: phân tích yêu cầu, thiết kế và giám sát giải pháp kĩ thuật.
• Kĩ thuật viên: hỗ trợ triển khai, đo kiểm, theo dõi quy trình.
• Người thợ: trực tiếp thực hiện công việc chuyên môn theo đào tạo.
  Hoạt động: HS làm việc nhóm 3 người, mỗi bạn nhận một vai (kĩ sư, kĩ thuật viên, người thợ). Mỗi bạn đọc mô tả vai của mình trong bài, sau đó nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1. Trước đó, GV hướng dẫn HS tham khảo ví dụ và bài giảng trên trang NeoEdu nếu cần.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, dự kiến:

• Kĩ sư: phân tích yêu cầu (tải trọng, kích thước), thiết kế, giám sát giải pháp.
• Kĩ thuật viên: hỗ trợ triển khai, đo kiểm sản phẩm, kiểm tra quy trình.
• Người thợ: gia công, lắp ráp theo hồ sơ, thực hiện công việc theo đào tạo.
  Kết luận: vai trò có thể giao thoa theo nơi làm việc; không xác định nghề qua quần áo hay giới tính.

Giải thích được yêu cầu chung của nghề cơ khí qua ví dụ nhóm giá đỡ; nêu được cách tìm hiểu nghề phù hợp và an toàn với HS.

Nội dung 1: Yêu cầu chung của nghề cơ khí: đọc bản vẽ, tư duy kĩ thuật, chính xác, hợp tác, trách nhiệm và an toàn.
Nội dung 2: Ví dụ đã giải. Nhóm thiết kế giá đỡ: người thiết kế xác định tải và kích thước; người chế tạo gia công theo hồ sơ; người đo kiểm đối chiếu dung sai với bản vẽ. Khi phát hiện sai lệch, cả nhóm cùng trao đổi để tìm nguyên nhân và sửa.
Nội dung 3: Cách tìm hiểu nghề: đọc mô tả việc, phỏng vấn được phép, tham quan có tổ chức. Không tự vào xưởng hoặc vận hành máy để “trải nghiệm”.
Nhiệm vụ: GV chiếu tóm tắt ví dụ và yêu cầu HS trả lời: “Nếu người đo kiểm phát hiện kích thước lệch so với bản vẽ, nhóm nên làm gì?” và “Vì sao học sinh không nên tự thao tác máy khi tìm hiểu nghề?”.

Kết luận của HS, dự kiến:

• Khi phát hiện sai lệch, người đo kiểm báo ngay cho nhóm; cả nhóm đối chiếu lại bản vẽ, tìm nguyên nhân và điều chỉnh trước khi tiếp tục.
• Học sinh không tự thao tác máy vì máy có thể gây nguy hiểm, cần người hướng dẫn và tuân thủ quy định an toàn; tìm hiểu nghề chỉ cần mô tả việc, phỏng vấn được phép hoặc tham quan có tổ chức.
  Yêu cầu chung của nghề được HS ghi đủ năm ý: đọc bản vẽ, tư duy kĩ thuật, chính xác, hợp tác, trách nhiệm và an toàn.

Vận dụng kiến thức về công việc, yêu cầu nghề và cách tìm hiểu nghề để xử lí các câu hỏi trắc nghiệm nhanh.

GV chiếu lần lượt các câu hỏi, HS giơ thẻ hoặc viết đáp án vào bảng con. Các câu hỏi:
Câu 1: Công việc nào gắn trực tiếp đo kiểm cơ khí? A. Chỉ chọn nhạc nền; B. Chỉ đặt tên sản phẩm; C. Chỉ chụp ảnh bán hàng; D. So kích thước chi tiết với bản vẽ.
Câu 2: Cách tìm hiểu nghề phù hợp học sinh là gì? A. Tự bật máy không người hướng dẫn; B. Đứng trong vùng làm việc nguy hiểm; C. Phỏng vấn được phép, có câu hỏi chuẩn bị; D. Tự vào xưởng máy.
Câu 3: Chỉ nam giới mới có thể làm nghề cơ khí. Đúng hay sai?
Câu 4: Chọn năng lực cần rèn cho công việc cơ khí. A. Đọc bản vẽ và đo chính xác; B. Tuân thủ an toàn, hợp tác; C. Bỏ qua kiểm tra để làm nhanh; D. Giấu sai lệch sản phẩm.
GV yêu cầu HS giải thích ngắn lí do sau mỗi đáp án.

Đáp án và giải thích:

• Câu 1: D. Đo kiểm đánh giá sản phẩm có phù hợp kích thước và yêu cầu hay không, không dựa vào vẻ ngoài.
• Câu 2: C. Tìm hiểu nghề không đồng nghĩa với thao tác máy; cần tuân thủ tổ chức và an toàn.
• Câu 3: Sai. Khả năng, đào tạo và điều kiện phù hợp mới quyết định việc tham gia nghề, không phải giới tính.
• Câu 4: A và B. Chính xác và trách nhiệm là phẩm chất quan trọng; bỏ kiểm tra hoặc giấu sai lệch làm tăng nguy cơ hỏng sản phẩm và mất an toàn.

Vận dụng kiến thức về nghề cơ khí để soạn câu hỏi tìm hiểu nghề an toàn và phản hồi một quan điểm sai về nghề.

Nhiệm vụ 1: Viết ba câu hỏi phỏng vấn về nghề đo kiểm cơ khí, không hỏi thông tin bí mật hay dữ liệu cá nhân.
Nhiệm vụ 2: Một bạn cho rằng “làm thợ chỉ cần khỏe, không cần đọc bản vẽ”. Em hãy phản hồi bạn đó.
HS thực hiện cá nhân trong lớp, có thể hoàn thiện ở nhà. Gợi ý: câu hỏi nên xoay quanh việc người làm nghề kiểm đặc tính nào, cần học đọc bản vẽ và dùng dụng cụ như thế nào, xử lí ra sao khi phát hiện sản phẩm sai kích thước.

Dự kiến HS viết được:

• Ba câu hỏi phỏng vấn, ví dụ: “Anh/chị thường kiểm tra đặc tính nào của chi tiết?”; “Để đọc được bản vẽ, em cần học những kiến thức và kĩ năng nào?”; “Khi thấy sản phẩm sai kích thước, quy trình báo và xử lí như thế nào?”.
• Phản hồi cho bạn: sức khỏe là điều hữu ích nhưng công việc cần hiểu yêu cầu, kích thước, dung sai, quy trình và an toàn; không đọc đúng hồ sơ dễ gia công sai hoặc gây nguy hiểm; nghề đòi hỏi đào tạo, kĩ năng và trách nhiệm.