Giáo án Bài 17. Ngành nghề trong lĩnh vực kĩ thuật điện

Kích hoạt kiến thức nền của HS về công việc liên quan đến điện và xác định vấn đề cần giải quyết trong bài: không phải ai biết điện cũng được sửa điện lưới.

GV chiếu ba tình huống ngắn:

• Tình huống 1: Một nhóm người phân tích tải điện của tòa nhà mới và lập hồ sơ hệ thống.
• Tình huống 2: Một người kiểm tra thiết bị theo phiếu, ghi kết quả và báo cáo.
• Tình huống 3: Một người thực hiện lắp đặt đèn theo đúng quy trình được giao.
  GV đặt câu hỏi: Theo em, mỗi người trong ba tình huống làm công việc thuộc giai đoạn nào? Học sinh có được tự mở tủ điện để xem không? Vì sao?

HS nêu được: tình huống 1 thuộc thiết kế; tình huống 2 thuộc kiểm tra, vận hành hoặc bảo dưỡng; tình huống 3 thuộc lắp đặt. HS nhận định: không được tự mở tủ điện vì khu điện có nguy cơ và cần đúng đào tạo, thẩm quyền. HS xác định được vấn đề của bài: Ngành điện gồm những ai, làm gì và cần yêu cầu gì để làm an toàn?

Hình thành kiến thức về các hoạt động của ngành điện và vai trò của kĩ sư, kĩ thuật viên, thợ điện.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (bảng ghép công việc với giai đoạn và xác định chức danh). Sau đó HS đối chiếu với nội dung trình chiếu hoặc trang bài học NeoEdu để kiểm tra kết quả. Câu hỏi GV đặt ra: Ngành điện có những hoạt động nào? Mỗi chức danh kĩ sư, kĩ thuật viên, thợ điện làm gì và được làm đến mức nào?

Kiến thức HS rút ra:

• Ngành điện có thiết kế, sản xuất, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống, thiết bị.
• Kĩ sư phân tích và thiết kế; kĩ thuật viên triển khai, kiểm tra; thợ điện thực hiện công việc theo đào tạo và phạm vi được phép.
• Các chức danh cụ thể tùy vị trí; không phải ai biết công thức cũng được sửa điện lưới.
  Kết quả phiếu học tập dự kiến: Lập sơ đồ và yêu cầu thiết bị – Thiết kế; Theo dõi hệ thống đang làm việc theo quy trình – Vận hành; Kiểm và phục hồi chức năng theo kế hoạch – Bảo dưỡng, sửa chữa.

Hình thành kiến thức về yêu cầu của nghề điện và cách học sinh tìm hiểu nghề trong phạm vi được phép.

Cặp đôi đọc tình huống bảo trì đèn trường: Thầy cô phát hiện đèn hành lang bị chập chờn. Các bạn cần trả lời ba câu hỏi:

1. Người sửa đèn cần có những yêu cầu nào (bản vẽ, nguyên lí, tiêu chuẩn, dụng cụ, kĩ năng an toàn, trách nhiệm)?
2. Ai có thể kiểm tra, cô lập nguồn và nghiệm thu? Học sinh đóng vai trò gì?
3. Học sinh được tìm hiểu nghề điện bằng cách nào và không nên làm gì?
   Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao việc sửa đèn phải do người có chuyên môn thực hiện? Học sinh nên làm gì khi thấy đèn hỏng?

Kiến thức HS rút ra:

• Yêu cầu của nghề điện: hiểu bản vẽ, nguyên lí, tiêu chuẩn, sử dụng đúng dụng cụ, kĩ năng an toàn và trách nhiệm.
• Ví dụ bảo trì đèn trường: người có chuyên môn kiểm tra, cô lập nguồn điện, dùng thiết bị và quy trình, nghiệm thu. Học sinh chỉ phản ánh dấu hiệu bên ngoài (đèn chập chờn, nhấp nháy) và nhu cầu ánh sáng.
• Học sinh tìm hiểu nghề bằng hồ sơ, tài liệu hoặc phỏng vấn được phép; không tự vào trạm điện hoặc chạm tủ điện.

Củng cố kiến thức về công việc thiết kế, tìm hiểu nghề an toàn, phân biệt giai đoạn và phẩm chất cần có của người làm nghề điện.

GV tổ chức trò chơi Ai nhanh hơn: lần lượt chiếu từng câu, HS giơ thẻ đáp án hoặc thẻ Đúng/Sai. Các câu bài tập gồm:

1. Tình huống nào thuộc công việc thiết kế điện? A. Tự chạm dây để kiểm; B. Chỉ chọn màu áo; C. Chỉ đặt tên lớp; D. Phân tích tải và lập hồ sơ hệ thống.
2. Học sinh có thể tìm hiểu trạm điện bằng cách nào? A. Mở tủ khi không ai nhìn; B. Leo rào để chụp ảnh; C. Tài liệu hoặc phỏng vấn theo tổ chức được phép; D. Tự vào vùng cấm.
3. Ghép công việc với giai đoạn: Lập sơ đồ và yêu cầu thiết bị; Theo dõi hệ thống đang làm việc theo quy trình; Kiểm và phục hồi chức năng theo kế hoạch.
4. Biết vẽ sơ đồ điện lớp 8 nghĩa là được phép sửa mọi ổ điện thật. Đúng hay sai?
5. Lịch phỏng vấn có 4 câu về việc làm, 3 câu về học tập, 2 câu về an toàn. Tổng số câu là bao nhiêu?
6. Chọn phẩm chất, năng lực cần cho công việc điện: A. Cẩn thận và tuân quy trình; B. Đọc tài liệu, hợp tác và báo lỗi; C. Che giấu sự cố để khỏi phiền; D. Bỏ bảo vệ để máy chạy mãi.

Đáp án và lí giải:

1. D. Thiết kế phải dựa trên tải, an toàn và tiêu chuẩn, không thử bằng cơ thể.
2. C. Khu điện có nguy cơ và có giới hạn tiếp cận.
3. Lập sơ đồ và yêu cầu thiết bị – Thiết kế; Theo dõi hệ thống đang làm việc theo quy trình – Vận hành; Kiểm và phục hồi chức năng theo kế hoạch – Bảo dưỡng, sửa chữa. Mọi giai đoạn đều cần đúng đào tạo và an toàn.
4. Sai. Kiến thức học tập không thay thế đào tạo, thẩm quyền, quy trình và bảo hộ chuyên môn.
5. Đáp án: $4+3+2=9$, tổng 9 câu, cần xin phép người được phỏng vấn.
6. A và B. Trách nhiệm và an toàn không thể đánh đổi lấy sự nhanh chóng.

Vận dụng kiến thức để thiết kế các câu hỏi phỏng vấn tìm hiểu nghề điện và đề xuất cách chuẩn bị nghề phù hợp cho một bạn có năng lực toán nhưng chưa chú ý an toàn.

Cá nhân hoặc cặp đôi thực hiện hai nhiệm vụ, ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2:

• Nhiệm vụ 1: Lập 3 câu hỏi tìm hiểu nghề điện, không yêu cầu người thợ biểu diễn thao tác nguy hiểm.
• Nhiệm vụ 2: Một bạn giỏi toán nhưng thường bỏ qua hướng dẫn an toàn muốn theo nghề điện. Hãy nêu cách chuẩn bị nghề phù hợp.
  Nhiệm vụ về nhà: Học sinh xin phép gia đình và thầy cô để phỏng vấn một người làm nghề liên quan đến điện (hoặc tìm hiểu qua tài liệu, bài viết được phép), sử dụng các câu hỏi đã lập.

Dự kiến sản phẩm:

• Câu hỏi 1: Công việc thường ngày và phạm vi trách nhiệm của bạn là gì?
• Câu hỏi 2: Cần học kĩ năng hoặc tiêu chuẩn nào để làm công việc này?
• Câu hỏi 3: Trước khi sửa, quy trình bảo đảm an toàn và nghiệm thu được thực hiện thế nào?
  Nhiệm vụ 2 dự kiến: Năng lực toán hữu ích nhưng chưa đủ. Bạn cần rèn đọc quy trình, cẩn thận, hợp tác, nhận diện rủi ro và tuân thủ phạm vi. Bạn có thể học qua mô hình pin hoặc tài liệu có giáo viên hướng dẫn, chưa thao tác với điện lưới; nghề này yêu cầu đào tạo và trách nhiệm.
  Tiêu chí đánh giá: có đủ 3 câu hỏi; không yêu cầu thao tác nguy hiểm; nêu được cách chuẩn bị gắn với an toàn và đào tạo.