Giáo án Bài 47. Bảo vệ môi trường

Huy động kiến thức nền, dẫn dắt HS nhận ra hiện tượng ô nhiễm và nhu cầu phòng ngừa.

GV mở mô phỏng 3D “Chai vứt bừa trôi ra sông” trên trang NeoEdu và đặt câu hỏi:

• Hình ảnh các chai nhựa trôi ra sông có gây ảnh hưởng gì đến môi trường và sinh vật không?
• Nếu chai được đưa vào thùng phân loại và giảm từ đầu thì điều gì sẽ thay đổi?

HS nêu được: chai vứt bừa làm bẩn nguồn nước, gây hại cho sinh vật và đời sống, đây là biểu hiện ban đầu của ô nhiễm; giảm phát sinh rác từ đầu và phân loại đúng là cách làm hiệu quả. GV ghi nhận các ý kiến lên bảng để dùng lại ở phần kết luận.

Nêu được khái niệm ô nhiễm và phân biệt được trường hợp là ô nhiễm với trường hợp không phải ô nhiễm.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn theo Phiếu học tập số 1 (phần A). Nhiệm vụ: đọc khái niệm ô nhiễm trong sách, thảo luận và trả lời:

• Ô nhiễm là gì theo bài học?
• Trong các tình huống sau, tình huống nào là ô nhiễm: chai nhựa vứt xuống sông; rác được đưa đúng nơi xử lí; đốt rác nhựa không kiểm soát ngoài sân?
• Vì sao cần chú ý đến việc đốt không kiểm soát?

HS viết được: Ô nhiễm là biến đổi thành phần môi trường có hại cho sinh vật và đời sống. Chai nhựa vứt xuống sông và đốt rác nhựa không kiểm soát là ô nhiễm (có hại cho sinh vật, đời sống; đốt không kiểm soát có thể phát thải độc và nguy cơ cháy). Rác đưa đúng nơi xử lí không được coi là ô nhiễm do hành động đó. Mỗi nhóm có một khăn trải bàn ghi khái niệm và ví dụ.

Nêu được khái niệm phòng ngừa và phát triển bền vững; phân biệt được phòng ngừa với xử lí cuối và phân biệt được đốt rác không kiểm soát với cách làm đúng.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần B). Nhiệm vụ:

• Vì sao giảm phát sinh chất thải thường hiệu quả hơn chỉ xử lí cuối? Lấy ví dụ bình nước dùng lại.
• Phát triển bền vững là gì? Vì sao dùng tài nguyên vừa đủ là phát triển bền vững?
• Đốt rác nhựa không kiểm soát và phân loại, chuyển rác đến đơn vị xử lí phù hợp, cách nào đúng hơn? Vì sao?

HS viết được: Phòng ngừa là giảm phát sinh chất thải, thường hiệu quả hơn chỉ xử lí cuối (ví dụ: lớp mang bình nước dùng lại thì bớt chai nhựa ngay từ đầu). Phát triển bền vững là đáp ứng nhu cầu gắn với bảo vệ tài nguyên cho tương lai. Cách đúng là giảm phát sinh, phân loại và chuyển đơn vị xử lí phù hợp; không đốt rác không kiểm soát.

Tính được số chai giảm và tỉ lệ giảm; nêu điều kiện so sánh công bằng; nhận diện và bác bỏ quan niệm sai về đốt rác.

HS làm việc theo trạm (2 trạm):

• Trạm 1: Lớp giảm chai nhựa từ $120$ xuống $75$ chai/tuần. Tính số chai giảm và tỉ lệ giảm. Nêu điều kiện cần giữ cố định để so sánh công bằng.
• Trạm 2: Làm bài tập 1 đến 5 trong Phiếu học tập số 2, dùng mô phỏng NeoEdu để kiểm tra kết quả nếu có thời gian.
  HS luân phiên hoặc hoàn thành cả hai trạm theo nhóm đôi.

Trạm 1: Số chai giảm là $120 - 75 = 45$ chai; tỉ lệ giảm là $\dfrac{45}{120} \times 100\% = 37{,}5\%$. Điều kiện: cùng số người và cùng thời gian (cùng số ngày) để so sánh công bằng; không coi việc giảm chai là đo đủ mọi tác động môi trường.
Trạm 2: Đáp án bài 1: C. Bài 2: A. Bài 3: Ô nhiễm – biến đổi thành phần môi trường có hại; Phòng ngừa – giảm phát sinh chất thải thường hiệu quả hơn chỉ xử lí cuối; Phát triển bền vững – đáp ứng nhu cầu gắn với bảo vệ tài nguyên cho tương lai. Bài 4: Sai, vì đốt không kiểm soát có thể phát thải độc và nguy cơ cháy; cần giảm phát sinh, phân loại và chuyển đơn vị xử lí phù hợp. Bài 5: Phát triển bền vững.

Vận dụng khái niệm ô nhiễm, phòng ngừa và cách tính tỉ lệ để lập phương án kiểm kê rác lớp trong 5 ngày mà không tiếp xúc rác nguy hiểm.

Nhóm 4 HS lập phương án kiểm kê theo Phiếu học tập số 2 (phần Vận dụng): phân công người ghi số liệu theo nhóm giấy/nhựa đã phân loại an toàn; dùng cùng đơn vị (chai, cái); ghi số học sinh và số ngày cố định; đề xuất biện pháp giảm phát sinh (ví dụ bình nước dùng lại). Tuyệt đối không nhặt kim tiêm, pin hỏng, rác sắc nhọn, rác y tế hay hóa chất; không mở túi rác lạ; không đốt rác. Chỉ kiểm kê phần rác khô an toàn do GV chọn.

Bảng phương án gồm: tên nhóm, phân công người ghi, nhóm rác được ghi (giấy, nhựa), đơn vị, số ngày (5 ngày), số người cố định, biện pháp giảm phát sinh, quy tắc an toàn và phần ghi “điều còn chưa chắc chắn”. Nếu chưa thực hiện kiểm kê thực tế, nhóm ghi rõ “phân tích dữ liệu minh họa” và không nhận là số liệu đo của mình.