Giáo án Viết văn bản kiến nghị về một vấn đề của đời sống

HS nhận ra một vấn đề có thật trong đời sống nhà trường cần kiến nghị và hiểu nhiệm vụ viết của bài học.

GV chiếu hai câu: “Nhà trường làm hỏng vòi nên phải sửa ngay.” và “Vòi nước khu rửa tay vẫn nhỏ nước sau khi khóa.” HS trả lời ba câu hỏi: (1) Trong trường em đã gặp những vấn đề nào cần báo cho nhà trường? (2) Nếu muốn nhà trường xử lí, em sẽ viết gì và gửi cho ai? (3) Câu nào trong hai câu trên phù hợp để đưa vào kiến nghị, vì sao?

Mỗi HS ghi vào vở một vấn đề có thật (ví dụ: vòi nước rò, bóng đèn hỏng, bàn ghế gãy) và người nhận dự kiến. Kết luận dự kiến của HS: câu thứ hai phù hợp hơn vì mô tả hiện tượng quan sát được và không quy lỗi cho ai khi chưa kiểm tra; câu thứ nhất quy lỗi chưa xác minh nên chưa phù hợp.

HS nêu được các thành phần của văn bản kiến nghị và giải thích vì sao văn bản cần giọng trang trọng, lịch sự, không buộc tội và không đòi thay đổi vượt thẩm quyền.

HS đọc văn bản mẫu “KIẾN NGHỊ VỀ VIỆC KIỂM TRA VÒI NƯỚC KHU RỬA TAY” (tình huống giả định) và làm Phiếu học tập số 1. HS tham khảo thêm bài giảng và bài tập tương tác trên trang NeoEdu nếu có thiết bị. Nhiệm vụ: tìm trong bài mẫu từng thành phần, chỉ ra câu cụ thể và trả lời: vì sao phải ghi “Nhóm ghi nhận…” thay vì khẳng định nhà trường có lỗi?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với đủ bảy thành phần, mỗi thành phần kèm câu trích: người nhận (Kính gửi Ban Giám hiệu nhà trường); người kiến nghị (nhóm học sinh lớp 8 A); vấn đề (vòi vẫn nhỏ nước tại khu rửa tay cạnh dãy lớp học); bằng chứng (quan sát trong hai giờ ra chơi gần đây, chưa đo được lượng nước thất thoát); tác động (có thể gây lãng phí và làm nền ướt); đề xuất khả thi (cử người có chuyên môn kiểm tra, sửa nếu cần, đặt cách báo hỏng); lời cam kết (sẵn sàng hỗ trợ bảng nhắc, sử dụng thiết bị đúng cách). Kết luận: giọng trang trọng và cách nêu có điều kiện giúp văn bản thể hiện thiện chí, không xúc phạm và nằm trong thẩm quyền của nhà trường.

HS xác định được mục đích, người đọc, tư liệu cần có và lập được dàn ý có trình tự cho một văn bản kiến nghị.

HS làm việc theo quy trình sáu bước: (1) xác định mục đích, người đọc và tư liệu cần có; (2) tìm ý và chọn trọng tâm; (3) lập dàn ý có trình tự; (4) viết bản đầu; (5) đối chiếu tiêu chí, nhận phản hồi và sửa. Trong bước 1 và 2, HS điền Phiếu học tập số 2: vấn đề chọn, người nhận, bằng chứng (ngày, địa điểm, quan sát cụ thể), tác động, đề xuất khả thi và cam kết. Yêu cầu: bằng chứng phải quan sát được; nếu chưa có số liệu, ghi rõ giả định.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành cho một vấn đề thật của lớp hoặc trường, ví dụ: “Vòi nước khu rửa tay nhỏ nước sau khi khóa; nhóm quan sát ngày …, giờ ra chơi; chưa đo được lượng nước thất thoát.” Dàn ý gồm: (a) Phần mở đầu: Kính gửi, người viết, nêu vấn đề; (b) Phần nội dung: bằng chứng, tác động, đề xuất khả thi; (c) Phần kết: cam kết, lời cảm ơn, ngày tháng, người đại diện. Kết luận: trọng tâm của kiến nghị là một vấn đề cụ thể, có thể kiểm tra được và nằm trong thẩm quyền của nhà trường.

HS viết được phần mở đầu đúng thể loại, phát triển được một ý thành đoạn có chi tiết và giải thích, đồng thời sửa được cách diễn đạt thiếu tính khách quan.

Bài 1: Dựa vào dàn ý của nhóm, viết phần mở đầu của văn bản kiến nghị (Kính gửi, người viết, nêu vấn đề). Bài 2: Chọn một ý trong dàn ý (ví dụ bằng chứng hoặc đề xuất), viết thành một đoạn có chi tiết và giải thích lí do. Bài 3: Sửa câu “Nhà trường làm hỏng vòi nên phải sửa ngay.” và giải thích vì sao phải sửa.

Đề và đáp án gợi ý: (1) Mở đầu mẫu: “Kính gửi Ban Giám hiệu nhà trường. Chúng em là nhóm học sinh lớp 8 A, xin trình bày một vấn đề tại khu rửa tay cạnh dãy lớp học.” Chấp nhận cách diễn đạt khác có lí lẽ, không buộc chép mẫu. (2) Đoạn phát triển ý: nêu thời điểm và cách quan sát, nêu rõ phần chưa kiểm chứng, nêu lí do vấn đề cần xử lí (lãng phí, nền ướt). (3) Sửa câu: “Nhóm ghi nhận vòi còn nhỏ nước và kính đề nghị người có chuyên môn kiểm tra nguyên nhân.” Giải thích: câu gốc quy lỗi cho nhà trường khi chưa xác minh; câu sửa mô tả hiện tượng đã quan sát và đề nghị kiểm tra đúng thẩm quyền. Tiêu chí chấm tham khảo 10 điểm: đáp ứng yêu cầu 3; chi tiết hoặc bước thực hiện 3; giải thích và tổ chức ý 3; diễn đạt rõ 1.

HS đánh giá bài viết theo tiêu chí, chỉ ra được các chỗ cần sửa và thực hiện ít nhất hai thay đổi thật trong bản viết của mình.

HS đọc văn bản mẫu và phần tự đánh giá: đối chiếu bản đầu của mình với bốn câu hỏi tự kiểm: (1) Bài đúng thể loại chưa (có người nhận, người kiến nghị, vấn đề, bằng chứng, tác động, đề xuất, cam kết)? (2) Chi tiết có nguồn hoặc đã ghi giả định chưa? (3) Mỗi nhận xét đã có lí giải chưa? (4) Đã phân biệt bản viết mới với tác phẩm gốc chưa? Sau đó lập bảng tự sửa gồm vấn đề, câu hoặc đoạn trước sửa, câu hoặc đoạn sau sửa và lí do.

Bảng tự sửa của mỗi HS có ít nhất hai thay đổi thật, ví dụ: thay “vòi bị hỏng” thành “vòi còn nhỏ nước sau khi khóa; chưa xác minh nguyên nhân”; bổ sung ngày quan sát và câu “chúng em chưa đo được lượng nước thất thoát”. Kết luận: bản viết đạt khi đủ bảy thành phần, không buộc tội, có chi tiết kiểm chứng được và có đề xuất trong phạm vi thẩm quyền của nhà trường. Lưu ý: không chấm điểm chỉ dựa trên lời tự khen.

HS vận dụng toàn bộ quy trình để viết một văn bản kiến nghị hoàn chỉnh về vấn đề thật của lớp hoặc trường, sẵn sàng gửi nếu nhà trường cho phép.

HS viết văn bản kiến nghị hoàn chỉnh (khoảng một trang) theo dàn ý trong Phiếu học tập số 2 và bảng tự sửa. Văn bản phải có đủ bảy thành phần, giọng trang trọng, ngày tháng và người đại diện ghi theo thông tin thật. Nếu HS chưa đủ bằng chứng, phải ghi rõ “chưa kiểm chứng” hoặc ghi giả định. Bài viết được giao về nhà hoàn thiện, nộp vào tiết sau; GV có thể chọn bài tốt để gửi nhà trường khi được phép.

Văn bản kiến nghị hoàn chỉnh gồm: Kính gửi (người nhận); người viết (tập thể lớp hoặc nhóm, được đồng thuận); vấn đề; bằng chứng có ngày và quan sát cụ thể; tác động; đề xuất khả thi (kiểm tra, sửa, đặt cách báo hỏng); lời cam kết; lời cảm ơn; ngày tháng và người đại diện. Tiêu chí tự chấm: người gửi và người nhận, hình thức phù hợp; vấn đề và bằng chứng rõ; đề xuất trong thẩm quyền; giọng trang trọng, không buộc tội.