Giáo án Bài 16. Thực hành: Lập kế hoạch nuôi cá cảnh

Xác định vấn đề: vì sao phải lập kế hoạch trước khi mua cá và học sinh nêu được các nội dung cần chuẩn bị.

GV kể tình huống: Bạn Lan muốn mua ngay 5 con cá cảnh để nuôi chung trong một cái chậu nhỏ mà chưa hỏi ai. GV đặt câu hỏi: (1) Theo em, bạn Lan đã thiếu bước nào? (2) Trước khi mua cá, cần chuẩn bị những gì? (3) Ai nên là người tham gia quyết định và chịu trách nhiệm chăm sóc?

Học sinh nêu được ý chính: cần tìm hiểu yêu cầu của loài trước, không mua cá rồi mới hỏi; cần chuẩn bị bể đủ thể tích, nước, lọc, thức ăn và người chăm; người lớn cần tham gia vì liên quan đến điện và hóa chất. GV ghi nhận các ý lên bảng để làm căn cứ cho bài học.

Hệ thống hoá các nội dung cốt lõi của kế hoạch nuôi cá cảnh: chọn loài, bể và hệ thống, nước, thức ăn, người chăm.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS điền một mục vào ô của mình, sau đó thống nhất nội dung chung ở giữa bàn. Phiếu gồm các câu hỏi: (1) Thông tin nào cần tra theo loài trước khi lập kế hoạch? (2) Vì sao không suy mọi cá cảnh có cùng điều kiện? (3) Bể cần đáp ứng những yêu cầu nào về thể tích, lọc, sục khí, nắp, chỗ ẩn? (4) Nước và nhiệt độ được chuẩn bị như thế nào? (5) Ai phụ trách điện, hóa chất, quan sát và báo bất thường?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh gồm các ý: thông tin cần tra là yêu cầu nước, thể tích và thức ăn của loài (không phải màu bể hay ảnh quảng cáo); loài có nhu cầu khác nhau nên phải tham khảo nguồn chuyên môn; kế hoạch mẫu có bể ít nhất 20 lít nước thực, nắp có khe không khí, chỗ ẩn không sắc và lọc dòng nhẹ; nước được xử lí đúng hướng dẫn và duy trì 24–26 °C; người lớn phụ trách điện và hóa chất, học sinh lập bảng, quan sát ăn và báo bất thường, không thả cá ra thiên nhiên.

Vận dụng công thức tính thể tích bể và tổng hợp chi phí dự trù; trình bày lịch chăm và phân công an toàn.

GV hướng dẫn nhóm làm việc với bảng dự trù minh họa và bể hộp có kích thước phần nước 40 cm × 25 cm × 20 cm. Nhóm hoàn thành các ô trong Phiếu học tập số 1 (mục B): (1) Tính thể tích nước của bể, đổi ra lít với 1 lít = 1 000 cm³. (2) Điền bảng dự trù gồm: bể 200 000 đồng; lọc 150 000 đồng; sưởi/đo nhiệt 150 000 đồng; vật liệu an toàn 50 000 đồng; cá 60 000 đồng; thức ăn tháng đầu 30 000 đồng; vật tư kiểm tra/xử lí nước 100 000 đồng. Tính tổng. (3) Viết lịch kiểm tra hằng ngày và phân công người phụ trách điện, hóa chất, quan sát.

Thể tích: $40 \times 25 \times 20 = 20\,000\ \text{cm}^3 = 20\ \text{lít}$. Tổng chi phí: 200 000 + 150 000 + 150 000 + 50 000 + 60 000 + 30 000 + 100 000 = 740 000 đồng, chưa gồm điện, nước và phát sinh. Lịch: người lớn kiểm tra nhiệt độ, nước và thiết bị hằng ngày; học sinh quan sát ăn và hành vi, ghi vào bảng và báo bất thường; vệ sinh hoặc thay một phần nước theo người có kinh nghiệm; không dùng xà phòng trong bể. Lưu ý: 20 lít không có nghĩa là nuôi được 20 con cá bất kì.

Củng cố kiến thức về yêu cầu loài, phân công an toàn, tính thể tích và tổng chi phí thông qua các bài tập đã cho.

Cả lớp làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu hoặc làm vào vở, sau đó đối chiếu đáp án. Đề gồm: (1) Thông tin nào cần tra theo loài trước lập kế hoạch? A. Yêu cầu nước, thể tích và thức ăn; B. Chỉ màu bể; C. Chỉ tên cửa hàng; D. Chỉ số ảnh quảng cáo. (2) Ai phụ trách lắp thiết bị điện gần bể? A. Người lớn có chuyên môn phù hợp; B. Học sinh tay ướt; C. Bạn nhỏ nhất không được hướng dẫn; D. Bất cứ ai thử dây hở. (3) Tổng dự trù: bể 200 000, lọc 150 000, sưởi/đo nhiệt 150 000, vật liệu 50 000, cá 60 000, thức ăn 30 000, vật tư nước 100 000 đồng. (4) Bể hộp có phần nước 40 cm × 25 cm × 20 cm, thể tích là bao nhiêu lít? (5) Xếp các bước lập kế hoạch nuôi cá cảnh. (6) Bể 20 lít nghĩa là chắc chắn nuôi được 20 con cá bất kì. Đúng hay sai?

Đáp án: (1) A, vì loài có nhu cầu khác nhau và cần nguồn chuyên môn. (2) A, vì điện và nước có nguy cơ giật nên không giao học sinh lắp hoặc đấu. (3) 740 000 đồng. (4) 20 lít, vì $40 \times 25 \times 20 = 20\,000\ \text{cm}^3 = 20$ lít. (5) Khảo sát gia đình và yêu cầu loài → Chọn bể, hệ thống, nguồn cá phù hợp → Tính chi phí và lịch chăm, người phụ trách → Kiểm tra tính khả thi, an toàn và trình bày. Kế hoạch không được mua cá trước rồi mới hỏi. (6) Sai, vì số con phụ thuộc loài, kích thước, lọc, chất lượng nước và phúc lợi cho cá.

Giải quyết tình huống chăm sóc khi gia đình vắng nhà và viết được kế hoạch mẫu hoàn chỉnh cho một cá Betta splendens đực.

Nhóm làm Phiếu học tập số 2 với hai nhiệm vụ: (1) Gia đình vắng 2 ngày. Hãy lập phương án chăm sóc cá mà không khuyến nghị đổ dư thức ăn. (2) Viết kế hoạch mẫu hoàn chỉnh nuôi một cá Betta đực, nêu môi trường, chi phí, lịch và an toàn.

Gợi ý phương án nhiệm vụ (1): nhờ người lớn trong nhà hoặc người có kinh nghiệm cho ăn đúng lượng và lịch quy định, không đổ dư thức ăn vì có thể làm xấu nước; người lớn kiểm tra nhiệt độ, nước và hoạt động thiết bị trước khi đi và sau khi về; có số liên hệ hỗ trợ khi có sự cố; học sinh không thao tác phần điện gần nước. Gợi ý kế hoạch mẫu (2): một cá Betta đực nuôi riêng trong bể nước thực ít nhất 20 lít, nắp có khe không khí, chỗ ẩn không sắc, lọc dòng nhẹ, duy trì 24–26 °C; người lớn chuẩn bị lọc sinh học ổn định, xử lí nước đúng hướng dẫn, kiểm tra nước và lắp điện trước khi nhận cá; dự trù 740 000 đồng theo bảng minh họa, chưa gồm điện và nước; lịch kiểm tra hằng ngày và phân công an toàn. Tiêu chí chấm minh họa: mỗi phần đạt 0,25 điểm gồm điều kiện loài, chi phí và phạm vi, lịch và người phụ trách, an toàn; chấp nhận phương án khác nếu đáp ứng đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn.

Đánh giá được kế hoạch của nhóm khác theo tiêu chí an toàn, khả thi, chi phí và phúc lợi; vận dụng để hoàn thiện kế hoạch cho gia đình hoặc nhà trường.

Mỗi nhóm đổi phiếu cho nhóm bên cạnh. Nhóm đánh giá dùng bốn tiêu chí: (1) Loài và điều kiện bể có căn cứ không? (2) Chi phí có đầy đủ các khoản và tính đúng không? (3) Lịch chăm và phân công có an toàn không? (4) Có tránh được dư thức ăn, nuôi chung hai cá đực và thả cá ra thiên nhiên không? Nhóm ghi nhận xét và đề xuất một điều cần sửa. Về nhà: mỗi HS viết kế hoạch 1 trang cho gia đình (không cần mua cá thật), gồm loài cần tra cứu, bể, nước, chi phí, lịch và người phụ trách.

Mỗi nhóm có một phiếu nhận xét với ít nhất 2 ý đúng và 1 đề xuất sửa cụ thể, ví dụ: 'Bổ sung khoản điện và nước vào chi phí, vì bảng chưa tính.' Mỗi HS có bản nháp kế hoạch cá nhân gồm đủ 4 mục: loài và điều kiện, chi phí, lịch chăm, phân công an toàn.