Giáo án Viết bài văn phân tích một nhân vật văn học yêu thích trong cuốn sách đã đọc

Huy động vốn đọc của HS, xác định vấn đề: nói thích một nhân vật chưa đủ, cần chi tiết cụ thể và nhận xét có căn cứ.

HS kể tên một nhân vật trong cuốn sách đã đọc và trả lời hai câu hỏi của GV: “Em yêu thích nhân vật này ở điểm nào?” và “Em đọc được chi tiết nào trong sách để nhận ra điều đó, và nằm ở trang nào?”.

Mỗi HS nêu được tên nhân vật, tên sách, một đặc điểm yêu thích và một chi tiết làm căn cứ. Kết luận được vấn đề: chỉ nói “em thích” là chưa đủ; bài phân tích cần chi tiết, số trang, nhận xét về đặc điểm và sự phát triển của nhân vật.

Nêu được cách lập hồ sơ chi tiết kèm số trang; phân biệt được tác giả, người kể và nhân vật; hiểu vì sao phải ghi nguồn.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc phần tóm lược Người thầy đầu tiên của Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp và trả lời: (1) Trong bản tóm lược, nhân vật chính là ai, tác giả là ai? (2) Hồ sơ nhân vật cần những mục nào để người khác kiểm chứng được? (3) Người kể và tác giả có phải một không? Vì sao phải phân biệt? (4) Nếu dùng ý kiến của người khác, cần ghi nguồn như thế nào?

Hồ sơ mẫu của nhóm gồm: tên sách; tác giả: Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp; nhân vật: Đuy-sen; các chi tiết kèm số trang (HS tự ghi trang của cuốn sách mình đọc, với bài mẫu có thể ghi “trang do HS tự tra”); vai trò trong tác phẩm: người thầy đầu tiên của An-tư-nai. Kiến thức rút ra: tác giả là người sáng tạo, người kể là người trần thuật trong tác phẩm, nhân vật là người được khắc họa; cần ghi nguồn để tránh chép bài bình của người khác và để bài viết kiểm chứng được.

Giải thích được cách xây nhận xét từ chi tiết: nêu đặc điểm, dẫn chi tiết, lí giải ý nghĩa và nhận xét về vai người kể trong bài phân tích.

HS đọc đoạn 2 và đoạn 3 của bài phân tích tham khảo về Đuy-sen (đoạn bắt đầu bằng “Sự tận tụy của thầy…” và “Ở Đuy-sen còn có khả năng…”). Dựa vào Phiếu học tập số 2, các cặp đôi tìm: (1) đặc điểm của nhân vật được nêu; (2) chi tiết dẫn chứng; (3) lời lí giải hoặc nhận xét về ý nghĩa; (4) bài viết đã dùng ngôi nào để nói về nhân vật và tác dụng của cách dùng đó.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh gồm: Đặc điểm 1: tận tụy (chi tiết: tự sửa nơi học, lo hơi ấm, đưa các em tới lớp, cõng bế trẻ qua suối lạnh; ý nghĩa: trách nhiệm giáo dục có cả việc tháo gỡ rào cản). Đặc điểm 2: tin vào khả năng trưởng thành của học trò (chi tiết: không lấy cảnh mồ côi làm giới hạn, lo để An-tư-nai học tiếp; hai cây phong non gợi sự lớn lên). Vai người kể trong bài viết: người viết dùng ngôi thứ nhất “em” để bày tỏ cảm nhận và lập luận, giúp nhận xét gần gũi nhưng vẫn dựa trên chi tiết trong sách. Kiến thức rút ra: nhận xét phải đi từ chi tiết đến đặc điểm rồi đến ý nghĩa, không chỉ nói thích.

Vận dụng được kiến thức về yêu cầu của bài viết và các bước tạo lập văn bản để trả lời đúng bài tập.

HS làm bài tập 2, 3, 4, 5 trong phần Bài tập của bài học, sau đó kiểm tra bằng bài tập tương tác trên trang NeoEdu. Đề bài tập: (2) Mục đích trọng tâm của kiểu viết trong bài là gì? A. phân tích nhân vật từ cuốn sách thực sự đã đọc; B. chỉ chép lại một bài mẫu; C. tăng số chữ dù không thêm ý; D. gán mọi suy đoán thành sự thật. (3) Cách sử dụng bài mẫu phù hợp là: A. đổi tên rồi nhận là trải nghiệm của mình; B. học cách tổ chức, chọn nội dung riêng và kiểm tra; C. chép mọi câu cho đủ độ dài; D. bỏ mọi bước sửa. (4) Xếp quy trình tạo lập văn bản. (5) Ghép bước viết với việc cần làm: lập ý; viết nháp; chỉnh sửa.

Đáp án: Câu 2: A (phân tích nhân vật từ cuốn sách thực sự đã đọc). Câu 3: B (học cách tổ chức, chọn nội dung riêng và kiểm tra). Câu 4: Xác định mục đích và người đọc → Chọn thông tin, lập ý → Viết bản nháp → Đối chiếu yêu cầu và sửa. Câu 5: lập ý – chọn và sắp thông tin trước khi viết; viết nháp – triển khai ý thành lời; chỉnh sửa – đọc lại và thay chỗ chưa đạt. HS ghi đúng đáp án và giải thích ngắn lí do cho câu 3.

Vận dụng được quy trình viết để lập dàn ý và viết đoạn mở cho bài phân tích nhân vật từ cuốn sách thực sự đã đọc.

HS lập dàn ý theo bố cục: mở bài (tên sách, tác giả, nhân vật); thân bài (hai đặc điểm, mỗi đặc điểm kèm một chi tiết có số trang và nhận xét về ý nghĩa; một nhận xét về vai người kể hoặc cách khắc họa); kết bài (đánh giá về nhân vật và tác động đến bản thân). Sau đó, HS viết đoạn mở bài khoảng 5 đến 7 câu. Phiếu tự đánh giá gồm: đã đúng mục đích chưa? Thông tin nào cần kiểm chứng? Có câu nào chỉ lặp? Đã ghi nguồn chưa?

Dàn ý gồm đủ ba phần, có tên sách, tác giả, nhân vật, hai đặc điểm kèm chi tiết và số trang. Đoạn mở bài nêu được nhân vật và lí do yêu thích, dựa trên chi tiết đã đọc. Phiếu tự đánh giá được hoàn thành với ít nhất ba mục được tích “đạt”. Bài hoàn chỉnh sẽ là sản phẩm về nhà.