Giáo án Bài 2. Xây dựng nhà ở

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về vật liệu và các giai đoạn xây nhà; xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài.

GV đưa ảnh một ngôi nhà đang xây và ảnh ngôi nhà đã hoàn thiện, đặt câu hỏi: (1) Em nhìn thấy những vật liệu nào trong ngôi nhà? (2) Vì sao cần có bản vẽ trước khi xây? (3) Theo em, nhà được làm xong theo mấy giai đoạn?

Danh sách 4–6 vật liệu HS nhận ra (ví dụ: gạch, xi măng, cát, đá, sắt thép, kính). Câu trả lời dự kiến cho câu 2: bản vẽ giúp biết nhà rộng bao nhiêu, bố trí phòng ra sao, cần vật liệu gì trước khi thi công. Câu trả lời dự kiến cho câu 3: có thể kể thiết kế, xây thô, hoàn thiện. GV ghi lên bảng các ý đúng để làm nền cho bài học.

HS nêu được chức năng của cát, xi măng, đá, thép, gạch, kính và giải thích vì sao không chọn vật liệu chỉ theo giá; nhận thức được chất lượng vật liệu và thi công ảnh hưởng đến độ bền.

HS làm việc nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Trước đó GV trình bày nhanh nội dung: vật liệu được chọn theo chức năng; cát, xi măng, đá phối hợp tạo bê tông; thép thường kết hợp bê tông tạo kết cấu chịu lực theo thiết kế; gạch dùng xây; kính lấy sáng. Nhiệm vụ: đọc mục Kiến thức và cách nhận biết trong sách, ghép từng vật liệu với chức năng và trả lời câu hỏi: Vì sao vật liệu đắt nhất chưa chắc đã thích hợp nhất?

Bảng ghép đúng trên phiếu học tập số 1:

• Cát, xi măng, đá → phối hợp tạo bê tông.
• Thép thường → kết hợp bê tông tạo kết cấu chịu lực theo thiết kế.
• Gạch → dùng để xây tường.
• Kính → lấy sáng cho công trình.
  Kết luận HS rút ra: Vật liệu phải phù hợp với chức năng và yêu cầu sử dụng; giá cao không đồng nghĩa với phù hợp. Chất lượng vật liệu và thi công đều ảnh hưởng đến độ bền của ngôi nhà.

HS nêu được ba bước chính xây dựng nhà ở, công việc tiêu biểu của từng bước và trình tự thực hiện; biết vận dụng để phân loại công việc theo giai đoạn.

Kĩ thuật mảnh ghép: lớp chia 3 nhóm chuyên gia (mỗi nhóm nghiên cứu một bước) rồi ghép lại thành nhóm mới gồm đủ 3 bước. Phiếu học tập số 2 hướng dẫn nhóm chuyên gia: Thiết kế: xác định công năng, hình dáng, kích thước, giải pháp kĩ thuật. Thi công thô: tạo nền móng, khung, tường, mái theo hồ sơ. Hoàn thiện: trát, lát, sơn, lắp thiết bị phù hợp. Lưu ý an toàn: HS chỉ tìm hiểu hồ sơ, bản vẽ hoặc mô hình giấy, không vào công trường, không leo giàn giáo, không trộn hóa chất, không dùng máy cắt.

Sơ đồ ba bước theo trình tự: Thiết kế → Thi công thô → Hoàn thiện.

• Thiết kế: lập bản vẽ, xác định công năng, hình dáng, kích thước và giải pháp kĩ thuật; là bước phải làm trước.
• Thi công thô: dựng nền móng, khung, tường, mái theo hồ sơ thiết kế.
• Hoàn thiện: trát, lát, sơn, lắp thiết bị sau khi kết cấu và phần thô đã xong.
  Kết luận HS rút ra: phải có thiết kế trước khi thi công; hoàn thiện bề mặt và thiết bị diễn ra sau cùng.

Củng cố kiến thức về chức năng vật liệu, ba bước xây dựng, đánh giá lời khuyên xây dựng và vận dụng phép tính đơn giản.

HS làm 8 bài tập trong sách (câu 1 đến câu 5 làm cá nhân rồi đối chiếu trong cặp; câu 6 đến câu 8 thảo luận nhóm). GV tổ chức trò chơi “Đúng hay Sai” cho câu 5 và có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh. Đề và đáp án chi tiết:

1. Công việc nào thuộc thiết kế? A. Lập bản vẽ và giải pháp công trình; B. Sơn lớp phủ cuối; C. Lát nền thực tế; D. Dọn phế thải sau thi công.
2. Vật liệu nào phù hợp khi cần lấy sáng qua một ô cửa? A. Kính phù hợp an toàn; B. Gạch đặc; C. Bê tông đặc; D. Tấm thép kín.
3. Xếp ba bước xây dựng nhà ở theo trình tự chính.
4. Ghép công việc với giai đoạn: xác định kích thước phòng trên bản vẽ; dựng khung nhà theo hồ sơ; sơn tường.
5. Đánh giá lời khuyên: a) Vật liệu cần phù hợp nhiệm vụ sử dụng; b) Học sinh có thể leo giàn giáo để học thực tế; c) Thiết kế phải được xem xét trước khi thi công; d) Sơn đẹp có thể thay thế kết cấu chịu lực kém.
6. Mô hình dùng 6 tấm tường giấy, mỗi tấm giá 2 000 đồng. Tiền giấy là bao nhiêu đồng?
7. Vì sao không nên thay loại vật liệu chịu lực chỉ vì rẻ hơn mà chưa hỏi người thiết kế?
8. Đề xuất cách tìm hiểu ba bước xây nhà ngay trong lớp mà không đến công trường.

Đáp án:

1. A (thiết kế lập hồ sơ để định hướng thi công trước khi xây).
2. A (kính cho ánh sáng truyền qua; cần chọn loại phù hợp vị trí và yêu cầu an toàn).
3. Thiết kế → Thi công thô → Hoàn thiện.
4. Xác định kích thước phòng trên bản vẽ – Thiết kế; Dựng khung nhà theo hồ sơ – Thi công thô; Sơn tường – Hoàn thiện.
5. a) Đúng; b) Sai (giàn giáo nguy hiểm, HS không leo giàn giáo); c) Đúng; d) Sai (lớp sơn không khắc phục được kết cấu yếu).
6. $6 \times 2\,000 = 12\,000$, tức là 12 000 đồng (chỉ là chi phí giấy của mô hình).
7. Gợi ý trả lời đạt đủ ý: vật liệu mới có thể khác cường độ, kích thước và cách liên kết, làm thay đổi khả năng chịu lực; cần người có chuyên môn kiểm tra theo hồ sơ trước khi thay. Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu đúng ý.
8. Gợi ý: dùng sơ đồ, bản vẽ và bộ ảnh để phân loại thiết kế – thi công thô – hoàn thiện; làm mô hình giấy bằng kéo đầu tròn dưới hướng dẫn GV; không dùng vật liệu bụi hoặc dụng cụ điện.

HS vận dụng kiến thức về vật liệu và ba bước xây dựng để đề xuất lựa chọn phù hợp với nhu cầu sử dụng và bảo đảm an toàn khi làm mô hình.

Nhóm 4 người chọn một căn nhà mơ ước (ví dụ nhà cho gia đình 4 người) và lập bản phác thiết kế đơn giản: ghi công năng từng phòng, vị trí cửa sổ lấy sáng, vật liệu dự kiến cho tường, nền, mái, cửa kính. Sau đó, nhóm làm mô hình giấy đơn giản của một phòng dưới hướng dẫn của GV, chỉ dùng kéo đầu tròn. Nhóm trình bày ý tưởng và nêu ít nhất hai lí do chọn vật liệu theo chức năng và an toàn.

Bản phác thiết kế nhóm gồm: danh sách công năng các phòng; vật liệu dự kiến cho từng bộ phận (ví dụ tường gạch, kính lấy sáng, nền bê tông); sơ đồ ba bước cho ngôi nhà mô hình (thiết kế – thi công thô – hoàn thiện). Mô hình giấy phòng hoàn chỉnh. Kết luận HS rút ra: lựa chọn vật liệu phải dựa trên chức năng và yêu cầu an toàn, không dựa vào giá rẻ hay đắt.