Giáo án Bài 1. Khái quát về nhà ở

Huy động hiểu biết sẵn có của HS về ngôi nhà và chức năng che chở, sinh hoạt của nhà ở; xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu hoặc treo tranh ba kiểu nhà (nhà sàn, nhà nổi, nhà chung cư) và đặt câu hỏi: “Nhà ở của các bạn trong tranh có điểm gì giống và khác nhau? Ngôi nhà của em đã che chở gia đình em khỏi những điều gì?”. HS trả lời nhanh, không cần đúng hết.

• Ý kiến ban đầu của HS: nhà che nắng, mưa, gió; là nơi ăn, ngủ, học tập, sinh hoạt chung của gia đình.
• Nhận thức ban đầu: nhà có nhiều kiểu, khác nhau theo nơi ở và điều kiện sống.
• Nhiệm vụ học tập được xác định: tìm hiểu các bộ phận của nhà, cách phân chia khu vực và cách lựa chọn kiểu nhà phù hợp, an toàn.

Nêu được các bộ phận thường gặp của nhà ở và nhiệm vụ chính của từng bộ phận; giải thích vai trò truyền tải trọng của móng và lí do không tự thay đổi kết cấu chịu lực.

HS làm việc nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc mục “Kiến thức và cách nhận biết” trong sách, quan sát sơ đồ mặt cắt nhà và hoàn thành ghép các bộ phận với nhiệm vụ. Sau đó trả lời câu hỏi: “Vì sao móng phải truyền tải trọng xuống nền đất? Vì sao không nên tự phá hoặc thay đổi cột, tường chịu lực?”.

• Các bộ phận thường gặp: móng, sàn, khung, tường, mái, cửa.
• Móng: truyền tải trọng công trình xuống nền đất.
• Mái: che phía trên, che nắng mưa.
• Cửa: hỗ trợ đi lại, chiếu sáng và thông gió.
• Tường: có thể là tường ngăn để phân chia không gian; không phải mọi tường đều chịu lực.
• Kết luận HS rút ra: Không tự thay đổi kết cấu chịu lực vì kết cấu này giữ cho công trình chắc chắn; thay đổi tùy tiện có thể làm nhà mất an toàn.

Vận dụng được cách phân chia khu vực theo hoạt động; phân biệt được nhà sàn, nhà nổi, nhà chung cư và giải thích được không có một kiểu nhà tốt nhất cho mọi nơi.

HS hoạt động cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Cặp đôi quan sát tranh ba kiểu nhà, đọc mục “Vận dụng có căn cứ” và điền bảng phân loại. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao nhà sàn nâng sàn lên khỏi mặt đất? Vì sao nói không có một kiểu nhà tốt nhất cho mọi nơi? Khu tiếp khách, khu ngủ, khu nấu ăn, khu vệ sinh nên đặt ở đâu để thuận tiện và an toàn?”.

• Phân khu theo hoạt động: tiếp khách, ngủ nghỉ, nấu ăn, vệ sinh; khu ngủ nên tách khỏi nguồn ồn như khu bếp.
• Nhà sàn: sàn được nâng khỏi mặt đất nhờ hệ cột, thích nghi với vùng thấp, ẩm, ngập nước.
• Nhà nổi: thích nghi với môi trường nước.
• Nhà chung cư: nhiều căn hộ cùng nằm trong một công trình.
• Kết luận: không có kiểu nhà tốt nhất; cần xét khí hậu, địa hình, diện tích, nhu cầu và khả năng kinh tế. Dù nhà nhỏ vẫn phải có lối thoát không bị đồ đạc chặn.

Củng cố kiến thức về bộ phận nhà, nhiệm vụ, kiểu nhà, bố trí nơi ở và an toàn; rèn kĩ năng nhận định và lựa chọn đáp án.

GV đưa lần lượt các bài tập 1 đến 6 trên bảng phụ hoặc học liệu số. HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn. Bài tập gồm: (1) Bộ phận nào trực tiếp truyền tải trọng xuống nền đất? A. Mái; B. Móng; C. Cửa sổ; D. Lớp sơn. (2) Dấu hiệu phân biệt nhà sàn là gì? A. Luôn có nhiều tầng; B. Luôn có tường kính; C. Sàn được nâng trên cột; D. Luôn nổi trên nước. (3) Gia đình cần nơi yên tĩnh để ngủ, nên ưu tiên cách bố trí nào? A. Giường sát bếp đang nấu; B. Phòng ngủ xa khu ồn; C. Chặn cửa sổ bằng tủ; D. Dùng lối thoát làm kho. (4) Ghép bộ phận nhà với nhiệm vụ chính: Mái, Cửa sổ, Tường ngăn. (5) Xét đúng/sai các nhận định: a) Nhà ở còn đáp ứng nhu cầu tinh thần; b) Mọi nhà ở đều có cùng số phòng; c) Nhà nổi là một cách thích nghi với môi trường nước; d) Có thể tự phá cột để tăng diện tích phòng. (6) Sơ đồ nhà có 1 khu tiếp khách, 2 phòng ngủ, 1 bếp và 1 khu vệ sinh. Có bao nhiêu khu/phòng đã liệt kê?

• Bài 1: B. Móng tiếp nhận tải trọng từ phần nhà phía trên rồi truyền xuống nền.
• Bài 2: C. Nhà sàn có sàn nâng trên hệ cột; số tầng hoặc vật liệu không phải dấu hiệu quyết định.
• Bài 3: B. Tách nơi ngủ khỏi nguồn ồn giúp nghỉ ngơi; các phương án còn lại gây bất tiện hoặc mất an toàn.
• Bài 4: Mái – che mưa nắng từ phía trên; Cửa sổ – lấy sáng và hỗ trợ thông gió; Tường ngăn – phân chia không gian.
• Bài 5: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai. Phá cột có thể gây sập nhà.
• Bài 6: Đáp án 5, vì $1+2+1+1=5$.

Vận dụng kiến thức để đề xuất lựa chọn nhà ở phù hợp hoàn cảnh và bảo đảm an toàn; rèn năng lực đánh giá và thiết kế cách bố trí.

GV nêu hai tình huống để cả lớp thảo luận nhanh theo nhóm 4 HS:

• Tình huống 1 (bài 7): Nhà ở vùng thường ngập nhẹ, cần cân nhắc hai yêu cầu nào? Không đề xuất tự thi công.
• Tình huống 2 (bài 8): Một tủ lớn đang chắn cửa thoát duy nhất của căn nhà. Em nêu cách sửa và lí do.
  Sau đó giao nhiệm vụ về nhà: quan sát ngôi nhà của gia đình, vẽ sơ đồ mặt bằng đơn giản và đánh dấu khu tiếp khách, khu ngủ, khu bếp, khu vệ sinh, lối thoát; đề xuất một điều chỉnh để nhà an toàn hơn.

• Tình huống 1 (thang 1 điểm): 0,5 nêu được thích nghi với ngập (ví dụ chọn kiểu nhà thích nghi với nước hoặc nâng khu ở theo phương án của người có chuyên môn); 0,5 nêu yêu cầu an toàn, bảo đảm lối thoát, kết cấu và hệ thống điện an toàn. Cần tìm hiểu mức ngập tại địa phương; không tự thi công.
• Tình huống 2 (thang 1 điểm): 0,5 nêu cách chuyển tủ sang vị trí không chắn cửa, giữ lối đi thông thoáng; 0,5 giải thích khi có sự cố mọi người cần thoát nhanh, không phải trèo qua tủ.
• Sản phẩm về nhà: sơ đồ mặt bằng nhà gia đình có ghi chú khu chức năng và lối thoát, kèm một đề xuất điều chỉnh có lí do.