Giáo án Bài 16. Hỗn hợp các chất

Xác định được vấn đề cần giải quyết: nước đường không còn thấy hạt đường có phải là nước tinh khiết không.

GV khuấy thìa đường vào cốc nước cho đến khi không còn thấy hạt đường. HS quan sát và trả lời hai câu hỏi: (1) Có còn nhìn thấy hạt đường không? (2) Nước đường trong cốc có phải là nước tinh khiết không? Vì sao?

Dự đoán ban đầu của HS được ghi vào vở. Kết luận sơ bộ cần hướng tới: Không, nước đường là dung dịch chứa nước và đường. Không nhìn thấy từng thành phần không có nghĩa là chỉ có một chất.

Nêu được khái niệm chất tinh khiết và dung dịch; nhận ra dung dịch trong suốt, đồng nhất vẫn là hỗn hợp.

HS quan sát mô phỏng 3D “Cốc nước cất” và “Cốc nước muối” trên trang bài học NeoEdu, sau đó trả lời: (1) Cốc nào chỉ gồm một chất? (2) Nước muối có gồm một chất không, gồm những chất nào? (3) Khi cô cạn một giọt nước muối, còn lại gì? (4) Vì sao không thể kết luận nước muối tinh khiết chỉ vì nó trong suốt?

(1) Nước cất là chất tinh khiết vì chỉ gồm một chất xác định là nước. (2) Nước muối gồm nước và muối, nước là dung môi, muối là chất tan; nước muối là dung dịch, trong suốt và đồng nhất. (3) Cô cạn còn lại muối trắng, chứng tỏ trong nước muối có muối. (4) Dung dịch muối trong suốt vẫn gồm nước và muối; tính trong suốt không đủ để kết luận tinh khiết.
Kiến thức HS ghi vào vở:

• Chất tinh khiết: chỉ gồm một chất xác định.
• Dung dịch: hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan.

Nêu được khái niệm huyền phù; phân biệt được huyền phù với dung dịch dựa vào hiện tượng lắng khi để yên.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1 sau khi quan sát mô phỏng “Cốc nước bùn”, “Cốc dầu ăn khuấy với nước” và đối chiếu với “Cốc nước muối” khi để yên. Đồng thời, HS đọc nội dung khái niệm huyền phù trong bài học.

Kết quả Phiếu học tập số 1:

• Cốc nước bùn: sau khi để yên, hạt bùn lắng dần xuống đáy; đây là huyền phù.
• Dung dịch muối để yên: không lắng, không tách lớp.
• Cốc dầu ăn khuấy với nước: dầu nổi lên thành lớp (đây là hỗn hợp khác, không thuộc khái niệm trọng tâm của bài).
  Kiến thức HS ghi vào vở: Huyền phù: hỗn hợp có hạt rắn phân tán trong lỏng có thể lắng.
  Kết luận: Huyền phù và dung dịch khác nhau ở chỗ huyền phù có hạt rắn lắng xuống, còn dung dịch đồng nhất và không lắng.

Vận dụng được khái niệm chất tinh khiết, dung dịch, huyền phù để trả lời câu hỏi lựa chọn, nối ghép và đúng – sai.

HS làm bài tập sau theo hình thức cặp đôi, giơ thẻ đúng – sai hoặc bảng con:

1. Trong bài này, chất tinh khiết có đặc điểm nào? A. mọi vật trong suốt đều tinh khiết; B. chỉ gồm một chất xác định; C. luôn có hai chất hòa tan.
2. Trong bài này, dung dịch có đặc điểm nào? A. hỗn hợp luôn nhìn thấy cặn; B. chất rắn nguyên chất; C. hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan.
3. Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng: Chất tinh khiết; Dung dịch; Huyền phù (với các đặc điểm: chỉ gồm một chất xác định; hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan; hỗn hợp có hạt rắn phân tán trong lỏng có thể lắng).
4. Mọi chất lỏng trong suốt đều là chất tinh khiết. Đúng hay sai?
5. Hỗn hợp có hạt rắn phân tán trong lỏng có thể lắng được gọi là gì?

Đáp án:

1. B. Chất tinh khiết chỉ gồm một chất xác định.
2. C. Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan.
3. Chất tinh khiết – chỉ gồm một chất xác định; Dung dịch – hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan; Huyền phù – hỗn hợp có hạt rắn phân tán trong lỏng có thể lắng.
4. Sai. Dung dịch muối trong suốt vẫn gồm nước và muối; tính trong suốt không đủ để kết luận tinh khiết.
5. Huyền phù.

Vận dụng kiến thức để bác bỏ quan niệm sai và giải thích cách phân biệt nước muối với cát khuấy trong nước bằng quan sát để yên.

Nhiệm vụ 1: Một bạn nói: “Mọi chất lỏng trong suốt đều là chất tinh khiết.” Hãy bác bỏ bằng một lí do khoa học, nêu một hệ quả của cách hiểu sai và viết lại kết luận đúng.
Nhiệm vụ 2: Phân biệt nước muối với cát khuấy trong nước bằng cách để yên. Nêu hiện tượng và kết luận.

Nhiệm vụ 1: Lí do: dung dịch muối trong suốt vẫn gồm nước và muối. Hệ quả: nếu chỉ dựa vào độ trong, ta sẽ nhầm dung dịch với nước tinh khiết. Kết luận đúng: trong suốt không đủ để xác định số chất; chất tinh khiết chỉ gồm một chất xác định.
Nhiệm vụ 2: Cát lắng xuống đáy, phần nước bên trên trong hơn; muối hòa tan không tự lắng như cát trong điều kiện này. Đây là cách phân biệt bằng quan sát để yên, không cần nếm mẫu. Không nếm mẫu trong phòng thực hành.