NeoEdu
Giáo án Lịch sử và Địa lí 6
Lịch sử và Địa líLớp 6Phần 12. Địa lí · Chương 6: Đất và sinh vật trên Trái Đất

Giáo án Bài 25. Sự phân bố các đới thiên nhiên trên Trái Đất

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được đặc điểm nhiệt, ẩm, đất và sinh vật chính của đới nóng, đới ôn hòa và đới lạnh.
  • Giải thích được vì sao các đới thiên nhiên phân bố theo vĩ độ, gắn với lượng bức xạ Mặt Trời nhận được.
  • Giải thích được vai trò của độ cao địa hình và biển trong việc làm thiên nhiên thay đổi ở cùng vĩ độ; nêu được ranh giới đới thiên nhiên không phải đường ngăn tuyệt đối.
  • Phân biệt được dữ kiện với suy luận khi đọc một tình huống nhận diện đới thiên nhiên và trình bày kết luận sơ bộ có căn cứ.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: chủ động đọc SGK, quan sát hình ảnh, hoàn thành phiếu học tập và tự kiểm tra đáp án theo tiêu chí.
  • Giao tiếp và hợp tác: làm việc theo cặp và nhóm nhỏ, trình bày kết quả rõ ràng, lắng nghe và phản biện có lập luận.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: vận dụng kiến thức về bức xạ, độ cao và lượng mưa để giải thích hiện tượng thiên nhiên khác nhau trên Trái Đất.

b) Năng lực đặc thù

  • Nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: trình bày được mối quan hệ giữa vĩ độ, bức xạ Mặt Trời và sự phân bố các đới thiên nhiên; nhận biết vai trò của độ cao, biển trong biểu hiện thực tế.
  • Tìm hiểu lịch sử và địa lí: khai thác thông tin từ hình ảnh, bảng biểu, tình huống giả định và SGK để rút ra đặc điểm từng đới thiên nhiên.
  • Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: nhận diện sơ bộ đới thiên nhiên từ mô tả khí hậu, đồng thời nêu được các dữ liệu còn thiếu để kết luận chắc chắn hơn.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: tích cực đọc tài liệu, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài tập về nhà.
  • Trung thực: ghi nhận đúng kết quả quan sát, không vượt quá chứng cứ khi nhận định về một địa điểm.
  • Trách nhiệm: làm việc nhóm có phân công rõ ràng, hoàn thành phần việc của mình và góp phần cho kết quả chung.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Lược đồ hoặc bản đồ các đới thiên nhiên trên thế giới, máy chiếu hoặc bảng tương tác.
  • Bộ ảnh minh họa rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc, vùng băng tuyết và vùng núi cao.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, địa chỉ neoedu.vn/learn/6/history_geo/dia-li-bai-25-su-phan-bo-cac-doi-thien-nhien-tren-trai-dat (dùng ở hoạt động Hình thành kiến thức và Luyện tập).

2. Học sinh

  • Sách Lịch sử và Địa lí 6, vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Giấy A4 hoặc bảng nhóm nhỏ, bút dạ để trình bày kết quả.
  • Thiết bị kết nối NeoEdu (điện thoại hoặc máy tính bảng, nếu có).

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Ba khung cảnh, một Trái Đất

a) Mục tiêu

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về sự khác nhau của thiên nhiên trên Trái Đất và dẫn dắt vào bài học.

b) Nội dung

HS quan sát ba ảnh GV chiếu: rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc và vùng băng tuyết. HS trả lời câu hỏi: “Vì sao cùng là Trái Đất nhưng thiên nhiên ở ba nơi khác nhau rõ rệt? Theo em, yếu tố nào quyết định điều đó?”

c) Sản phẩm

Các dự đoán ban đầu của HS, ví dụ: khác nhau do nhiệt độ, lượng mưa và vị trí so với Xích đạo hoặc hai cực. GV ghi các ý lên bảng để đối chiếu cuối tiết học.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu ba ảnh và nêu câu hỏi khởi động. Yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút, không cần đúng hoàn toàn.

    Học sinh

    HS quan sát ảnh và suy nghĩ cá nhân về câu hỏi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV mời 2 đến 3 HS nêu nhanh ý kiến, không đánh giá đúng sai ngay.

    Học sinh

    HS ghi ý kiến của mình vào vở nháp.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV tổng hợp các ý trên bảng và nêu: “Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu quy luật phân bố các đới thiên nhiên trên Trái Đất.”

    Học sinh

    Một số HS trình bày ý kiến, ví dụ: “Nơi gần xích đạo thì nóng và mưa nhiều”, “Nơi gần cực thì rất lạnh”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung và chốt: sự khác nhau về thiên nhiên có liên quan đến nhiệt, ẩm, và vị trí theo vĩ độ. Bài học sẽ làm rõ điều này.

    Học sinh

    HS ghi tên bài và mục tiêu buổi học vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Đặc điểm và sự phân bố ba đới thiên nhiên theo vĩ độ

a) Mục tiêu

Nêu được đặc điểm và vị trí của đới nóng, đới ôn hòa, đới lạnh; giải thích được sự phân bố theo vĩ độ gắn với bức xạ Mặt Trời.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 người, khai thác SGK, lược đồ các đới thiên nhiên và học liệu NeoEdu, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi chính: (1) Đới nóng nằm ở đâu, có đặc điểm gì về nhiệt, ẩm, sinh vật? (2) Đới ôn hòa khác đới nóng và đới lạnh ở điểm nào? (3) Vì sao đới lạnh có mùa sinh trưởng ngắn? (4) Vì sao các đới được phân bố theo vĩ độ?

c) Sản phẩm

Bảng hoàn thành trong Phiếu học tập số 1, nội dung chính gồm:

  • Đới nóng: chủ yếu giữa hai chí tuyến; nhiệt cao; có rừng mưa, xa van và hoang mạc tùy lượng mưa.
  • Đới ôn hòa: nằm giữa đới nóng và đới lạnh; có thay đổi mùa rõ hơn.
  • Đới lạnh: gần các cực; nhiệt thấp; mùa sinh trưởng ngắn.
  • Giải thích: các đới phân bố theo vĩ độ vì lượng bức xạ Mặt Trời nhận được khác nhau theo vĩ độ.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu nhiệm vụ và thời gian 12 phút. Nhắc HS đối chiếu lược đồ với SGK, dùng mục “Khái niệm” để xác định đúng từ khóa.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân công người đọc SGK, người chỉ lược đồ và người ghi kết quả.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh các nhóm, gợi ý bằng câu hỏi: “Đới nào nằm sát Xích đạo hơn? Nơi nhận nhiều bức xạ hơn thì nhiệt độ thế nào?”

    Học sinh

    HS đọc tài liệu, chỉ lược đồ, thảo luận và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: “Đới nóng nằm giữa hai chí tuyến, nhận nhiều nhiệt nên nóng quanh năm.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày bảng kết quả, các nhóm khác bổ sung hoặc phản biện.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Đới lạnh gần các cực nên nhận ít bức xạ, nhiệt thấp, cây chỉ sinh trưởng được vài tháng trong năm.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt nội dung ba đới và nhấn mạnh: sự phân bố theo vĩ độ gắn với lượng bức xạ nhận được. GV chiếu nhanh một ví dụ trên học liệu NeoEdu để HS kiểm tra lại kết quả.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn thiện phiếu, ghi các ý chính vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Độ cao, biển và ranh giới đới thiên nhiên

a) Mục tiêu

Giải thích được vai trò của độ cao địa hình và biển; nêu được ranh giới đới thiên nhiên không phải đường ngăn tuyệt đối.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp, đọc phần “Giải thích, phương pháp và giới hạn” và “Kiến thức và mối liên hệ” trong SGK, trả lời hai câu hỏi: (1) Vì sao có thể gặp thiên nhiên lạnh trên núi cao ở vĩ độ thấp? (2) Vì sao không nên vẽ ranh giới đới thiên nhiên như một bức tường ngăn tuyệt đối?

c) Sản phẩm

  • Độ cao địa hình làm thiên nhiên thay đổi trong cùng vĩ độ: càng lên cao, nhiệt độ thường giảm nên thiên nhiên có thể giống đới lạnh dù ở vĩ độ thấp.
  • Biển và địa hình cũng làm biểu hiện thực tế đa dạng hơn so với phân bố lý thuyết theo vĩ độ.
  • Ranh giới đới thiên nhiên không phải đường ngăn tuyệt đối: có vùng chuyển tiếp, sinh vật có thể di chuyển; đường trên bản đồ chỉ là khái quát để học tập.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu hai câu hỏi và yêu cầu HS đọc SGK trong 4 phút, sau đó trao đổi với bạn cùng bàn trong 3 phút.

    Học sinh

    HS đọc SGK, gạch chân các ý chính.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý: “Khi lên cao, nhiệt độ thay đổi thế nào? Vùng chuyển tiếp giữa hai đới có ranh giới rõ không?”

    Học sinh

    HS thảo luận cặp đôi. Dự kiến HS trả lời: “Lên cao thì lạnh hơn nên có thiên nhiên giống đới lạnh.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày, các cặp khác nhận xét.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Đường trên bản đồ chỉ là cách vẽ để dễ học, thực tế các đới chuyển tiếp dần.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: độ cao và biển làm thiên nhiên đa dạng; đường ranh giới chỉ mang tính khái quát. GV nhấn mạnh để HS tránh suy luận quá mức từ một hình ảnh hay một mô tả ngắn.

    Học sinh

    HS ghi vào vở: độ cao làm thiên nhiên thay đổi trong cùng vĩ độ; ranh giới đới không phải tường ngăn.

Hoạt động 3: Luyện tập · 9 phút

Củng cố qua bài tập nhanh

a) Mục tiêu

Củng cố khái niệm và đặc điểm các đới thiên nhiên, độ cao địa hình; rèn kĩ năng xét đúng sai từng ý.

b) Nội dung

HS làm bài tập trên học liệu NeoEdu hoặc phiếu in, gồm: (1) Ghép đối tượng với mô tả; (2) Chọn mô tả phù hợp với đới nóng; (3) Chọn đúng hai cặp liên hệ; (4) Xác định đúng hoặc sai từng nhận định a, b, c, d; (5) Nhân tố giải thích thiên nhiên lạnh trên núi cao ở đới nóng.

c) Sản phẩm

Đề và đáp án:

  • Câu 1: Đới nóng – Chủ yếu giữa hai chí tuyến; Đới ôn hòa – Nằm giữa đới nóng và lạnh; Đới lạnh – Gần các cực; Độ cao địa hình – Làm thiên nhiên thay đổi trong cùng vĩ độ.
  • Câu 2: Đáp án B (Chủ yếu giữa hai chí tuyến).
  • Câu 3: Đáp án B và D (Đới lạnh – Gần các cực; Độ cao địa hình – Làm thiên nhiên thay đổi trong cùng vĩ độ).
  • Câu 4: a) Đ; b) S (đới ôn hòa nằm giữa đới nóng và đới lạnh); c) S (độ cao có thể làm thiên nhiên lạnh xuất hiện trong đới nóng); d) Đ. Chấm theo số ý đúng: 4 ý đúng, 3 ý, 2 ý, 1 ý, 0 ý tương ứng 1; 0,5; 0,25; 0,1; 0 điểm.
  • Câu 5: Đáp án A (Độ cao; nhiệt độ thường giảm theo độ cao).

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu hoặc phát đề 5 câu, yêu cầu HS làm cá nhân trong 5 phút. Với câu 4, GV nhắc: xét riêng từng ý theo kiến thức bài học.

    Học sinh

    HS làm bài cá nhân vào vở hoặc trên thiết bị NeoEdu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, nhắc những HS còn lúng túng ở câu 4 xem lại mục Ghi nhớ.

    Học sinh

    HS làm bài, đối chiếu với SGK khi cần.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời HS đọc đáp án từng câu, yêu cầu HS giải thích ngắn lý do chọn đáp án ở câu 4b và 4c.

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Câu b sai vì đới ôn hòa nằm giữa đới nóng và đới lạnh, không nằm ở gần hai cực.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án, nhấn mạnh hai điểm dễ nhầm: đới ôn hòa không ở sát cực, và độ cao có thể làm thiên nhiên lạnh xuất hiện ở đới nóng.

    Học sinh

    HS sửa lỗi, tự đánh giá kết quả của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng · 9 phút

Nhận diện sơ bộ đới thiên nhiên từ tình huống

a) Mục tiêu

Đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận sơ bộ có căn cứ; nhận ra điều kiện cần để xác định đúng vị trí.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Ba điểm giả định: A nóng ẩm quanh năm; B có bốn mùa và nhiệt độ vừa phải; C rất lạnh, mùa sinh trưởng ngắn. Chưa có tọa độ. Nhiệm vụ: (1) Gợi đới thiên nhiên phù hợp với A, B, C; (2) Nêu vì sao đây mới là nhận diện sơ bộ; (3) Liệt kê dữ liệu cần thêm.

c) Sản phẩm

  • A: gợi đới nóng ẩm; B: gợi đới ôn hòa; C: gợi đới lạnh.
  • Dữ kiện: nóng ẩm quanh năm, có bốn mùa, rất lạnh, mùa sinh trưởng ngắn. Suy luận: đây là đới thiên nhiên phù hợp với khí hậu được mô tả.
  • Lý do chỉ là nhận diện sơ bộ: vùng núi cao lạnh có thể xuất hiện ở vĩ độ thấp, nên không thể suy vị trí tuyệt đối từ mô tả ngắn.
  • Dữ liệu cần thêm: tọa độ, độ cao địa hình và chuỗi số liệu khí hậu theo nhiều tháng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: gạch chân dữ kiện trong tình huống, khoanh vùng suy luận bằng màu khác.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc tình huống và phân công nhiệm vụ trong nhóm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV gợi ý: “Câu nào chỉ là mô tả, câu nào đã là kết luận? Có thể chắc chắn vị trí chỉ từ ba mô tả này không?”

    Học sinh

    HS thảo luận, tách dữ kiện với suy luận và viết kết luận. Dự kiến HS trả lời: “Nóng ẩm quanh năm là dữ kiện; gợi đới nóng là suy luận.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày, yêu cầu nhóm khác phản biện: “Có thể có vùng núi cao lạnh ở vĩ độ thấp không?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Có, nên cần thêm độ cao và tọa độ để kết luận chắc chắn.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: kết luận từ tình huống phải dựa trên dữ kiện đầy đủ và nêu rõ giới hạn. GV yêu cầu HS dùng cấu trúc “Dữ kiện – Suy luận – Kết luận – Cần thêm” khi trình bày các bài sau.

    Học sinh

    HS ghi lại cấu trúc lập luận vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc SGK và lược đồ các đới thiên nhiên, hoàn thành bảng sau.

  • Đới nóng: vị trí (…); nhiệt độ (…); lượng mưa và thiên nhiên tiêu biểu (…).
  • Đới ôn hòa: vị trí (…); đặc điểm mùa (…); thiên nhiên (…).
  • Đới lạnh: vị trí (…); nhiệt độ (…); mùa sinh trưởng (…).
    Câu hỏi:
  • Vì sao các đới thiên nhiên phân bố theo vĩ độ?
  • Vì sao đới lạnh có mùa sinh trưởng ngắn?
  • Điền vào chỗ trống: Các đới phân bố theo vĩ độ gắn với lượng ……………… nhận được.

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Ba điểm giả định: A nóng ẩm quanh năm; B có bốn mùa và nhiệt độ vừa phải; C rất lạnh, mùa sinh trưởng ngắn. Chưa có tọa độ.
Nhiệm vụ:

  • Gạch chân dữ kiện trong tình huống bằng bút màu.
  • Gợi đới thiên nhiên phù hợp với A, B, C.
  • Trả lời: Vì sao đây mới là nhận diện sơ bộ?
  • Liệt kê dữ liệu cần thêm để xác định chắc chắn:
    • ……………………
    • ……………………
      Kết luận của nhóm (theo cấu trúc Dữ kiện – Suy luận – Kết luận – Cần thêm): ……………………

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện Phiếu học tập số 2 và viết 3 đến 4 câu trả lời câu hỏi: Vì sao hai nơi cùng vĩ độ có thể một nơi là rừng, một nơi là hoang mạc? Nêu rõ các yếu tố liên quan đến lượng mưa mà em đã biết.
  • Trả lời ngắn gọn: Vì sao không nên vẽ ranh giới đới thiên nhiên như một đường ngăn tuyệt đối? Trình bày ít nhất hai lý do có căn cứ từ bài học.
  • Học thuộc phần Ghi nhớ: đới nóng, đới ôn hòa, đới lạnh và độ cao địa hình; ôn lại bài tập số 4 để tự kiểm tra cách xét đúng sai từng ý.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.