Giáo án Thực hiện quyền trẻ em

HS nhận ra vấn đề cần giải quyết của bài: khi quyền bị xâm phạm, trẻ cần làm gì và ai có trách nhiệm giúp.

GV chiếu tình huống: Khôi 12 tuổi bị người lớn dọa đánh nếu kể chuyện bị ép nghỉ học làm việc. Khôi muốn nhờ cô giáo nhưng sợ gây rắc rối. Bạn đề nghị đưa tên và ảnh Khôi lên mạng.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Theo em, Khôi đang gặp vấn đề gì? (2) Nếu em là Khôi, em có nên im lặng không? Vì sao? (3) Lời đề nghị đưa tên và ảnh lên mạng có giúp Khôi không?

HS nêu được: Khôi đang bị đe dọa và quyền học tập bị xâm phạm vì bị ép nghỉ học làm việc; Khôi không nên im lặng chịu đựng; việc đưa tên và ảnh lên mạng có thể làm Khôi bị lộ danh tính, bị trả đũa và không giải quyết được vấn đề. Từ đó HS nhận ra câu hỏi trọng tâm: ai có trách nhiệm bảo vệ Khôi và Khôi cần làm gì để được hỗ trợ an toàn.

HS giải thích được gia đình, nhà trường, Nhà nước và xã hội cùng có trách nhiệm bảo đảm quyền trẻ em; trẻ có bổn phận phù hợp tuổi và tôn trọng quyền người khác.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi HS viết ý kiến cá nhân vào vùng của mình rồi thống nhất ý kiến chung cho vùng trung tâm.
Nhiệm vụ: Ở từng vùng (Gia đình, Nhà trường, Nhà nước, Xã hội), nêu một biểu hiện cụ thể về trách nhiệm bảo đảm quyền trẻ em. Ở vùng Trẻ em, nêu bổn phận phù hợp với lứa tuổi và cách tôn trọng quyền của người khác.
Gợi ý câu hỏi: Gia đình đã làm gì để bảo đảm quyền học tập của con? Nhà trường có thể làm gì khi học sinh gặp nguy cơ? Trẻ không phải tự chịu trách nhiệm thay người lớn khi nào?

Khăn trải bàn có nội dung đúng, ví dụ: Gia đình – chăm sóc, tạo điều kiện để con được đi học; Nhà trường – tiếp nhận thông tin và phối hợp bảo vệ học sinh; Nhà nước và xã hội – tạo cơ chế, kênh trợ giúp bảo vệ trẻ em; Trẻ em – học tập, thực hiện bổn phận phù hợp tuổi, tôn trọng quyền bạn bè. Kết luận được ghi vào vùng trung tâm: Trẻ không phải tự chịu trách nhiệm thay cho người lớn khi quyền bị xâm phạm.

HS nêu được các bước trình tự để nhờ hỗ trợ an toàn và giải thích được vì sao báo riêng người có trách nhiệm là lựa chọn phù hợp.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, phân tích tình huống của Khôi.
Nhiệm vụ: (1) Liệt kê các bước Khôi nên thực hiện từ lúc nhận biết nguy cơ đến khi được hỗ trợ. (2) Giải thích vì sao Khôi nên báo riêng cô giáo thay vì đăng lên mạng. (3) Nêu kênh trợ giúp quốc gia có thể sử dụng và điều cần lưu ý khi liên hệ. Quan sát trên học liệu số NeoEdu phần ví dụ về lời nói riêng với cô giáo.

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, nêu được các bước: nhận diện nguy cơ; tìm người lớn đáng tin (cô giáo); báo riêng, trình bày thông tin cần thiết mà không phát tán danh tính; theo dõi việc hỗ trợ; nếu người đầu tiên không giúp thì báo người khác; không tự đối đầu người có hành vi bạo lực. Giải thích: báo riêng giúp người có trách nhiệm can thiệp mà giảm nguy cơ lộ danh tính và trả đũa. Kênh quốc gia: 111 là Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em, miễn phí 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần, tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ can thiệp; khi thông báo nói việc đang lo, vị trí và cách liên lạc an toàn; không đăng số điện thoại, ảnh hay địa chỉ của bạn lên nhóm công khai; không gọi thử 111 trong buổi học. Việc chia sẻ thông tin cần thiết để bảo vệ khác với công khai thông tin để gây chú ý.

HS vận dụng kiến thức bài học để ghép đúng biểu hiện với chủ thể, lựa chọn phương án ưu tiên quyền và an toàn, và đánh giá nhận định đúng sai.

GV tổ chức trò chơi “Giơ thẻ nhanh” kết hợp học liệu tương tác trên NeoEdu. GV đọc lần lượt các câu sau.
Câu 1: Ghép biểu hiện với chủ thể phù hợp: Chăm sóc và tạo điều kiện học; Tiếp nhận thông tin và phối hợp bảo vệ; Tìm hỗ trợ và tôn trọng quyền bạn.
Câu 2: Với tình huống Khôi, lựa chọn nào ưu tiên quyền và an toàn? A. Báo riêng cô giáo hoặc người lớn đáng tin để phối hợp bảo vệ, không đăng danh tính; B. Đăng ảnh và địa chỉ để tạo sức ép ngay; C. Khuyên Khôi chịu đựng vì người lớn có quyền tuyệt đối; D. Tự đến đối đầu người đe dọa mà không có hỗ trợ.
Câu 3: Đánh giá hai nhận định: a) Người lớn có trách nhiệm bảo vệ, không được đổ lỗi cho trẻ bị hại; b) Trẻ phải chứng minh mình ngoan trước khi được bảo vệ.
Câu 4: Nội dung nào đúng với bài kể cả ngoài tình huống? A. Trẻ phải chứng minh mình ngoan trước khi được bảo vệ; B. Người lớn có trách nhiệm bảo vệ, không được đổ lỗi cho trẻ bị hại.
Câu 5: Ngoài báo riêng giáo viên, kênh quốc gia nào đúng chức năng? A. Tổng đài bảo vệ trẻ em 111; B. Nhóm công khai yêu cầu đăng bệnh án và địa chỉ; C. Tài khoản lạ yêu cầu gửi mật khẩu để được giúp; D. Cuộc hẹn riêng với chính người đang đe dọa.

Đáp án: Câu 1 – Gia đình: Chăm sóc và tạo điều kiện học; Nhà trường: Tiếp nhận thông tin và phối hợp bảo vệ; Trẻ em: Tìm hỗ trợ và tôn trọng quyền bạn. Câu 2 – A (báo riêng người có trách nhiệm giúp can thiệp, giảm nguy cơ lộ danh tính và trả đũa; trẻ không phải tự giải quyết bạo lực; quyền học tập không bị tước vì phải kiếm tiền). Câu 3 – a) Đúng; b) Sai (nhận định này phủ nhận điều kiện bảo vệ, không có căn cứ trong bài). Câu 4 – B. Câu 5 – A (111 tiếp nhận, tư vấn và hỗ trợ bảo vệ trẻ em; không gửi mật khẩu, không đăng dữ liệu riêng hay tự đối đầu).

HS vận dụng kiến thức để viết lời nói riêng với người lớn đáng tin khi quyền bị xâm phạm, thể hiện trách nhiệm và sự tôn trọng người liên quan.

HS viết lời Khôi có thể nói riêng với cô giáo, không yêu cầu kể chi tiết gây tổn thương, rồi đổi bài cho bạn cùng bàn theo tiêu chí chấm thang 1 điểm: 0,4 cho nội dung chính phù hợp (ví dụ: “Cô ơi, em đang bị đe dọa và bị ép nghỉ học làm việc.”); 0,3 cho lí giải bám dữ kiện, không thêm thông tin chưa có; 0,2 cho giải pháp cụ thể (nhờ liên hệ người có trách nhiệm bảo vệ, không đăng danh tính); 0,1 cho diễn đạt rõ, tôn trọng người liên quan.

Lời nói riêng đạt yêu cầu, ví dụ: “Cô ơi, em đang bị đe dọa và bị ép nghỉ học làm việc. Em lo nếu về một mình sẽ không an toàn. Em cần cô giúp liên hệ người có trách nhiệm bảo vệ và giữ thông tin của em trong phạm vi cần thiết. Em chưa sẵn sàng kể hết trước nhiều người.” HS tự chấm và nhận xét bài bạn theo thang điểm.