ToánLớp 5Chủ đề 12. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 75. Ôn tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách tính tỉ số thực nghiệm: số lần sự kiện quan tâm xuất hiện chia cho tổng số lần thực hiện.
Tính được tỉ số dưới dạng phân số tối giản hoặc phần trăm trong các tình huống thực nghiệm và bài toán tỉ số.
Giải thích được vì sao tỉ số luôn nằm từ 0 đến 1 và vì sao không thể dự đoán chắc chắn kết quả lần thử tiếp theo.
Vận dụng được cách so sánh tỉ số của hai nhóm có số lần thử khác nhau bằng cách đưa về cùng mẫu số hoặc tính phần trăm.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao nhóm có tỉ số cao hơn không nhất thiết có số lần xuất hiện nhiều hơn.
Mô hình hoá toán học: HS mô hình hoá thí nghiệm tung đồng xu và các tình huống khảo sát bằng tỉ số thực nghiệm và phần trăm.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng ký hiệu tỉ số, phân số tối giản và phần trăm; trình bày lời giải có đơn vị và kết luận.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng đồng xu, bảng con và học liệu số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự ghi kết quả thí nghiệm, tự tính tỉ số và kiểm tra lại bằng cách đối chiếu với tổng số lần thử.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, trình bày kết quả tỉ số bằng lời và nhận xét ý kiến của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách so sánh hợp lí hai tỉ số có mẫu khác nhau và giải thích lựa chọn của mình.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực thực hiện đủ số lần tung đồng xu và hoàn thành đầy đủ các bài tập.
Trung thực: HS ghi đúng kết quả quan sát được, không sửa số liệu để phù hợp với dự đoán.
Trách nhiệm: HS phối hợp với bạn trong nhóm, đảm bảo mỗi thành viên đều tham gia ghi chép và báo cáo.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Đồng xu (1 chiếc) để tung trình diễn trước lớp.
Bảng phụ hoặc slide ghi sẵn đề các ví dụ và bài tập.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Máy chiếu hoặc thiết bị hiển thị, học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/math/bai-75-on-tap-chung).

2. Học sinh

Mỗi nhóm 4 HS: 1 đồng xu, 1 bút chì, 1 bảng con và bút dạ.
Vở ghi, bút, thước.
Thẻ A, B, C (hoặc giơ tay) để trả lời trắc nghiệm.
Giấy nháp để tính toán.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Đoán kết quả tung đồng xu

Mục tiêu

Tạo tình huống mở đầu, giúp HS nhận ra kết quả thí nghiệm có thể khác nhau và cần ghi lại số liệu để đếm.

Nội dung

GV tung đồng xu 10 lần trước lớp, mỗi lần gọi một HS ghi kết quả ngửa hoặc sấp lên bảng. Sau đó GV đặt câu hỏi: Trong 10 lần có bao nhiêu lần ngửa? Lần tung tiếp theo chắc chắn sẽ ngửa không?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được số lần ngửa, số lần sấp trong 10 lần tung và nhận xét rằng chưa thể chắc chắn lần sau sẽ giống lần trước.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: Chúng ta sẽ tung đồng xu 10 lần và ghi kết quả. Mời một bạn làm người ghi chép trên bảng.
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con để ghi kết quả.
Giáo viên
GV tung đồng xu 10 lần, sau mỗi lần gọi HS ghi ngửa hoặc sấp lên bảng.
Học sinh
HS quan sát, ghi nhanh kết quả từng lần vào bảng con.
Giáo viên
GV hỏi: Có bao nhiêu lần ngửa? Có bao nhiêu lần sấp? Lần tung tiếp theo, em có chắc chắn kết quả là ngửa không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Có 6 lần ngửa và 4 lần sấp (tùy kết quả thực tế). Lần tiếp theo em không chắc chắn, vì kết quả có thể là ngửa hoặc sấp.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: Để mô tả kết quả thí nghiệm, ta dùng tỉ số thực nghiệm. Hôm nay chúng ta cùng ôn tập cách tính và vận dụng.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Tỉ số thực nghiệm

Mục tiêu

HS hệ thống hoá cách ghi kết quả thí nghiệm, tính tỉ số thực nghiệm và nhận biết tỉ số luôn từ 0 đến 1.

Nội dung

Các nhóm thực hiện Phiếu học tập số 1: tung đồng xu 20 lần, ghi kết quả từng lần; đếm số lần ngửa; tính tỉ số số lần ngửa so với tổng số lần tung, viết dưới dạng phân số tối giản; tìm số lần sấp và tỉ số sấp.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ghi kết quả 20 lần tung của nhóm, tỉ số ngửa và tỉ số sấp dưới dạng phân số tối giản; kết luận về khoảng giá trị của tỉ số.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và một đồng xu cho mỗi nhóm. Nêu yêu cầu tung đúng 20 lần và ghi trung thực.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người tung, người ghi, người đếm và người báo cáo.
Giáo viên
GV quan sát các nhóm, nhắc nhở ghi đủ 20 lần; gợi ý: Muốn tính tỉ số, em cần biết số lần ngửa và tổng số lần tung.
Học sinh
HS tung đồng xu 20 lần, ghi kết quả, đếm số lần ngửa, tính tỉ số $\dfrac{\text{số lần ngửa}}{20}$ rồi rút gọn. Ví dụ nhóm có 12 lần ngửa: $\dfrac{12}{20}=\dfrac{3}{5}$ .
Giáo viên
GV mời 2 nhóm báo cáo và hỏi: Hai nhóm có kết quả giống nhau không? Tỉ số có lớn hơn 1 được không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Kết quả hai nhóm khác nhau. Tỉ số không lớn hơn 1 vì số lần ngửa không thể nhiều hơn tổng số lần tung.
Giáo viên
GV chốt: Tỉ số thực nghiệm bằng số lần xuất hiện chia tổng số lần thực hiện. Tỉ số luôn từ 0 đến 1 và có thể viết dưới dạng phân số hoặc phần trăm. Kết quả các lần thử khác nhau, nên không đảm bảo lần sau giống lần trước.
Học sinh
HS ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Tỉ số, phần trăm và so sánh hai nhóm

Mục tiêu

HS vận dụng cách tính phần trăm và cách so sánh tỉ số của hai nhóm có số lần thử khác nhau.

Nội dung

GV trình chiếu các ví dụ: (1) Tung 50 lần, ngửa 28 lần, tìm tỉ số sấp tối giản. (2) Trúng 15 lần, trượt 25 lần, tìm tỉ lệ trúng theo phần trăm. (3) Nhóm A trúng 6 trên 10 lần, nhóm B trúng 9 trên 20 lần; nhóm nào có tỉ số cao hơn? Có thể tham khảo bài giảng trên trang NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

HS tìm được tỉ số sấp $\dfrac{11}{25}$ , tỉ lệ trúng $37{,}5\%$ và kết luận nhóm A có tỉ số cao hơn nhóm B vì $\dfrac{6}{10}=\dfrac{12}{20}>\dfrac{9}{20}$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu ví dụ 1 và 2, nêu yêu cầu tính nhanh bằng bảng con. Gợi ý: Tổng số lần thử là bao nhiêu?
Học sinh
HS đọc đề, xác định tổng số lần thử và sự kiện quan tâm.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS tính: ví dụ 1 có 50 − 28 = 22 lần sấp, $\dfrac{22}{50}=\dfrac{11}{25}$ ; ví dụ 2 có tổng 40 lần, $15 : 40 \times 100 = 37{,}5\%$ .
Học sinh
HS tính trên bảng con và giơ bảng. Ví dụ 2 HS có thể nêu: Tổng là 15 + 25 = 40 lần.
Giáo viên
GV chiếu ví dụ 3, hỏi: Số lần thử của hai nhóm khác nhau, em so sánh bằng cách nào?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Em đưa hai tỉ số về cùng mẫu 20, được $\dfrac{12}{20}$ và $\dfrac{9}{20}$ , nên nhóm A có tỉ số cao hơn. Không nên chỉ so 6 với 9.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: Muốn so sánh hai nhóm có số lần thử khác nhau, ta so sánh tỉ số, không so số lần xuất hiện.
Học sinh
HS ghi nhớ và ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Thi đua giải bài tập tỉ số

Mục tiêu

HS luyện tập tính tỉ số, phần trăm, tìm số lần còn lại và nhận biết các trường hợp đặc biệt của tỉ số.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm, sau đó trả lời nhanh các câu trắc nghiệm bằng thẻ A, B, C. Các đề: (1) Tung 20 lần, ngửa 12 lần, tỉ số ngửa tối giản là bao nhiêu? (2) Tung 20 lần có 12 ngửa, có bao nhiêu lần sấp? (3) Quay 30 lần, đỏ 9 lần, đỏ chiếm bao nhiêu phần trăm? (4) Có 0 lần trúng trong 10 lần thử, tỉ số là bao nhiêu? (5) Mười lần đều trúng, tỉ số là A. 0; B. 1; C. 2? (6) Nhóm A trúng 6/10 lần, nhóm B trúng 9/20 lần; bạn nói nhóm A cao hơn là đúng hay sai?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) $\dfrac{3}{5}$ ; (2) 8 lần; (3) 30%; (4) 0; (5) B (tỉ số bằng 1); (6) Đúng, vì $\dfrac{6}{10}=\dfrac{12}{20}>\dfrac{9}{20}$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, yêu cầu nhóm làm câu 1 đến 3 trong 4 phút, sau đó trả lời câu 4 đến 6 bằng thẻ A, B, C và giải thích ngắn.
Học sinh
HS nhận phiếu, thảo luận trong nhóm và phân công người viết, người kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn; gợi ý: Muốn tính phần trăm, em nhân với 100 sau khi chia.
Học sinh
HS làm bài, ghi lời giải ngắn có đơn vị: ví dụ $9 : 30 \times 100 = 30\%$ ; giơ thẻ trả lời câu 4 đến 6.
Giáo viên
GV chiếu đáp án, mời một nhóm trình bày câu 3 và giải thích vì sao câu 5 chọn B.
Học sinh
HS trình bày: Đỏ chiếm 30%. Câu 5 chọn B vì $10 : 10 = 1$ , tỉ số bằng 1 khi mọi lần đều xảy ra.
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn mạnh lỗi thường gặp: so sánh số lần xuất hiện thay vì so tỉ số, và quên nhân 100 khi đổi sang phần trăm.
Học sinh
HS sửa lại bài nếu làm sai và ghi lỗi cần tránh vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Tỉ số khách chọn món trong thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng tỉ số thực nghiệm và phần trăm vào một tình huống thực tế, đồng thời nhận biết ý nghĩa mô tả của tỉ số.

Nội dung

Tình huống: Một quán ghi lại 50 lượt khách gọi đồ, trong đó có 35 lượt khách chọn trà sữa. Hãy tính tỉ số khách chọn trà sữa và đổi ra phần trăm. Sau đó trả lời: Lần khách tiếp theo chắc chắn chọn trà sữa không?

Sản phẩm dự kiến

Tỉ số $\dfrac{35}{50}=\dfrac{7}{10}$ , tương đương $70\%$ (35 : 50 × 100 = 70%); kết luận tỉ số mô tả kết quả đã quan sát, không đảm bảo lượt tiếp theo.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu tình huống, yêu cầu HS đọc và xác định số lượt chọn trà sữa và tổng số lượt.
Học sinh
HS đọc đề, nêu: Có 35 lượt chọn trà sữa trên tổng 50 lượt.
Giáo viên
GV gợi ý HS tính tỉ số trước rồi đổi sang phần trăm. Cho HS thảo luận cặp đôi 2 phút về câu hỏi cuối.
Học sinh
HS tính $\dfrac{35}{50}=\dfrac{7}{10}$ , đổi ra $35 : 50 \times 100 = 70\%$ . Thảo luận: Chưa chắc chắn vì đây chỉ là kết quả đã quan sát.
Giáo viên
GV mời 1 cặp trình bày, hỏi: Em hiểu 70% có nghĩa là gì?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Trong 50 lượt, khoảng 70% (35 lượt) là khách chọn trà sữa; lần sau kết quả có thể khác.
Giáo viên
GV chốt: Tỉ số thực nghiệm giúp mô tả kết quả đã quan sát và so sánh các nhóm; không dùng để đoán chắc chắn kết quả tiếp theo.
Học sinh
HS ghi nhớ và hoàn thành bài tập về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Tung đồng xu 20 lần, ghi kết quả từng lần (N: ngửa, S: sấp).

Số lần ngửa: ...
Số lần sấp: ...
Tỉ số ngửa (phân số tối giản): ...
Tỉ số sấp (phân số tối giản): ...
Nhận xét: Tỉ số có nằm trong khoảng từ 0 đến 1 không? Vì sao?
So sánh kết quả với nhóm khác: Có giống nhau không? Vì sao?

Phiếu học tập số 2

Tung 20 lần, ngửa 12 lần. Tỉ số số lần ngửa so với tổng số lần tung, viết tối giản, là bao nhiêu?
Tung 20 lần có 12 lần ngửa. Có bao nhiêu lần sấp?
Quay 30 lần, đỏ 9 lần. Đỏ chiếm bao nhiêu phần trăm?
Có 0 lần trúng trong 10 lần thử. Tỉ số là bao nhiêu?
Mười lần đều trúng. Tỉ số là: A. 0; B. 1; C. 2.
Nhóm A trúng 6 trên 10 lần, nhóm B trúng 9 trên 20 lần. Bạn nói nhóm A có tỉ số cao hơn. Bạn đúng hay sai? Giải thích.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành Bài 75 trong sách Toán 5 và các bài tập tương tác trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/5/math/bai-75-on-tap-chung).
Tự làm thí nghiệm nhỏ ở nhà: tung đồng xu 10 lần, ghi kết quả, tính tỉ số ngửa và tỉ số sấp; sau đó so sánh với kết quả của bạn cùng lớp.
Viết vào vở một tình huống thực tế trong gia đình có thể tính tỉ số hoặc phần trăm (ví dụ: số món ăn yêu thích trong một tuần), rồi tính kết quả và nêu một nhận xét về ý nghĩa của tỉ số đó.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.