Giáo án Bài 1. Liên hợp quốc

Huy động kiến thức nền, xác định vấn đề: vì sao cần phân biệt ngày kí Hiến chương với ngày Liên hợp quốc chính thức ra đời.

GV trình chiếu hai nhãn «26–6–1945» và «24–10–1945», đặt câu hỏi: Hai nhãn này có nhất thiết mâu thuẫn không? Nếu cùng nói về Liên hợp quốc thì chúng khác nhau ở điểm nào? HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

HS nêu được: Không mâu thuẫn. Nhãn 26–6–1945 là ngày kí Hiến chương kết thúc Hội nghị Xan Phran-xi-xcô; nhãn 24–10–1945 là ngày Hiến chương có hiệu lực, Liên hợp quốc chính thức ra đời. Cần xác định loại sự kiện (kí kết hay hiệu lực, thành lập) trước khi sửa niên đại. GV ghi tên bài «Liên hợp quốc» và nêu nhiệm vụ học tập của tiết học.

Giải thích được nhu cầu thành lập tổ chức quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai và xác định đúng trình tự, niên đại các mốc: Hội nghị I-an-ta, Hội nghị Xan Phran-xi-xcô, kí Hiến chương, Hiến chương có hiệu lực, Việt Nam gia nhập.

Kĩ thuật khăn trải bàn. Nhóm 4–5 HS đọc mục «Ra đời từ yêu cầu ngăn chiến tranh thế giới» trong SGK, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem phần Phiếu). Nhiệm vụ: (1) Vì sao sau chiến tranh cần một tổ chức quốc tế rộng rãi? (2) Sắp xếp các mốc thời gian lên dòng thời gian trên giấy A0. (3) Phân biệt ba mốc: kí Hiến chương, Hiến chương có hiệu lực, tổ chức chính thức ra đời.

Dòng thời gian nhóm gồm các mốc:

• Tháng 2–1945: Hội nghị I-an-ta thống nhất xúc tiến thành lập tổ chức quốc tế.
• Từ 25–4 đến 26–6–1945: Hội nghị Xan Phran-xi-xcô soạn thảo và kí Hiến chương (kí ngày 26–6–1945).
• 24–10–1945: Hiến chương có hiệu lực, Liên hợp quốc chính thức ra đời.
• 20–9–1977: Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc.
  Kết luận HS rút ra: Ngày kí Hiến chương không phải ngày tổ chức chính thức thành lập; phải đối chiếu loại sự kiện trước khi ghi niên đại.

Nêu được mục tiêu, nguyên tắc cơ bản và giải thích được chức năng của sáu cơ quan chính của Liên hợp quốc theo Hiến chương.

Kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: nhóm chuyên gia (mỗi nhóm nhận 2 cơ quan) đọc mục «Nguyên tắc, cơ quan và vai trò có giới hạn» và hoàn thành Phiếu học tập số 2. Vòng 2: ghép nhóm mới gồm đủ 6 cơ quan, mỗi thành viên trình bày chức năng cơ quan mình được phân công và trả lời câu hỏi: «Vì sao không nên suy thẩm quyền của cơ quan từ tên gọi?». Đồng thời nêu mục tiêu và nguyên tắc chính của tổ chức.

Bảng chức năng sáu cơ quan (HS ghi vào phiếu):

• Đại hội đồng: diễn đàn của toàn thể quốc gia thành viên.
• Hội đồng Bảo an: chịu trách nhiệm chính về hoà bình, an ninh quốc tế.
• Hội đồng Kinh tế và Xã hội: hợp tác kinh tế, xã hội (phạm vi chức năng theo Hiến chương).
• Toà án Công lí quốc tế: cơ quan tư pháp của tổ chức.
• Ban Thư kí: công việc hành chính và hỗ trợ hoạt động của tổ chức.
• Hội đồng Quản thác: đình chỉ hoạt động thường xuyên năm 1994, nhưng không có nghĩa bị xoá khỏi danh sách cơ quan chính.
  Mục tiêu: giữ hoà bình, an ninh quốc tế; phát triển quan hệ hữu nghị trên cơ sở bình đẳng, quyền tự quyết; hợp tác về kinh tế, xã hội, văn hoá, nhân đạo. Nguyên tắc: bình đẳng chủ quyền, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình, không đe doạ hoặc dùng vũ lực trái Hiến chương, không can thiệp công việc thuộc thẩm quyền nội bộ.

Giải thích được đóng góp và giới hạn của hợp tác theo Hiến chương; nhận diện đúng cơ chế biểu quyết của Hội đồng Bảo an, không tổng quát hoá cho mọi cơ quan.

Kĩ thuật động não kết hợp thảo luận cặp đôi. GV nêu câu hỏi: (1) Liên hợp quốc đã đóng góp gì? (2) Vì sao tổ chức chưa ngăn được mọi xung đột? (3) Khi nói «nguyên tắc nhất trí của các cường quốc», cần hiểu thế nào? (4) Việt Nam tham gia Liên hợp quốc có ý nghĩa gì?

HS nêu được:

• Đóng góp: trung gian hoà giải, gìn giữ hoà bình, phi thực dân hoá, cứu trợ, phát triển, xây dựng luật quốc tế.
• Giới hạn: tác dụng phụ thuộc hợp tác của thành viên, nguồn lực và tương quan quốc tế; tổ chức không ngăn được mọi xung đột.
• Cơ chế: sự nhất trí của các cường quốc áp dụng đúng cho biểu quyết Hội đồng Bảo an, không áp cho mọi quyết định của mọi cơ quan.
• Ý nghĩa: ngày 20–9–1977, Việt Nam trở thành thành viên, tham gia hợp tác phát triển và gìn giữ hoà bình theo cơ chế quốc tế.
  Kết luận: Đánh giá vai trò phải dựa trên từng hoạt động và giới hạn cụ thể, không phủ định hoặc khẳng định tuyệt đối.

Vận dụng kiến thức đã học để phân biệt các mốc thời gian, chức năng cơ quan và mục tiêu của Liên hợp quốc.

Hoạt động cá nhân rồi cặp đôi. HS làm các câu sau (có thể đối chiếu với học liệu số NeoEdu):
Câu 1. Liên hợp quốc chính thức ra đời gắn với sự kiện nào? A. Hiến chương có hiệu lực ngày 24–10–1945; B. Hiến chương được kí ngày 26–6–1945; C. Hội nghị I-an-ta khai mạc tháng 2–1945; D. Hội nghị Xan Phran-xi-xcô khai mạc ngày 25–4–1945.
Câu 2. Cơ quan chịu trách nhiệm chính về hoà bình, an ninh quốc tế là gì? A. Đại hội đồng; B. Hội đồng Kinh tế và Xã hội; C. Hội đồng Bảo an; D. Ban Thư kí.
Câu 3. Chọn những mục tiêu phù hợp với Hiến chương. A. Hợp tác kinh tế, xã hội và nhân đạo; B. Xoá mọi chủ quyền quốc gia thành viên; C. Bảo đảm không có bất kì tranh chấp nào từ 1945; D. Giữ hoà bình và an ninh quốc tế.
Câu 4. Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Ngày kí Hiến chương và ngày có hiệu lực là hai mốc khác nhau; b) Mọi quyết định của Đại hội đồng đều cần năm nước thường trực đồng ý; c) Liên hợp quốc có hoạt động cứu trợ và phát triển; d) Không ngăn được một cuộc chiến có nghĩa mọi hoạt động đều vô ích.
Câu 5. Sắp xếp theo thời gian từ sớm đến muộn: Kí Hiến chương tháng 6–1945; Việt Nam gia nhập tháng 9–1977; Hội nghị I-an-ta tháng 2–1945; Hiến chương có hiệu lực tháng 10–1945.
Câu 6. Ghép: Đại hội đồng; Hội đồng Bảo an; Ban Thư kí với các đặc điểm: Trách nhiệm chính về hoà bình, an ninh quốc tế; Diễn đàn của toàn thể quốc gia thành viên; Công việc hành chính và hỗ trợ hoạt động tổ chức.

Đáp án:
Câu 1: A (Kí Hiến chương và có hiệu lực là hai mốc khác nhau; 24–10–1945 là mốc chính thức thành lập.)
Câu 2: C (Hội đồng Bảo an có trách nhiệm chính; Đại hội đồng là diễn đàn chung, Ban Thư kí làm hành chính.)
Câu 3: A, D (Hợp tác kinh tế, xã hội, nhân đạo và giữ hoà bình là mục tiêu; tổ chức không xoá chủ quyền và không bảo đảm tuyệt đối không có tranh chấp.)
Câu 4: a Đ; b S (Biểu quyết cần năm nước thường trực áp dụng cho Hội đồng Bảo an, không phải Đại hội đồng); c Đ; d S (Phải đánh giá từng hoạt động và giới hạn, không phủ định tuyệt đối).
Câu 5: Hội nghị I-an-ta (2–1945) → Kí Hiến chương (6–1945) → Hiến chương có hiệu lực (10–1945) → Việt Nam gia nhập (9–1977).
Câu 6: Đại hội đồng – diễn đàn của toàn thể quốc gia thành viên; Hội đồng Bảo an – trách nhiệm chính về hoà bình, an ninh quốc tế; Ban Thư kí – công việc hành chính và hỗ trợ hoạt động tổ chức.

Vận dụng kiến thức về Liên hợp quốc để viết thẻ triển lãm 100–150 chữ về việc Việt Nam gia nhập tổ chức, thể hiện đúng mốc thời gian và ý nghĩa hợp tác.

HS viết thẻ triển lãm cá nhân (100–150 chữ) cho gian trưng bày «Việt Nam trên hành trình hợp tác quốc tế». Thẻ cần: ghi đúng ngày 20–9–1977; nêu ý nghĩa mở rộng hợp tác sau chiến tranh; phân biệt quyền, trách nhiệm thành viên với việc mất chủ quyền. Nếu nêu hoạt động về sau thì phải ghi thời điểm riêng, không gộp vào năm 1977.

Thẻ triển lãm mẫu gồm các ý chính:

• Ngày 20–9–1977, Việt Nam trở thành thành viên Liên hợp quốc.
• Việc gia nhập mở rộng điều kiện hợp tác phát triển và gìn giữ hoà bình với cộng đồng quốc tế.
• Thành viên có quyền tham gia và trách nhiệm thực hiện Hiến chương; không đồng nghĩa với mất chủ quyền quốc gia.
  Tiêu chí chấm: đúng ngày tháng (0,25 điểm); nêu ý nghĩa hợp tác (0,25 điểm); phân biệt quyền, trách nhiệm và chủ quyền (0,25 điểm); đủ 100–150 chữ, không gộp mốc thời gian (0,25 điểm).