Giáo án Bài 35. Thực hành: Tìm hiểu địa lí địa phương

Huy động kiến thức nền về sắp xếp đơn vị hành chính và xác định nhiệm vụ báo cáo bàn giấy về tỉnh Lâm Đồng sau năm 2025.

GV chiếu bản đồ hành chính trước và sau sắp xếp. HS trả lời: Tỉnh Lâm Đồng mới được hợp nhất từ những tỉnh nào? HS nêu một câu hỏi nghiên cứu về vị trí hoặc liên kết của tỉnh mới. Câu hỏi gợi ý: “Số liệu của tỉnh Lâm Đồng cũ có so trực tiếp được với tỉnh mới không?”

HS nêu đúng: tỉnh mới hợp nhất toàn bộ lãnh thổ Đắk Nông, Bình Thuận và Lâm Đồng trước sắp xếp. HS ghi được một câu hỏi nghiên cứu và nhận ra báo cáo phải ghi phạm vi sau sắp xếp. Sản phẩm là 1–2 dòng câu hỏi ghi trên vở.

Nêu được phạm vi, vị trí và quy mô pháp lí của tỉnh Lâm Đồng theo nguồn chính thống; phân biệt quy mô pháp lí với dân số thống kê.

HS đọc Nghị quyết 202/2025/QH15, Điều 1 khoản 14, và trang 129 sách Địa lí 12 (bản chỉnh lí 2026) theo nhóm 4 người. HS điền Phiếu học tập số 1. Câu hỏi chính: (1) Tỉnh giáp những đơn vị nào? (2) Tỉnh thuộc vùng nào theo sách chỉnh lí? (3) Diện tích và số dân ghi trong nghị quyết là số liệu gì? (4) Tính mật độ minh họa từ hai số trong cùng văn bản.

Phiếu hoàn chỉnh gồm: tỉnh giáp Đắk Lắk, Đồng Nai, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, Campuchia và Biển Đông; tỉnh thuộc Nam Trung Bộ theo sách chỉnh lí; Phú Quý thuộc Lâm Đồng theo đơn vị mới; diện tích tự nhiên 24233,07 km²; quy mô 3872999 người là quy mô pháp lí, không phải dân số trung bình năm 2024. Mật độ minh họa: $3\,872\,999 : 24\,233{,}07 \approx 159{,}8$ người/km². Giới hạn: phép tính chưa cho biết phân bố dân cư theo cao nguyên và ven biển.

Giải thích được cách gộp hai địa bàn: cộng các đại lượng tuyệt đối tương thích và tính mật độ chung bằng tổng dân chia tổng diện tích cùng phạm vi.

Dữ liệu giả định: địa bàn A có diện tích 1000 km² và 200 nghìn dân; địa bàn B có diện tích 2000 km² và 300 nghìn dân. HS tính tổng diện tích, tổng dân số, mật độ từng địa bàn, mật độ chung và so sánh với trung bình đơn của hai mật độ. Câu hỏi: Vì sao không lấy trung bình hai mật độ? Dữ liệu này có phải số liệu của Lâm Đồng không?

Tổng diện tích 3000 km²; tổng dân số 500 nghìn người. Mật độ A là 200 người/km²; mật độ B là 150 người/km². Mật độ chung: $\dfrac{500\,000}{3\,000} \approx 166{,}7$ người/km². Trung bình đơn 175 người/km² không đúng vì diện tích hai địa bàn khác nhau. Kết luận: đại lượng tuyệt đối được cộng; mật độ không cộng trực tiếp. Dữ liệu chỉ là giả định minh họa, không gán cho Lâm Đồng. Điền vào phần “Bảng gộp” của Phiếu học tập số 2.

Nhận diện được hai cơ hội liên kết và hai rủi ro tài nguyên của tỉnh; nêu được giới hạn của khung phân tích bàn giấy.

HS đọc phần mô tả cơ hội (chuỗi từ vùng nguyên liệu cao nguyên tới chế biến, cửa ngõ biển và thị trường; kết nối du lịch cao nguyên với biển đảo; giao thông, logistics và hợp đồng công bằng) và rủi ro (thiếu nước theo mùa; sức ép lên rừng và vùng bờ). HS trả lời: Vì sao thay tên tỉnh không tự giải quyết giới hạn sinh thái? Đây có phải khảo sát thực địa không? Điền phần “Cơ hội, rủi ro và giới hạn” của Phiếu học tập số 2.

Hai cơ hội: tổ chức chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu cao nguyên tới chế biến và cửa ngõ biển; kết nối sản phẩm du lịch cao nguyên với biển đảo. Hai rủi ro: thiếu nước theo mùa; sức ép lên rừng và vùng bờ. Giới hạn: đây là khung phân tích bàn giấy dựa trên tài liệu công bố, không phải khảo sát thực địa hay khảo sát học sinh; thay đổi tên tỉnh không tự giải quyết các giới hạn sinh thái; cần bảo đảm lợi ích lan đến người trồng.

Củng cố kiến thức về phạm vi báo cáo, mật độ gộp, khung phân tích và các khái niệm chính của bài.

HS làm bài tập sau trên giấy hoặc trên học liệu NeoEdu: (1) Mật độ chung khi gộp hai tỉnh có diện tích khác nhau được tính bằng gì? A. Cộng hai mật độ; B. Lấy mật độ cao hơn; C. Trung bình không trọng số luôn đúng; D. Tổng dân chia tổng diện tích. (2) Chọn hai nhận định đúng về thực hành: A. Báo cáo phải ghi phạm vi sau sắp xếp; B. Mọi số liệu tỉnh cũ so được trực tiếp với tỉnh mới; C. Mật độ không cộng trực tiếp; D. Khung phân tích là quan trắc thực địa đã thực hiện. (3) Đánh giá đúng/sai: a) Báo cáo phải ghi phạm vi sau sắp xếp; b) Mật độ không cộng trực tiếp; c) Mọi số liệu tỉnh cũ so được trực tiếp với tỉnh mới; d) Khung phân tích là quan trắc thực địa đã thực hiện. (4) Ghép: Địa phương; Dữ liệu công khai; Mật độ gộp với các đặc trưng tương ứng.

Câu 1: D (tổng dân chia tổng diện tích cùng phạm vi và thời điểm; cộng hai mật độ hoặc lấy trung bình đơn không đúng khi diện tích khác nhau). Câu 2: A, C (báo cáo phải ghi phạm vi sau sắp xếp; mật độ không cộng trực tiếp). Câu 3: a Đúng; b Đúng; c Sai (số liệu tỉnh cũ cần quy về cùng phạm vi, thời kì và định nghĩa chỉ tiêu); d Sai (khung phân tích dựa trên tài liệu công bố, không phải quan trắc thực địa đã thực hiện). Câu 4: Địa phương là đơn vị hành chính cấp tỉnh của chủ đề; Dữ liệu công khai là thông tin có thể sử dụng hợp pháp từ nguồn công bố; Mật độ gộp là tổng dân chia tổng diện tích cùng phạm vi.

Vận dụng phép tính gộp và kĩ năng viết đoạn kết báo cáo có nguồn, có giới hạn; sửa nhận định sai.

HS làm ba bài: (1) Theo mô hình A 200 nghìn và B 300 nghìn dân, tổng là bao nhiêu nghìn người? (2) Viết đoạn kết báo cáo Lâm Đồng theo phạm vi hiện hành: nêu liên kết, hai rủi ro và hai nguồn cần dùng. (3) Một bạn khẳng định: “Mọi số liệu tỉnh cũ so được trực tiếp với tỉnh mới”. Hãy sửa nhận định, giải thích và nêu một ví dụ hoặc điều kiện giới hạn.

Bài 1: 500 nghìn người (200 + 300 = 500; đây không phải thống kê tỉnh thật). Bài 2: đoạn kết mẫu nêu Lâm Đồng theo phạm vi sau 2025 kết nối cao nguyên với duyên hải; cơ hội liên kết nông nghiệp, chế biến, logistics và du lịch; hai rủi ro là thiếu nước theo mùa và sức ép lên rừng, vùng bờ; hai nguồn là Nghị quyết 202/2025/QH15 khoản 14 và trang 129 sách Địa lí 12 chỉnh lí 2026; kết luận dựa trên phân tích tài liệu, không phải khảo sát hiện trường. Bài 3: nhận định sửa lại là “Số liệu tỉnh cũ chỉ so được trực tiếp với tỉnh mới khi quy về cùng phạm vi, cùng thời kì và cùng định nghĩa chỉ tiêu”; ví dụ: số dân của riêng Lâm Đồng trước sắp xếp không thể coi là tổng dân của tỉnh mới vì tỉnh mới gồm lãnh thổ ba tỉnh cũ.

Vận dụng quy trình thực hành để lập khung báo cáo bàn giấy về vị trí và liên kết phát triển của tỉnh nơi HS sinh sống.

Mỗi nhóm chọn một tỉnh (có thể là tỉnh nơi HS sinh sống) và lập khung báo cáo gồm: câu hỏi nghiên cứu; chủ đề (vị trí, tài nguyên, dân cư, ngành kinh tế, môi trường hoặc liên kết); danh sách dữ liệu công khai cần thu thập kèm nguồn, năm và chỉ tiêu; phép tính cần làm; sản phẩm (bảng hoặc bản đồ); giới hạn kết luận; đề xuất. Nếu có điều kiện, HS dùng học liệu NeoEdu để tra cứu bài giảng và ví dụ.

Khung báo cáo bàn giấy của nhóm gồm đủ bảy mục trên; nguồn ghi rõ tên văn bản, năm và chỉ tiêu; phạm vi ghi rõ là sau sắp xếp 2025 nếu chọn tỉnh đã sắp xếp; có ít nhất một đoạn nêu giới hạn kết luận. Sản phẩm hoàn chỉnh được nộp ở tiết sau.