Giáo án Bài 9. Bảo quản thức ăn chăn nuôi

Huy động kiến thức nền về các tác nhân làm hư hỏng thức ăn và dẫn dắt HS vào nhiệm vụ bảo quản thức ăn chăn nuôi.

GV trình chiếu hai mô tả ngắn: Lô X: bao nguyên vẹn, nhãn đầy đủ, kho khô ráo. Lô Y: bao có dấu hiệu ẩm, thức ăn có mùi lạ, màu hơi khác bình thường.
Câu hỏi: Theo em, những yếu tố nào có thể làm thức ăn chăn nuôi hư hỏng? Lô nào cần xem xét kĩ hơn và vì sao?

HS nêu được các tác nhân gây hư hỏng: ẩm, nhiệt, oxy, côn trùng và vi sinh vật. HS nhận ra lô Y cần kiểm tra thêm. Kết luận sơ bộ được ghi trên bảng: không thể chỉ dựa vào màu sắc để khẳng định thức ăn an toàn.

Giải thích và phân biệt nguyên lí, điều kiện áp dụng của bảo quản khô, bảo quản kín, bảo quản lạnh và ủ chua.

Kĩ thuật khăn trải bàn theo nhóm 4 HS. Mỗi nhóm nhận một phương pháp (khô, kín, lạnh, ủ chua), đọc mục kiến thức trong sách và học liệu NeoEdu, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Nhiệm vụ: điền nguyên lí, điều kiện áp dụng và lưu ý vào bảng. Riêng nhóm ủ chua trả lời thêm: « Túi kín có luôn an toàn không? »

Bảng hoàn thành của mỗi nhóm, ví dụ:

• Bảo quản khô: giảm và kiểm soát ẩm phù hợp nhằm hạn chế hư hỏng; áp dụng để hạn chế biến đổi do nước.
• Bảo quản kín: hạn chế tác động của ẩm và oxy từ môi trường bên ngoài; áp dụng tùy loại thức ăn.
• Bảo quản lạnh: làm chậm biến đổi và hoạt động của vi sinh vật; áp dụng tùy loại thức ăn và điều kiện kho.
• Ủ chua: sinh học, dựa trên nguyên lí môi trường acid trong điều kiện kiểm soát; lưu ý túi kín không đồng nghĩa với an toàn.
  Kết luận: các phương pháp khác nhau về nguyên lí và điều kiện áp dụng, không thể thay thế cho nhau một cách tùy tiện.

Giải thích được vai trò của truy xuất lô, ưu tiên gần hạn và nhật kí kho trong bảo quản thức ăn hỗn hợp.

Làm việc theo cặp đôi. GV nêu ba khái niệm: Bảo quản khô, Truy xuất lô, Ưu tiên gần hạn. Mỗi cặp trả lời hai câu hỏi:

1. Vì sao thức ăn hỗn hợp cần nhãn lô, hạn dùng, điều kiện kho và kê cách nền phù hợp?
2. Vì sao nguyên tắc ưu tiên gần hạn không áp dụng cho lô có dấu hiệu bất thường? Nhật kí ghi nhập cần ghi những thông tin nào?

• Nhãn lô, hạn dùng, điều kiện kho giúp nhận diện và theo dõi từng lô; kê cách nền giúp hạn chế ẩm từ nền.
• Ưu tiên gần hạn chỉ áp dụng cho lô đạt yêu cầu; lô có dấu hiệu bất thường phải tách ra để đánh giá.
• Nhật kí ghi: ngày nhập, mã lô, hạn dùng, tình trạng bao, điều kiện bảo quản và quyết định xử lí.
  Kết luận: truy xuất lô là theo dõi được nguồn gốc và diễn biến của từng lô; ưu tiên gần hạn là xuất trước lô đạt yêu cầu có hạn dùng đến trước.

Củng cố khái niệm, nguyên lí và cách tính tồn kho; rèn kĩ năng nhận định các phát biểu về bảo quản.

Làm việc cá nhân, sau đó đối chiếu cặp đôi. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu nếu có thiết bị. Các câu hỏi:
Câu 1: Mô tả nào giải thích chính xác « Bảo quản khô »? A. Theo dõi được nguồn gốc và diễn biến của từng lô; B. Giảm và kiểm soát ẩm phù hợp nhằm hạn chế hư hỏng; C. Xuất trước lô đạt yêu cầu có hạn dùng đến trước.
Câu 2: Thức ăn đã mốc chỉ cần phơi khô là chắc chắn dùng được trở lại. Đúng hay sai? Vì sao?
Câu 3: Kho mô hình nhập 800 kg, xuất 250 kg và 180 kg, không có biến động khác. Tồn bao nhiêu kg?
Câu 4: Chọn đúng hai kết luận có căn cứ: A. Phơi không bảo đảm loại độc tố và nguy cơ; lô bất thường cần người phụ trách đánh giá, không tự dùng. B. Thức ăn đã mốc chỉ cần phơi khô là chắc chắn dùng được trở lại. C. Truy xuất lô là theo dõi được nguồn gốc và diễn biến của từng lô.

Đáp án:

• Câu 1: B. Bảo quản khô: giảm và kiểm soát ẩm phù hợp nhằm hạn chế hư hỏng. A và C thuộc truy xuất lô và ưu tiên gần hạn.
• Câu 2: Sai. Phơi không bảo đảm loại độc tố và nguy cơ; lô bất thường cần người phụ trách đánh giá, không tự dùng.
• Câu 3: $800 - 250 - 180 = 370\,\mathrm{kg}$. Cần đối chiếu sổ và kiểm kê thực khi vận hành kho thật.
• Câu 4: A và C. Ý B sai vì suy luận vượt điều kiện.

Vận dụng nguyên tắc ưu tiên gần hạn và kiểm tra tình trạng lô để lập kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn cho tình huống giả định.

Làm việc nhóm 4 HS với Phiếu học tập số 2. Tình huống: Lô A còn hạn một tháng nhưng phiếu ghi bao ẩm; lô B còn hạn hai tháng và bao nguyên vẹn. Có nên xuất A trước theo gần hạn?
Nhiệm vụ: trả lời có/không, nêu căn cứ, điền nhật kí giả định cho hai lô và nêu giới hạn an toàn. Đây là hồ sơ giả định, không thực hiện thao tác vật lí với thức ăn.

Kết luận: Không xuất A chỉ vì gần hạn. Bao ẩm là dấu hiệu cần đánh giá; nguyên tắc ưu tiên gần hạn chỉ áp dụng cho lô đạt yêu cầu.
Quyết định: tạm giữ A theo quy trình; B được xem xét xuất nếu đủ điều kiện và hồ sơ.
Giới hạn an toàn: không tự mở bao ẩm, không ngửi, không cho vật nuôi ăn thử; báo người phụ trách.
Nhật kí giả định: ghi mã lô, hạn dùng, tình trạng bao, điều kiện bảo quản và quyết định xử lí cho từng lô.