Giáo án Bài 23 · THUD. Thực hành truy xuất dữ liệu qua liên kết các bảng

HS nhận ra vấn đề cần giải quyết: ghép hai bảng không có điều kiện liên kết cho ra nhiều cặp không đúng mục tiêu, từ đó xác định nhiệm vụ viết JOIN … ON theo khóa.

GV chiếu bảng DocGia (2 hàng) và Muon (3 hàng) đã cho. GV hỏi: “Nếu ghép DocGia với Muon mà không ghi ON thì có bao nhiêu cặp? Các cặp đó có cho biết ai đã mượn sách nào không?” HS dự đoán số cặp, sau đó đối chiếu với nhận xét của GV.

Kết luận của HS: ghép không ON cho $2\times 3=6$ cặp, trong đó có những cặp như (Bình, lượt 101) là không đúng, vì lượt 101 thuộc về An. Như vậy cần viết điều kiện ON theo khóa ngoài MaDG để mỗi lượt chỉ ghép với đúng người đọc của nó.

HS viết được truy vấn JOIN ba bảng với điều kiện ON đúng cho MaDG và MaSach, chạy thử và đối chiếu được ba hàng kết quả.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1: (a) xác định các cột cần lấy từ ba bảng: MaMuon, Ten, Tua, SoNgay; (b) điền điều kiện ON còn thiếu cho bảng Sach; (c) nhập truy vấn sau vào phần mềm, chạy và đối chiếu từng hàng với dữ liệu gốc.
SELECT M.MaMuon, D.Ten, S.Tua, M.SoNgay
FROM Muon AS M
JOIN DocGia AS D ON M.MaDG = D.MaDG
JOIN Sach AS S ON M.MaSach = S.MaSach
ORDER BY M.MaMuon;

Truy vấn đúng và kết quả ba hàng: (101, An, Vườn cây, 7); (102, Bình, Bầu trời, 5); (103, An, Bầu trời, 3). Kết luận của HS: mỗi bảng Muon được nối với DocGia qua MaDG và với Sach qua MaSach; hai điều kiện ON đều cần thiết để mỗi lượt có đúng một người đọc và một tựa sách.

HS giải thích được vì sao cần ghi rõ bảng cho cột trùng tên, vì sao An xuất hiện hai lần không phải lỗi trùng dữ liệu và vì sao cần ORDER BY khi yêu cầu thứ tự.

Nhóm 4 HS thảo luận ba câu hỏi: (1) Nếu viết SELECT MaDG … mà không có tiền tố bảng thì có nhập nhằng không? Vì sao? (2) Vì sao An xuất hiện hai lần trong kết quả và có phải lỗi cần xóa không? (3) Nếu bỏ ORDER BY M.MaMuon thì kết quả có chắc chắn theo thứ tự mã lượt không?

Kết luận nhóm: (1) MaDG có ở cả DocGia và Muon nên phải ghi D.MaDG hoặc M.MaDG để tránh nhập nhằng. (2) An xuất hiện hai lần vì có hai giao dịch khác nhau, MaMuon 101 và 103; không được xóa vì chỉ trùng tên. (3) SQL không mặc định thứ tự nên cần ORDER BY M.MaMuon khi yêu cầu thứ tự.

HS viết được truy vấn GROUP BY kết hợp SUM để tính tổng số ngày mượn của từng người đọc, và phân biệt được với truy vấn chi tiết theo từng lượt.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp: (a) viết truy vấn tính tổng SoNgay theo từng người đọc, dùng JOIN và GROUP BY; (b) chạy truy vấn và ghi kết quả; (c) so sánh với truy vấn chi tiết ở hoạt động trước và trả lời: khi nào dùng GROUP BY, khi nào không.
SELECT D.MaDG, D.Ten, SUM(M.SoNgay) AS TongNgay
FROM DocGia AS D
JOIN Muon AS M ON D.MaDG = M.MaDG
GROUP BY D.MaDG, D.Ten
ORDER BY D.MaDG;

Kết quả: (1, An, 10) và (2, Bình, 5), vì An mượn 7 + 3 = 10 ngày và Bình mượn 5 ngày. Kết luận của HS: GROUP BY dùng khi mục tiêu là tổng hợp theo nhóm; khi cần xem chi tiết từng lượt thì vẫn dùng truy vấn không gộp nhóm, GROUP BY không thay thế truy vấn chi tiết.

HS củng cố kiến thức về JOIN, ON, bí danh, ORDER BY và GROUP BY qua các bài tập trắc nghiệm và bài tự luận có thang điểm, đồng thời biết tự kiểm tra và chấm chéo.

HS làm lần lượt các bài tập sau (dữ liệu mẫu như đã cho, mỗi bài dùng bản mẫu riêng, không kế thừa UPDATE hay DELETE của bài khác):
Bài 2: Truy vấn JOIN đúng trên mẫu trả về mấy hàng?
Bài 3: Ghép mọi cặp người đọc và lượt mượn không có ON thì có mấy cặp?
Bài 4: Điều kiện liên kết người đọc là gì? A. M.MaDG = D.MaDG; B. M.MaSach = D.MaDG; C. M.SoNgay = D.Ten; D. M.MaMuon = S.Tua.
Bài 5: Có phải An xuất hiện hai lần chứng minh có hai lỗi trùng dữ liệu không?
Bài 6: ORDER BY có cần thiết nếu yêu cầu thứ tự MaMuon không?
Bài 7: Ghép bí danh: M – ?, D – ?, S – ?.
Bài 8: Viết truy vấn lấy người đọc, tựa sách và số ngày từng lượt, trình bày sản phẩm đủ để GV kiểm tra.
Bài 9: Viết truy vấn tổng số ngày theo người đọc và nêu hai kết quả.
Sau đó HS chấm chéo bài 8 và 9 của bạn bằng thang điểm.

Đáp án: Bài 2: 3 hàng (mỗi lượt có cha hợp lệ). Bài 3: 6 cặp (2×3=6). Bài 4: A (đúng khóa ngoài và khóa cha). Bài 5: Sai (có hai giao dịch khác nhau, 101 và 103). Bài 6: Đúng (SQL không mặc định thứ tự). Bài 7: M – Muon; D – DocGia; S – Sach (bí danh phải dùng nhất quán).
Bài 8 (thang 1 điểm): JOIN có ON đúng cho hai khóa 0,4; cột, bí danh và ORDER BY đúng 0,2; ba hàng đúng (101, An, Vườn cây, 7); (102, Bình, Bầu trời, 5); (103, An, Bầu trời, 3) 0,3; nêu được phân biệt 6 cặp khi thiếu ON 0,1. Chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải.
Bài 9: Truy vấn GROUP BY đúng 0,6; hai kết quả (1, An, 10) và (2, Bình, 5) đúng 0,4.

HS vận dụng toàn bộ quy trình (xác định cột, JOIN theo khóa, kiểm tra số hàng, GROUP BY) để giải một tình huống thực tế về mượn sách thư viện với dữ liệu giả định do HS tự tạo.

Tình huống: thư viện lớp cần biết mỗi bạn đã mượn những sách nào và tổng số ngày mượn. HS (theo cặp) tự tạo dữ liệu giả định gồm 2 bảng đọc giả, 2 hoặc 3 bảng sách và 3 đến 4 lượt mượn, ghi rõ là giả định. HS viết hai truy vấn: một truy vấn chi tiết theo lượt và một truy vấn tổng hợp theo người đọc. HS kiểm tra số hàng của truy vấn chi tiết bằng số lượt mượn và giải thích kết quả. Phần chưa xong được làm ở nhà.

Sản phẩm gồm: bộ dữ liệu giả định ghi rõ; truy vấn JOIN ba bảng có ON theo khóa ngoài; kết quả có số hàng bằng số lượt mượn; truy vấn GROUP BY kèm kết quả tổng ngày; một câu giải thích vì sao không xóa các lượt của cùng một người đọc.