Giáo án Luyện tập và vận dụng – Nói và nghe

Giúp HS nhận ra đề ôn tập yêu cầu thao tác gì (nói, nghe, hồi đáp, chốt vấn đề) và cách giới hạn phạm vi của bài.

GV chiếu đề: “Chọn một hoạt động trong hồ sơ và thực hiện đầy đủ theo đúng mục đích; nêu rõ lựa chọn và dùng ngữ liệu được giữ ở đây.” GV đặt câu hỏi: (1) Đề yêu cầu làm gì trước tiên? (2) Vì sao nói và nghe cần có hồi đáp? (3) Vì sao phải nói rõ lựa chọn và giới hạn của ngữ liệu?

HS nêu được: đề yêu cầu chọn một hoạt động (Hoạt động 1 hoặc Hoạt động 2), trình bày đúng vấn đề, đưa lí lẽ kèm căn cứ cụ thể trong hồ sơ, phản hồi lượt lời của bạn không bóp méo ý và chốt vấn đề trong giới hạn của bài. Không cần chọn cả hai hoạt động.

HS nhận diện được lập luận của Mai và Phong, nắm tiêu chí thực hành mà Mai đưa ra và biết cách kết luận có giới hạn.

Nhóm 4 HS đọc phân vai Điều phối, Mai, Phong trong Hoạt động 1 (hồ sơ “Nhóm bàn sống đơn giản có nghĩa là từ bỏ nhiều trách nhiệm không”). Sau đó HS trả lời Phiếu học tập số 1 (phần A). Câu hỏi GV đặt ra: (1) Mai phân biệt đơn giản với nghèo khó như thế nào? (2) Phong nêu lo ngại gì và vì sao? (3) Tiêu chí thực hành mà Mai đưa ra là gì? (4) Điều phối chốt điểm thống nhất và điểm khác biệt nào?

Kết quả HS ghi được: (1) Đơn giản là chọn điều cần, không nhất thiết là sở hữu ít nhất; không ca ngợi thiếu thốn. (2) Phong lo lời khuyên mua ít có thể thiếu công bằng với người đang thiếu đồ thiết yếu, và không nên xem mọi nhu cầu mới là đua đòi. (3) Tiêu chí: thử hỏi việc bỏ đi có làm công việc chung kém an toàn hoặc chuyển gánh nặng cho người khác không; nếu có thì đó là bỏ trách nhiệm chứ không phải gọn nhẹ. Các việc nhỏ có thể bắt đầu: sắp lại tài liệu, giữ phần cần, bảo vệ thông tin riêng tư khi loại giấy. (4) Thống nhất: không dùng lối sống làm thước đo giá trị con người. Khác biệt: mức độ mỗi người muốn thay đổi; không dựng thống kê chung khi chưa thu thập.

HS nhận ra cách An lập luận rằng truyện ít biến cố vẫn có điều để phân tích, qua điểm nhìn, không gian, kí ức và quan hệ nhân vật trong Dưới bóng hoàng lan.

Cặp đôi đọc Hoạt động 2 trong hồ sơ (lời điều phối và lời An). Sau đó HS trả lời Phiếu học tập số 1 (phần B). Câu hỏi GV đặt ra: (1) Điều phối nêu ý kiến gì về truyện ít biến cố? (2) An không đồng ý hoàn toàn dựa trên những chi tiết nào? (3) Vì sao điểm nhìn gần Thanh có ý nghĩa với không gian? (4) Vì sao không thể kết luận khi chưa có căn cứ đầy đủ từ hồ sơ?

Kết quả HS ghi được: (1) Có ý kiến cho rằng truyện ít biến cố thì ít điều để phân tích. (2) An dựa trên việc Thanh trở về, gặp bà và Nga; sự kiện không dồn dập nhưng cảm giác, kí ức và quan hệ đổi sắc. (3) Điểm nhìn gần Thanh khiến không gian mang ý nghĩa nương tựa. (4) Lời An chỉ là một lượt; phần lời Bình trong hồ sơ không được dùng để suy diễn thêm, nên kết luận cần giới hạn trong những gì hồ sơ cung cấp.

Củng cố cách nhận diện mục tiêu, căn cứ, thực hiện trong hồ sơ, cách đánh giá nhận định về nguồn và trình tự thực hiện nhiệm vụ.

GV chiếu bốn bài tập (có thể làm trên NeoEdu). HS làm cá nhân 3 phút, sau đó kiểm chéo theo cặp 2 phút. Bài 1: Cách thực hiện nào phù hợp mục đích của hoạt động này? A. Lấy lời bài mẫu làm trải nghiệm đã xảy ra của bản thân. B. Trao đổi có lí lẽ, phản hồi cụ thể và chốt vấn đề trong phạm vi học kì. C. Chỉ liệt kê thuật ngữ, không cần căn cứ cụ thể. D. Dùng số liệu tự tạo nhưng viết là kết quả khảo sát thật. Bài 2: Ghép Mục tiêu, Căn cứ, Thực hiện với nội dung tương ứng trong bản tóm giải. Bài 3: Đúng/sai bốn nhận định về văn bản và cách sử dụng nguồn. Bài 4: Sắp xếp quy trình thực hiện.

Đáp án: Bài 1: B. Bài 2: Mục tiêu – trao đổi có lí lẽ, phản hồi cụ thể và chốt vấn đề trong phạm vi học kì; Căn cứ – các hồ sơ và mô hình đầy đủ được giữ ngay trước câu hỏi; Thực hiện – chọn một trọng tâm cụ thể, tổ chức và kiểm tra giới hạn. Bài 3: a) Đ; b) S (Căn cứ gắn với các hồ sơ và mô hình đầy đủ, không gắn với chọn một trọng tâm); c) S (đây là lời tóm giải, không phải nguyên văn toàn bộ tác phẩm hay bản dịch); d) Đ. Bài 4: (1) Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu; (2) Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng; (3) Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích; (4) Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa. Lưu ý: trật tự này không phải khuôn cứng cho mọi vòng viết lại.

HS vận dụng cách phản hồi cụ thể gồm điểm đạt, điều cần kiểm và cách chỉnh hoặc thử lại, giữ đúng phạm vi ngữ liệu.

Cặp đôi đọc phần Hoạt động 1 (lời Mai: “Tôi sẽ sửa phần mở để nói rõ đơn giản khác nghèo khó và khác bỏ cam kết”). Mỗi HS viết phản hồi ba phần theo Phiếu học tập số 2: một điểm đạt có chi tiết trong mô hình, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh hoặc thử lại. Sau đó nói 1 phút cho bạn nghe và bạn hồi đáp bằng một câu có căn cứ.

Sản phẩm mẫu: (1) Điểm đạt: Mai đã nêu tiêu chí cụ thể là hỏi việc bỏ đi có làm công việc chung kém an toàn hoặc chuyển gánh nặng cho người khác không. (2) Điều cần kiểm: đã nói rõ đơn giản khác nghèo khó và khác bỏ cam kết chưa, hay chỉ mới nêu một vế. (3) Cách chỉnh hoặc thử lại: thử tiêu chí trên một tình huống cụ thể trong nhóm, như việc sắp lại tài liệu chung, rồi ghi lại kết quả đã kiểm chứng được; không đưa thống kê chung khi chưa thu thập.