Giáo án Thu hứng

Huy động vốn sống và cảm nhận ban đầu về cảnh thu, tạo tâm thế đọc và xác định nhiệm vụ học tập của bài Thu hứng.

HS nêu nhanh một từ hoặc một hình ảnh gợi nhớ khi nghe 'mùa thu', sau đó trả lời câu hỏi: 'Vì sao một người đang xa quê nhìn cảnh thu lại dễ thấy buồn hơn?'. Từ đó nhận nhiệm vụ: đọc bản tóm giải để tìm cảnh, tình và âm thanh trong Thu hứng.

Danh sách 5 đến 7 từ gợi mùa thu của lớp (ví dụ: lạnh, gió, lá, sương, nhớ nhà) và ghi nhận của HS rằng cảnh thu có thể mang tâm trạng. Nhiệm vụ học tập được ghi lên bảng: (1) Cảnh thu trong bốn câu đầu; (2) Cúc và thuyền gợi tình gì; (3) Âm thanh cuối bài nối với nỗi nhớ quê ra sao.

Nhận biết và giải thích được cảnh thu rộng lớn, bất an trong bốn câu đầu qua sự vận động của sóng - mây, màu sắc và không khí lạnh tối.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc bản tóm giải phần mở đầu, tìm các chi tiết: rừng phong, sương, núi, hẻm sông, khí thu lạnh tối, sóng và mây. Nhóm trả lời câu hỏi: (1) Sóng và mây tạo cảm giác gì về không gian? (2) Vì sao không gian rộng mà vẫn bất an? (3) Các hình ảnh này gợi tâm trạng gì của chủ thể trữ tình?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Kết quả chuẩn gồm: Chi tiết: rừng phong, sương, núi, hẻm sông, khí thu lạnh tối, sóng và mây. Tác dụng: sóng và mây chuyển động mạnh giữa trời - đất nên không gian rộng nhưng không yên ổn. Kết luận: Bốn câu đầu có nhãn 'Cảnh thu rộng lớn, bất an', cảnh và tâm trạng gắn bó với nhau; cảnh không chỉ là phông nền.

Giải thích được cặp câu về cúc và thuyền thể hiện nỗi buồn và nhớ quê, nhận ra cách bài thơ chuyển từ cảnh ngoài sang tâm tưởng.

HS làm việc theo cặp đôi, dùng Phiếu học tập số 2. Cặp đôi đọc phần tóm giải về cúc nở nhiều mùa và chiếc thuyền gắn tâm tưởng về nhà, trả lời: (1) Cúc nở nhiều mùa gợi điều gì về thời gian xa quê? (2) Chiếc thuyền gợi điều gì về ước mong trở về? (3) Vì sao có thể nói đây là bước chuyển từ cảnh sang tình? Sau đó cặp đôi ghép với cặp khác thành mảnh ghép để so sánh.

Phiếu học tập số 2, phần cúc và thuyền, với kết quả chuẩn: Cúc nở nhiều mùa gợi thời gian kéo dài xa quê, nỗi buồn lặp lại. Chiếc thuyền gắn với tâm tưởng về nhà, thể hiện nỗi nhớ quê và mong trở về. Kết luận: Cặp câu về cúc và thuyền có nhãn 'Nỗi buồn và nhớ quê'; đây là chỗ mạch thơ chuyển từ cảnh ngoài vào nội tâm người xa quê.

Phân tích được tác dụng của âm thanh may áo, tiếng chày đập vải trong việc làm nỗi nhớ quê thấm sâu hơn, không chuyển thành niềm vui trọn vẹn.

HS làm việc theo cặp đôi, trả lời câu hỏi: (1) Hoạt động may áo lạnh và tiếng chày đập vải gợi điều gì về đời sống con người khi chiều xuống? (2) Vì sao sinh hoạt ấy lại làm khoảng cách với quê hương rõ hơn? (3) Kết bài có phải là niềm vui trọn vẹn không? Vì sao?

Kết quả chuẩn: Âm thanh may áo, đập vải đưa đời sống con người vào cảnh chiều, không làm bài thơ chỉ còn núi sông. Chính sinh hoạt chuẩn bị mùa lạnh nhắc người phiêu bạt về mái ấm và những người ở quê, nên cảm giác cộng đồng bên ngoài làm khoảng cách của chủ thể trữ tình rõ hơn. Kết luận: Âm thanh cuối bài có nhãn 'Sinh hoạt chuẩn bị áo lạnh lúc chiều'; kết bài vừa có sự sống vừa tiếp nối nỗi nhớ, không phải niềm vui trọn vẹn.

Củng cố nhận biết cảnh - tình, các đối tượng với đặc điểm, và cách đánh giá có căn cứ khi đọc bản tóm giải.

Trò chơi 'Đúng hay sai' và ghép cặp với các bài tập số 2, 3, 4, 5. HS làm nhanh cá nhân, sau đó đối chiếu trong nhóm. GV có thể dùng học liệu NeoEdu để HS làm thêm bài tập tương tác. Đề bài:

• Bài 2: Nhận định nào đúng về cảnh trong bài? A. Cảnh và tâm trạng gắn bó; B. Không có chuyển động hoặc âm thanh; C. Chỉ thông tin khí tượng không cảm xúc; D. Chỉ kể một cuộc vui.
• Bài 3: Ghép: Bốn câu đầu; Cặp câu về cúc và thuyền; Âm thanh cuối bài với Cảnh thu rộng lớn, bất an; Nỗi buồn và nhớ quê; Sinh hoạt chuẩn bị áo lạnh lúc chiều.
• Bài 4: Đúng (Đ) hoặc sai (S) với các ý: a) Bốn câu đầu được gắn với cảnh thu rộng lớn, bất an; b) Cặp câu về cúc và thuyền được gắn với sinh hoạt chuẩn bị áo lạnh lúc chiều; c) Các lời tóm giải là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách; d) Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
• Bài 5: Chọn hai cặp đúng: A. Cặp câu về cúc và thuyền – Sinh hoạt chuẩn bị áo lạnh lúc chiều; B. Âm thanh cuối bài – Sinh hoạt chuẩn bị áo lạnh lúc chiều; C. Bốn câu đầu – Nỗi buồn và nhớ quê; D. Bốn câu đầu – Cảnh thu rộng lớn, bất an.

Đáp án chuẩn:

• Bài 2: A (Cảnh và tâm trạng gắn bó).
• Bài 3: Bốn câu đầu – Cảnh thu rộng lớn, bất an; Cặp câu về cúc và thuyền – Nỗi buồn và nhớ quê; Âm thanh cuối bài – Sinh hoạt chuẩn bị áo lạnh lúc chiều.
• Bài 4: a) Đ; b) S (cặp câu về cúc và thuyền gắn với nỗi buồn và nhớ quê); c) S (đây là bản tóm giải, không phải nguyên văn hay bản dịch); d) Đ.
• Bài 5: B và D.
  Kết quả HS đạt: ít nhất 4/5 câu đúng trong nhóm, và giải thích được vì sao các đáp án sai.

Vận dụng kiến thức về cảnh - tình và cách đọc có trách nhiệm để viết bản tóm giải ngắn và đoạn phân tích ngắn về Thu hứng, giữ giới hạn ngữ liệu và tôn trọng quyền tác giả.

HS viết cá nhân một bản tóm giải ngắn khoảng 5 đến 7 câu về Thu hứng bằng lời của mình, nói rõ đây không phải nguyên văn hay bản dịch. Sau đó HS viết một đoạn ngắn (khoảng 7 đến 8 câu) trả lời đề: 'Vì sao âm thanh sinh hoạt cuối bài không làm nỗi buồn xa quê biến mất?'. Bài tập về nhà: đăng bản tóm giải lên trang lớp hoặc nhóm học tập, ghi rõ nguồn là bản tóm giải trong sách giáo khoa.

Bản tóm giải ngắn giữ đúng các thông tin: bài đầu trong chùm thơ mùa thu của Đỗ Phủ, sáng tác năm 766 khi phiêu bạt ở Quỳ Châu; cảnh rừng phong, sương, núi, hẻm sông; sóng và mây tạo không gian rộng mà bất an; cúc và thuyền gợi nỗi buồn và nhớ quê; tiếng may áo, đập vải gợi sinh hoạt lúc chiều. Đoạn phân tích đúng gồm: nêu âm thanh sinh hoạt đưa đời sống con người vào cảnh chiều; sinh hoạt chuẩn bị mùa lạnh nhắc người phiêu bạt về quê, khiến khoảng cách rõ hơn; kết bài không chuyển thành niềm vui trọn vẹn.