Giáo án Bài 3. Một số kiểu dữ liệu và dữ liệu văn bản

HS nhận thấy các giá trị trông giống nhau nhưng có thể thuộc kiểu dữ liệu khác nhau, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV đưa lên màn hình hai giá trị 12 và “12”, rồi hỏi: Hai giá trị này có giống nhau không? Vì sao? HS suy nghĩ cá nhân trong 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh. GV dẫn dắt vào nhiệm vụ: phân loại các giá trị theo kiểu dữ liệu và đếm số kí tự, số byte UTF-8.

HS nêu được ý kiến ban đầu: 12 là số, còn “12” là dữ liệu đặt trong dấu nháy nên có thể là xâu (chuỗi kí tự). HS xác định được hai câu hỏi cần trả lời trong tiết học: (1) Các giá trị thuộc kiểu dữ liệu nào? (2) Một xâu có bao nhiêu kí tự và bao nhiêu byte khi mã hóa UTF-8?

HS nêu được các kiểu dữ liệu cơ bản và phân biệt được số nguyên, xâu (dữ liệu văn bản), giá trị logic.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, phân loại bốn giá trị 12, “12”, True, “Hà Nội” và giải thích lí do lựa chọn. GV nhắc HS lưu ý: giá trị đặt trong dấu nháy là xâu, không phải số.

Kết quả đúng trong Phiếu học tập số 1: 12 là số nguyên; “12” là xâu gồm 2 kí tự, không phải số; True là giá trị logic; “Hà Nội” là dữ liệu văn bản (xâu). Kiến thức HS rút ra: dữ liệu có dạng số, văn bản, logic, hình/âm thanh với quy tắc biểu diễn khác nhau; dấu nháy cho biết giá trị là xâu.

HS giải thích được quá trình mã hóa kí tự (kí tự → mã số → bit), phân biệt Unicode với UTF-8, và đếm được số kí tự cùng số byte UTF-8 của một xâu.

GV trình bày ngắn về mã kí tự: mã kí tự ánh xạ kí tự sang mã số rồi sang bit. Unicode bao quát nhiều hệ chữ; UTF-8 là một cách mã hóa Unicode. Số byte của một kí tự không cố định một byte. HS theo cặp đếm số kí tự và số byte UTF-8 của “An” và “Hà” bằng công cụ kiểm tra hoặc theo mô tả, rồi giải thích kết quả. Có thể đối chiếu với ví dụ trên trang bài học số NeoEdu.

Kết quả: “An” có 2 kí tự và 2 byte UTF-8 (hai kí tự ASCII, mỗi kí tự 1 byte). “Hà” có 2 kí tự và 3 byte UTF-8 (H 1 byte, à 2 byte). Kiến thức HS rút ra: Unicode quy định mã kí tự, UTF-8 là cách mã hóa; số kí tự không bằng số byte; không nhầm số kí tự với dung lượng tệp có định dạng.

HS củng cố phân loại kiểu dữ liệu, đếm kí tự và byte UTF-8, phân biệt Unicode với UTF-8.

GV đọc lần lượt các câu hỏi sau, HS giơ thẻ Đúng/Sai hoặc chọn A, B, C, D. Đề: (1) Xâu “12” có mấy kí tự? (2) “An” trong UTF-8 dài bao nhiêu byte? (3) “Hà” theo mô tả UTF-8 dài bao nhiêu byte? (4) Unicode và UTF-8 là hai tên đồng nghĩa hoàn toàn. (5) True thuộc kiểu nào trong phân loại cơ bản? A. Logic; B. Số nguyên viết trong dấu nháy; C. Xâu “True” bắt buộc; D. Dữ liệu điểm ảnh. (6) Một số viết trong dấu nháy có thể là dữ liệu văn bản.

Đáp án: (1) 2 kí tự (gồm 1 và 2). (2) 2 byte (hai kí tự ASCII, mỗi kí tự 1 byte). (3) 3 byte (H 1 byte, à 2 byte). (4) Sai: Unicode quy định mã kí tự; UTF-8 là cách mã hóa. (5) Đáp án A: True biểu diễn giá trị logic. (6) Đúng: “12” là xâu, không phải số 12. HS tự chấm và ghi số câu đúng vào vở.

HS vận dụng kiến thức về kí tự, byte và định dạng tệp để đánh giá một cách ước lượng dung lượng, giải thích được điều kiện áp dụng.

Tình huống: Bạn An đếm được báo cáo nhân 1 có 1 000 kí tự và muốn suy ra dung lượng tệp docx của báo cáo là 1 000 byte. Nhóm hãy (1) phân loại các giá trị 12, “12”, True, “Hà Nội” và so số kí tự với số byte UTF-8 của “An” và “Hà”; (2) giải thích vì sao không lấy số kí tự của báo cáo để suy ra dung lượng tệp docx.

Sản phẩm mẫu: (1) 12 là số nguyên; “12” là xâu 2 kí tự; True là logic; “Hà Nội” là văn bản. “An” có 2 kí tự và 2 byte UTF-8; “Hà” có 2 kí tự và 3 byte vì à dùng 2 byte. (2) Kí tự có thể chiếm nhiều byte khi mã hóa; tệp docx còn chứa cấu trúc, định dạng, ảnh và có nén, nên không thể suy ra dung lượng từ số kí tự. Muốn biết dung lượng thực tế cần xem tệp; muốn ước lượng cần nêu rõ mô hình và giả định. Thang đánh giá: phân loại đúng bốn giá trị (0,4 điểm); đếm đúng An và Hà (0,4 điểm); giải thích mã hóa và cấu trúc tệp (0,4 điểm); nêu được cách đo hoặc giả định (0,2 điểm).